2. Jak zbudowane są organizmy?

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Odkrywam przyrodę”

Temat: Posługuję się kompasem.

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa Nowa Era) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania.

Wstęp do zajęć:

Na lekcji:

• dowiesz się, jak zbudowany jest kompas,
• poznasz podstawowe kierunki świata,
• nauczysz się wyznaczać kierunki geograficzne przy użyciu kompasu.

ORGANIZMY MOGĄ BYĆ JEDNOKOMÓRKOWE LUB WIELOKOMÓRKOWE

Najmniejsze organizmy, nazywane organizmami jednokomórkowymi, mają ciało zbudowane wyłącznie z jednej komórki - przykładem takich organizmów są bakterie. Organizmy wielokomórkowe składają się natomiast z wielu komórek, dlatego ich budowa jest znacznie bardziej złożona - w ich ciele występują różne rodzaje komórek, które odmiennie wyglądają i wykonują inne zadania.

PRZYKŁADY KOMÓREK TWORZĄCYCH ORGANIZM CZŁOWIEKA.

Komórki mięśniowe tworzą mięśnie.

Komórki nerwowe budują między innymi mózg.

Krwinki czerwone są komórkami występującymi we krwi.

OD POJEDYNCZEJ KOMÓRKI DO CAŁEGO ORGANIZMU.

Każda komórka organizmu wielokomórkowego zajmuje określone miejsce i stanowi część większej struktury. Zespół podobnych komórek tworzy tkankę. Kilka różnych tkanek buduje narząd. Współpracujące ze sobą narządy tworzą układ narządów. Wszystkie układy narządów razem składają się na cały organizm. Taki sposób uporządkowania elementów budujących organizm określamy jako poziomy organizacji organizmu.

POZIOMY ORGANIZACJI ORGANIZMU.

Poziomy organizacji organizmu poznasz na przykładzie człowieka, czyli zwierzęcia, oraz rośliny.

1. KOMÓRKA

Komórka jest podstawowym elementem budującym każdy organizm. Komórki mogą różnić się wielkością i kształtem - wykonują również odmienne zadania. Wyobraź sobie, że pojedyncza komórka przypomina jeden z wielu klocków, z których można stworzyć większą konstrukcję.

2. TKANKA

Tkanka to grupa podobnych do siebie komórek, które leżą blisko siebie i wspólnie pełnią określoną funkcję. Tkankę można porównać do ściany ułożonej z klocków tego samego rodzaju.

3. NARZĄD

Narząd, nazywany także organem, jest częścią ciała wykonującą określone zadanie. Określenia „narząd” używamy najczęściej w odniesieniu do zwierząt, natomiast słowa „organ” – zwykle wtedy, gdy mówimy o roślinach. Każdy narząd składa się z wielu różnych tkanek. Narząd można porównać do urządzenia zbudowanego z wielu odmiennych ścian utworzonych z klocków.

4. UKŁAD NARZĄDÓW

Układ narządów tworzy kilka narządów, które współdziałają podczas wykonywania określonej funkcji. Organy roślin nie tworzą układów narządów. Układ narządów można porównać do kilku połączonych urządzeń, które razem wykonują konkretne zadanie.

5. ORGANIZM

Organizm tworzą połączone i współpracujące ze sobą układy narządów. Każdy narząd, każda tkanka, a nawet pojedyncza komórka mają w organizmie własne miejsce oraz określoną rolę. Organizm przypomina skomplikowanego robota skonstruowanego z ogromnej liczby różnorodnych klocków.

Porównajmy CZŁOWIEKA I ROŚLINĘ.

1. POZIOM - KOMÓRKA.

Roślina Komórka tworząca skórkę liścia rośliny.

Człowiek Komórka nabłonkowa człowieka.

Porównajmy CZŁOWIEKA I ROŚLINĘ.

2. POZIOM - TKANKA.

Roślina. Tkanka okrywająca jest zbudowana z licznych komórek połączonych ze sobą.

Człowiek. Tkanka nabłonkowa składa się z wielu połączonych ze sobą komórek nabłonkowych.

Porównajmy CZŁOWIEKA I ROŚLINĘ.

3. POZIOM - NARZĄD LUB ORGAN.

Roślina. Liść jest organem utworzonym z różnych tkanek, między innymi z tkanki okrywającej, miękiszowej i przewodzącej.

Człowiek. Żołądek jest narządem zbudowanym z wielu rodzajów tkanek, między innymi z tkanki nabłonkowej, mięśniowej oraz łącznej.

Porównajmy CZŁOWIEKA I ROŚLINĘ.

4. POZIOM - UKŁAD NARZĄDÓW.

Roślina. U roślin poszczególne organy nie łączą się w układy.

Człowiek. Układ pokarmowy tworzy wiele współpracujących ze sobą narządów, których zadaniem jest dostarczanie organizmowi składników pokarmowych. Jednym z narządów należących do tego układu jest żołądek.

Porównajmy CZŁOWIEKA I ROŚLINĘ.

5. POZIOM – ORGANIZM.

Roślina. Wszystkie organy razem budują organizm rośliny.

Człowiek. Wszystkie układy narządów wspólnie tworzą organizm człowieka.

PRZYRODA W AKCJI – OBSERWACJA JAK WYGLĄDAJĄ KOMÓRKI LIŚCIA CEBULI?

PRZYGOTUJ:

• mikroskop,
• cebulę,
• ostry nóż,
• zakraplacz,
• szkiełko podstawowe i szkiełko nakrywkowe,
• wodę.

WYKONAJ: 1. Przekrój cebulę na dwie części, a następnie wyjmij z jej środka jedną warstwę. Każda warstwa cebuli jest liściem, w którym roślina gromadzi substancje odżywcze. Za pomocą pęsety delikatnie oddziel od powierzchni liścia fragment skórki. Jest ona podobna do bardzo cienkiej błonki. 2. Umieść kroplę wody na szkiełku podstawowym. 3. Włóż fragment skórki do kropli wody i ułóż go tak, aby leżał całkowicie płasko. 4. Przykryj skórkę szkiełkiem nakrywkowym. Zrób to ostrożnie, aby pod szkiełkiem nie pozostały pęcherzyki powietrza. 5. Gotowy preparat połóż na stoliku mikroskopu. Spójrz przez okular, a następnie za pomocą śrub ustaw obiektyw nad preparatem. Reguluj jego położenie do chwili, gdy pojawi się obraz. Na końcu dokładnie ustaw jego ostrość. 6. Narysuj w zeszycie komórki, które zobaczysz pod mikroskopem.

CZY W ORGANIZMIE MOŻNA WYMIENIAĆ NIEDZIAŁAJĄCE CZĘŚCI?

Zdarza się, że któryś narząd w ciele człowieka przestaje prawidłowo funkcjonować. W takiej sytuacji chory narząd może zostać zastąpiony zdrowym narządem pobranym od innej osoby. Taki zabieg nazywamy przeszczepieniem, czyli transplantacją narządu. Przykładem może być chore serce, które podczas operacji zastępuje się zdrowym sercem pochodzącym od dawcy. Przeszczepiać można również komórki, na przykład komórki szpiku kostnego - pobiera się je od żyjącego dawcy.