2. Poznaję rzekę

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Odkrywam przyrodę”

Temat: Posługuję się kompasem.

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa Nowa Era) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania.

Wstęp do zajęć:

Na lekcji:

• dowiesz się, jak zbudowany jest kompas,
• poznasz podstawowe kierunki świata,
• nauczysz się wyznaczać kierunki geograficzne przy użyciu kompasu.

WODY POWIERZCHNIOWE DZIELIMY NA WODY PŁYNĄCE I STOJĄCE.

Wody znajdujące się na powierzchni naszej planety, które nie są morzami ani oceanami, nazywamy wodami powierzchniowymi. Woda może pojawić się na powierzchni ziemi na dwa sposoby: spada w postaci opadów atmosferycznych albo wypływa spod ziemi.

Jeżeli woda przemieszcza się w kierunku niżej położonych miejsc, powstaje ciek. Gdy natomiast gromadzi się w jednym miejscu, tworzy zbiornik wodny.

PODZIAŁ WÓD POWIERZCHNIOWYCH

Cieki i zbiorniki wodne. CIEKI – WODY PŁYNĄCE Ciek to woda płynąca po powierzchni ziemi w kierunku terenów położonych niżej. Przykład: rzeka.

PODZIAŁ WÓD POWIERZCHNIOWYCH

ZBIORNIKI WODNE – WODY STOJĄCE Zbiornik wodny powstaje wtedy, gdy woda wypełnia mniejsze lub większe zagłębienie znajdujące się w terenie. Przykład: jezioro.

CIEKAWOSTKA - DLACZEGO NALEŻY OSZCZĘDZAĆ WODĘ, CHOCIAŻ NA ZIEMI JEST JEJ TAK DUŻO?

Woda pokrywa większą część powierzchni naszej planety. Jej zdecydowaną większość stanowią jednak morza i oceany, czyli wody słone, które nie nadają się do picia. Wody słodkiej, z której możemy korzystać do picia, jest bardzo niewiele. Gdyby całą wodę znajdującą się na Ziemi porównać do ilości wody mieszczącej się w kubku, wody słodkiej byłoby zaledwie tyle, ile mieści się na jednej łyżeczce.

WODY PŁYNĄCE MOGĄ MIEĆ RÓŻNĄ POSTAĆ

Większość cieków to cieki naturalne, które powstają bez udziału człowieka i płyną dolinami ukształtowanymi przez przyrodę. Niewielkie potoki i strumienie mogą łączyć się ze sobą, tworząc większe cieki, czyli rzeki. CIEKI NATURALNE POTOKI Potok jest niewielkim ciekiem wodnym. Płynie szybko po terenie o dużym nachyleniu, na przykład w górach.

WODY PŁYNĄCE MOGĄ MIEĆ RÓŻNĄ POSTAĆ

CIEKI NATURALNE STRUMIENIE Strumień to mały ciek, w którym woda porusza się wolniej po łagodnie nachylonym terenie, na przykład przez równinę.

WODY PŁYNĄCE MOGĄ MIEĆ RÓŻNĄ POSTAĆ

CIEKI NATURALNE RZEKI Rzeka jest dużym ciekiem wodnym. Płynąca w niej woda tworzy wyraźne koryto.

WODY PŁYNĄCE MOGĄ MIEĆ RÓŻNĄ POSTAĆ

SZTUCZNE CIEKI Czasami ludzie samodzielnie tworzą sztuczne cieki, takie jak rowy i kanały. Rowy służą do odprowadzania nadmiaru wody, na przykład z pól uprawnych. Dzięki nim możliwe jest osuszanie terenu i prowadzenie upraw na podmokłych obszarach. Kanały buduje się między innymi po to, aby woda mogła przepływać pomiędzy rzekami lub jeziorami, które nie są ze sobą bezpośrednio połączone. Korzystają z nich również statki przewożące towary, a czasami także żeglarze i kajakarze.

WODY PŁYNĄCE MOGĄ MIEĆ RÓŻNĄ POSTAĆ

SZTUCZNE CIEKI ROWY Rowy są bardzo wąskimi, sztucznie wykonanymi ciekami. Umożliwiają uprawianie roślin na terenach podmokłych.

