3. Rośliny - organizmy samożywne.

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Odkrywam przyrodę”

Temat: Posługuję się kompasem.

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa Nowa Era) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania.

Wstęp do zajęć:

Na lekcji:

• dowiesz się, jak zbudowany jest kompas,
• poznasz podstawowe kierunki świata,
• nauczysz się wyznaczać kierunki geograficzne przy użyciu kompasu.

WSZYSTKIE ORGANIZMY POTRZEBUJĄ POKARMU.

Wiesz już, że organizmy muszą się odżywiać, aby żyć. Zarówno rośliny, jak i zwierzęta potrzebują pokarmu, jednak zdobywają go w zupełnie odmienny sposób.

JAK ODŻYWIAJĄ SIĘ ORGANIZMY?

Organizmy mogą być samożywne albo cudzożywne. Organizmy samożywne samodzielnie wytwarzają pokarm - do tej grupy należą rośliny.

Borówka jest organizmem samożywnym, ponieważ nie zjada innych organizmów, lecz sama wytwarza pokarm.

JAK ODŻYWIAJĄ SIĘ ORGANIZMY?

Organizmy cudzożywne zjadają inne organizmy i w ten sposób zdobywają pożywienie - do organizmów cudzożywnych zaliczamy zwierzęta. A Ty?

Mysz jest organizmem cudzożywnym, ponieważ żywi się roślinami, na przykład borówkami. Sowa jest organizmem cudzożywnym, ponieważ zjada myszy.

ROŚLINY PRZEPROWADZAJĄ FOTOSYNTEZĘ.

Rośliny samodzielnie wytwarzają pokarm w liściach oraz w innych zielonych częściach swojego ciała. To właśnie w tych miejscach z połączenia wody i dwutlenku węgla powstaje pokarm. Aby jednak woda mogła połączyć się z dwutlenkiem węgla, niezbędna jest energia. Jej źródłem jest światło. Proces przekształcania wody i dwutlenku węgla w pokarm oraz tlen nazywamy fotosyntezą. Podczas fotosyntezy w komórkach roślin wytwarzany jest również tlen.

PRZEPIS NA SAMOŻYWNOŚĆ.

Dwutlenek węgla jest pierwszym składnikiem potrzebnym roślinie - pobiera go ona z powietrza. Woda jest drugim koniecznym składnikiem - roślina pobiera ją z gleby. Energia świetlna jest niezbędna, aby woda i dwutlenek węgla mogły się ze sobą połączyć. Pokarm powstaje w trakcie fotosyntezy. Tlen również powstaje podczas tego procesu. Następnie zostaje uwolniony do powietrza.

ROŚLINY POBIERAJĄ DWUTLENEK WĘGLA I UWALNIAJĄ TLEN DZIĘKI SZPARKOM - aparatom szparkowym.

Dwutlenek węgla oraz tlen są gazami znajdującymi się w powietrzu - przemieszczają się one z rośliny do powietrza, a także z powietrza do wnętrza rośliny. Jest to możliwe dzięki niewielkim otworom występującym na powierzchni liści. Otwory te nazywamy szparkami. Najwięcej szparek znajduje się w liściach - każda z nich jest otoczona przez dwie komórki szparkowe. Szparka wraz z otaczającymi ją komórkami tworzy aparat szparkowy.

SKŁAD POWIETRZA.

Powietrze jest mieszaniną różnych gazów, między innymi azotu, tlenu oraz dwutlenku węgla. Zwróć uwagę, że nawet bardzo niewielka ilość dwutlenku węgla znajdującego się w powietrzu wystarcza roślinom do przeprowadzenia fotosyntezy.

JAK ROŚLINY CZERPIĄ ENERGIĘ SŁONECZNĄ?

