4. Jak organizmy radzą sobie z upałem i mrozem

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Odkrywam przyrodę”

Temat: Posługuję się kompasem.

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa Nowa Era) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania.

Wstęp do zajęć:

Na lekcji:

• dowiesz się, jak zbudowany jest kompas,
• poznasz podstawowe kierunki świata,
• nauczysz się wyznaczać kierunki geograficzne przy użyciu kompasu.

Upał i mróz mogą być niebezpieczne.

Zarówno bardzo wysoka temperatura, jak i silny mróz mogą stanowić zagrożenie dla organizmów. Podczas mroźnej pogody organizmy są narażone na wychłodzenie, a w skrajnych sytuacjach nawet na uszkodzenie części ciała. Z kolei w czasie upałów roślinom, zwierzętom i ludziom grozi przegrzanie, które może doprowadzić do odwodnienia.

Jak organizmy radzą sobie podczas upałów?

Gdy robi się bardzo ciepło, organizmy wykorzystują różne sposoby ochrony przed przegrzaniem. Niektóre zwierzęta przeczekują najwyższą temperaturę w zacienionych kryjówkach.

Jak organizmy radzą sobie podczas upałów?

Część roślin ustawia liście brzegiem w stronę Słońca, dzięki czemu mniej się nagrzewają.

Jak organizmy radzą sobie podczas upałów?

Wiele organizmów ochładza się przez parowanie wody z powierzchni ciała. Aby się ochłodzić, pies mocno oddycha z wysuniętym językiem. Z jego języka oraz gardła paruje wtedy woda, która pomaga obniżyć temperaturę ciała.

Jak organizmy radzą sobie podczas upałów?

Skóra człowieka wydziela pot. Gdy pot odparowuje, ciało stopniowo się ochładza. Woda paruje z liści, dzięki czemu roślina może się ochładzać.

Czym jest odwodnienie?

Zbyt duża utrata wody z organizmu może doprowadzić do odwodnienia, czyli sytuacji, w której w organizmie znajduje się za mało wody. U roślin pierwszym objawem odwodnienia jest więdnięcie liści. Jeśli roślina utraci bardzo dużo wody, może całkowicie wyschnąć. U ludzi i zwierząt poważne odwodnienie może nawet spowodować śmierć - z tego powodu podczas upalnych dni należy pamiętać o wypijaniu odpowiedniej ilości płynów.

Więdnące liście są pierwszym objawem odwodnienia rośliny.

Jak rozpoznać udar cieplny i odwodnienie u człowieka?

Niektóre symptomy odwodnienia oraz udaru cieplnego są bardzo podobne. Należą do nich między innymi ból i zawroty głowy, zmęczenie, a w ciężkich przypadkach również utrata przytomności. Występują jednak także objawy charakterystyczne wyłącznie dla odwodnienia albo tylko dla udaru cieplnego. W czasie upałów należy nosić nakrycie głowy i pić dużo wody. Dzięki temu można ograniczyć ryzyko zarówno odwodnienia, jak i udaru cieplnego.

Objawy udaru cieplnego wysoka temperatura ciała, przekraczająca 39°C, gorąca i zaczerwieniona skóra, nudności albo wymioty.

Objawy odwodnienia bardzo silne pragnienie i uczucie suchości w ustach, rzadkie oddawanie moczu, który może mieć ciemnożółty kolor, sucha oraz mało elastyczna skóra.

Ciekawostka - jak długo można przeżyć bez wody?

Różne organizmy w odmienny sposób radzą sobie z niedoborem wody. Człowiek może przeżyć bez picia przeciętnie około trzech dni. Wielbłąd, który żyje na pustyni, jest w stanie wytrzymać bez wody mniej więcej od 10 do 15 dni. Prawdziwym rekordzistą jest jednak niesporczak. To mikroskopijne zwierzę potrafi przetrwać bez dostępu do wody nawet przez kilkadziesiąt lat.

Jak organizmy radzą sobie zimą?