WODY PŁYNĄCE MOGĄ MIEĆ RÓŻNĄ POSTAĆ

SZTUCZNE CIEKI KANAŁY Kanały są znacznie szersze od rowów. Buduje się je tak, aby mogły nimi przepływać statki.

POCZĄTEK I KONIEC RZEKI

Każda rzeka ma miejsce, w którym rozpoczyna swój bieg, oraz miejsce, w którym go kończy. Początek rzeki nazywamy źródłem, natomiast jej zakończenie – ujściem. Rzeki tworzą na lądach rozbudowaną i gęstą sieć, na którą składają się rzeki główne oraz ich dopływy. ŹRÓDŁO Źródło to miejsce, w którym woda wydostaje się spod ziemi i wypływa na jej powierzchnię.

POCZĄTEK I KONIEC RZEKI

RZEKA GŁÓWNA Rzeka główna to duża rzeka, która uchodzi bezpośrednio do morza albo jeziora.

POCZĄTEK I KONIEC RZEKI

DOPŁYW Dopływ jest mniejszą rzeką, która wpada do innej, większej rzeki.

POCZĄTEK I KONIEC RZEKI

UJŚCIE Ujście to miejsce, w którym rzeka kończy swój bieg i wpada do morza lub innej rzeki.

DLACZEGO RZEKI SĄ WAŻNE?

Rzeki mają wiele walorów przyrodniczych. Są to cechy środowiska, które mają szczególną wartość dla różnych organizmów, w tym również dla człowieka. WALORY PRZYRODNICZE RZEKI ŚRODOWISKO ŻYCIA WIELU WODNYCH ROŚLIN I ZWIERZĄT Rzeki są miejscem występowania licznych gatunków roślin oraz zwierząt związanych ze środowiskiem wodnym.

DLACZEGO RZEKI SĄ WAŻNE?

WALORY PRZYRODNICZE RZEKI MIEJSCE NAUKI I ZABAWY Nad rzeką można poznawać przyrodę, wypoczywać oraz aktywnie spędzać czas, na przykład podczas spływów kajakowych.

DLACZEGO RZEKI SĄ WAŻNE?

WALORY PRZYRODNICZE RZEKI ŹRÓDŁO WODY PITNEJ DLA LUDZI I ZWIERZĄT Woda rzeczna może być wykorzystywana przez ludzi i zwierzęta jako źródło wody pitnej.

DLACZEGO RZEKI SĄ WAŻNE?

WALORY PRZYRODNICZE RZEKI MALOWNICZE KRAJOBRAZY Rzeki, ich zakola oraz doliny tworzą piękne i charakterystyczne krajobrazy.

JAKIE ORGANIZMY ŻYJĄ W RZECE?

Rzekę można podzielić na trzy części, nazywane biegami rzeki. Wyróżniamy:

• bieg górny,
• bieg środkowy,
• bieg dolny.

W każdym z tych odcinków panują inne warunki, dlatego można w nich spotkać różne organizmy.

1. GÓRNY BIEG RZEKI

Teren w górnym biegu rzeki jest mocno nachylony, dlatego woda płynie bardzo szybko. Dno zazwyczaj pokrywają kamienie. W takich warunkach mogą żyć jedynie nieliczne gatunki roślin i zwierząt. W górnym biegu rzeki można spotkać między innymi:

• pstrąga potokowego,
• larwę chruścika,
• mech zdrojek.

2. ŚRODKOWY BIEG RZEKI

W środkowym biegu rzeki woda płynie spokojniej niż w jej górnym odcinku. Rzeka często tworzy zakola, nazywane również meandrami. Dno jest pokryte głównie kamieniami, żwirem oraz piaskiem. W tej części rzeki występuje więcej roślin, a pomiędzy nimi znajduje schronienie wiele zwierząt. W środkowym biegu rzeki można spotkać między innymi:

• brzanę,
• szczeżuję pospolitą,
• rdestnicę pływającą.

3. DOLNY BIEG RZEKI

Koryto rzeki w dolnym biegu jest najszersze, a woda porusza się najwolniej. Dno pokrywają przede wszystkim piasek oraz muł. W tym odcinku żyje wiele gatunków roślin i zwierząt, które występują również w jeziorach. W dolnym biegu rzeki można spotkać między innymi:

• pływaka żółtobrzeżka,
• nartnika dużego,
• pałkę szerokolistną.