Rośliny pozyskują energię ze światła słonecznego. W jaki sposób jest to możliwe? Dzięki chlorofilowi! Jest to zielony barwnik znajdujący się w komórkach roślin. Chlorofil pochłania światło, a następnie umożliwia roślinie wykorzystanie zawartej w nim energii. Jego działanie można porównać do pracy paneli słonecznych montowanych na dachach budynków. Chlorofil nadaje roślinom zieloną barwę.

FOTOSYNTEZA JEST WAŻNA DLA PRZYRODY.

Dzięki fotosyntezie rośliny mogą rosnąć, a rozwijając się, stają się pożywieniem dla zwierząt. Dodatkowo tlen powstający podczas fotosyntezy przedostaje się do powietrza i umożliwia organizmom oddychanie. Dzięki fotosyntezie rośliny rosną i rozwijają się. W ten sposób stają się pokarmem dla innych organizmów, a także dostarczają im tlenu.

FOTOSYNTEZA JEST WAŻNA DLA PRZYRODY.

Dzięki fotosyntezie zając ma dostęp do pożywienia, ponieważ odżywia się roślinami. Może również oddychać, gdyż korzysta z tlenu wytwarzanego przez rośliny.

FOTOSYNTEZA JEST WAŻNA DLA PRZYRODY.

Lis także zdobywa pożywienie dzięki fotosyntezie. Dlaczego? Jego pokarmem jest zając, który żywi się roślinami. Ponadto lis, podobnie jak zając, oddycha tlenem produkowanym przez rośliny.

CZY TYLKO ROŚLINY SĄ SAMOŻYWNE? Nie. Fotosyntezę przeprowadzają również niektóre bakterie oraz inne mikroskopijne organizmy. Może być to trudne do wyobrażenia, ale w oceanach występuje ich tak dużo, że wytwarzają więcej tlenu niż wszystkie rośliny żyjące na Ziemi! Okrzemki są jednokomórkowymi organizmami samożywnymi. Ich niezwykłe kształty można zobaczyć wyłącznie pod mikroskopem.

PRZYRODA W AKCJI – OBSERWACJA. JAK ILOŚĆ ŚWIATŁA WPŁYWA NA FOTOSYNTEZĘ?

PRZYGOTUJ:

• duży szklany słoik,
• gałązkę moczarki kanadyjskiej,
• sodę oczyszczoną,
• lampę o dużej mocy,
• łyżeczkę,
• nożyczki,
• spinacz biurowy,
• stoper,
• wodę.

WYKONAJ: 1. Napełnij słoik wodą o temperaturze pokojowej. Dodaj do niej pół łyżeczki sody oczyszczonej, a następnie dokładnie wymieszaj. 2. Ostrożnie przymocuj spinacz do łodygi moczarki, aby ją obciążyć. Uważaj przy tym, żeby nie uszkodzić rośliny. 3. Włóż moczarkę do słoika. Cała roślina powinna znajdować się pod wodą, natomiast odcięty koniec łodygi musi być skierowany ku górze. 4. Za pomocą nożyczek odetnij końcówkę łodygi. 5. Umieść lampę w odległości około 20 centymetrów od słoika i ją włącz. Poczekaj kilka minut, aż z przeciętej łodygi zaczną uwalniać się pęcherzyki tlenu. 6. Uruchom stoper i przez 1 minutę licz pęcherzyki wydobywające się z łodygi. Zapisz otrzymany wynik. 7. Wyłącz lampę i zaczekaj 1 minutę. Następnie ponownie policz pęcherzyki uwalniające się z łodygi w ciągu 1 minuty. Zanotuj wynik. 8. Na podstawie przeprowadzonej obserwacji sformułuj wniosek i zapisz go w zeszycie.

CZY LIŚCIE ZAWSZE SĄ ZIELONE?

Liście mają zieloną barwę, ponieważ zawierają dużą ilość chlorofilu, czyli zielonego barwnika. Jesienią chlorofil stopniowo się rozkłada, dlatego zaczynają być widoczne inne barwniki znajdujące się w liściach. To właśnie one nadają liściom charakterystyczne jesienne kolory: żółty, pomarańczowy i czerwony.