Zimą, kiedy temperatura powietrza obniża się poniżej 0°C, woda zamarza i staje się trudniej dostępna dla roślin oraz zwierząt. tej porze roku dociera też mniej światła słonecznego.

Rośliny w czasie zimy.

W okresie zimowym wiele roślin przechodzi w stan spoczynku. Dzięki temu potrzebują wtedy mniej wody oraz mniejszej ilości światła.

Opadanie liści.

Jesienią dużo drzew i krzewów traci liście. W ten sposób rośliny zmniejszają parowanie wody ze swojego organizmu. Gdyby liście pozostały na gałęziach przez zimę, mogłyby zostać uszkodzone przez mróz.

Części podziemne.

Niektóre rośliny przetrwają zimę dzięki częściom znajdującym się pod powierzchnią ziemi. Nawet jeśli zimą ich łodygi i liście obumierają, ukryte w glebie korzenie lub cebulki pozostają żywe. Z nich wiosną może rozwinąć się nowa roślina.

Warstwa śniegu.

Pokrywa śnieżna przykrywa niewielkie rośliny i zabezpiecza je przed chłodem. Chociaż śnieg jest zimny, działa podobnie jak gruba kołdra. Dzieje się tak, ponieważ oddziela rośliny od mroźnego powietrza. Śnieg osłania również glebę - chroni ją przed wiatrem, który zimą - gdy na ziemi nie ma prawie żadnych roślin - wywiewa jej wierzchnią warstwę. Wiosną topniejący śnieg stopniowo nawadnia glebę.

Zwierzęta w czasie zimy.

Dla wielu zwierząt zima oznacza nie tylko niską temperaturę, lecz także trudności ze zdobyciem pożywienia. Brakuje wtedy świeżych owoców, zielonych roślin i liści. Nie można też liczyć na obecność owadów, które pojawiają się dopiero wiosną. Pokarm często trzeba wydobywać spod pokrywy śnieżnej.

Zmiana futra na zimowe.

Lis, podobnie jak wiele innych zwierząt, przygotowuje się do zimy, zmieniając okrywę włosową. Dzięki temu jego zimowe futro staje się gęstsze i grubsze, co lepiej chroni go przed chłodem.

Gromadzenie zapasów.

Zimą wiewiórka korzysta z wcześniej zgromadzonych zapasów, takich jak orzechy, żołędzie i różne nasiona schowane pod ziemią. Podobnie postępują niektóre ptaki, na przykład sójka.

Hibernacja, potocznie nazywana snem zimowym.

Borsuk spędza zimę ukryty w norze, pozostając w stanie przypominającym sen. Nie zdobywa wtedy pokarmu, lecz wykorzystuje zapasy tłuszczu nagromadzone w organizmie. Zimą hibernują także jeże, niedźwiedzie i koszatki.

Migracja.

Bociany nie spędzają zimy w Polsce. Pod koniec lata odlatują do Afryki, gdzie panują wyższe temperatury i łatwiej znaleźć pożywienie. Bociany wracają do Polski dopiero wiosną, podobnie jak żurawie, jaskółki oraz jerzyki.

Jak rozsądnie dokarmiać ptaki?

Systematyczne dokarmianie pomaga ptakom przetrwać zimę. Ważne jest jednak, aby podawać im właściwy pokarm - trzeba też regularnie usuwać z karmnika resztki jedzenia, które zaczynają się w nim gromadzić. Odpowiednie dla ptaków • nasiona roślin, na przykład słonecznika i pszenicy,• orzechy, na przykład laskowe i włoskie, • tłuszcz, na przykład niesolona słonina.

Nieodpowiednie dla ptaków.

• produkty zepsute i spleśniałe,• pieczywo oraz inne resztki z ludzkiego stołu, • wszystkie pokarmy zawierające sól. Karmnik powinien być ustawiony w miejscu suchym i bezpiecznym, tak aby ptaki nie padały łatwą ofiarą innych zwierząt, na przykład kotów.