5. Gleba w mojej okolicy.

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Odkrywam przyrodę”

Temat: Gleba w mojej okolicy.

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa Nowa Era) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania.

Wstęp do zajęć:

Na lekcji:

• nauczę się określać kolor, uziarnienie oraz strukturę gleby,
• sprawdzę, czy w glebie żyją organizmy,
• porównam glebę z najbliższej okolicy z ziemią ogrodniczą,
• dowiem się, jakie rośliny rosną w różnych typach gleby,
• przekonam się, jak ważna dla roślin jest woda znajdująca się w glebie.

Badania gleby w okolicy.

Na wcześniejszych lekcjach poznaliśmy składniki gleby oraz sposób jej powstawania. Teraz czas sprawdzić, jakie właściwości ma gleba w Twojej okolicy i czy nadaje się do uprawy roślin. Właśnie temu służą badania gleby. Glebę najłatwiej badać tam, gdzie jest odsłonięta - jej przekrój można zobaczyć na przykład na ścianie wykopu albo na brzegu ścieżki wymytej przez wodę. Jeżeli trudno znaleźć takie miejsce, można wykopać dół o głębokości około 30 - 50 centymetrów, na przykład w ogrodzie lub na trawniku. Po zakończeniu badań należy pamiętać o zasypaniu wykopanego dołu.

Przekrój gleby.

Odsłonięty profil gleby, widoczny na przykład po wymyciu przez wodę, jest doskonałym miejscem do prowadzenia obserwacji i badań. Jak wykopać dół do badań? Najłatwiej wykonać dół badawczy przy pomocy łopaty lub szpadla.

Jakie cechy gleby będziesz badać?

Zanim rozpoczniesz badania w terenie, warto sprawdzić, na które właściwości gleby należy zwrócić szczególną uwagę. 1. Grubość poziomu próchnicznego. Grubość warstwy próchnicznej mierzy się za pomocą taśmy mierniczej i podaje w centymetrach. Im grubsza warstwa próchnicy, tym gleba lepiej nadaje się do uprawy roślin.

2. Barwa gleby

Gleba o szarym lub ciemnobrązowym kolorze świadczy o obecności próchnicy. Czerwonawa albo brązowa barwa może oznaczać obecność żelaza. Jasnoszary lub jasnożółty kolor wskazuje na dużą ilość skał, np. piasku albo wapienia.

3. Struktura gleby

Struktura gleby pokazuje, czy tworzą się w niej bryłki, jakiej są wielkości oraz jaki mają kształt. Struktura sypka - gleba nie tworzy brył, tylko się rozsypuje. Struktura gruzełkowata - w glebie widoczne są małe bryłki przypominające okruszki, między nimi zatrzymuje się woda i gromadzi powietrze potrzebne roślinom. Struktura zbita - gleba składa się z dużych, twardych brył, czasem większych niż dłoń.

4. Uziarnienie

Uziarnienie określa, jakie ziarna skalne dominują w glebie. Gleba piaszczysta zawiera dużo ziaren piasku. Gleba gliniasta ma dużą ilość gliny. Gleba kamienista zawiera liczne fragmenty skał i kamieni o różnych rozmiarach.

5. Organizmy żyjące w glebie

W glebie można znaleźć korzenie roślin, grzybnię oraz zwierzęta glebowe, np. skoczogonki. Czasem widoczne są jedynie ślady obecności zwierząt, takie jak kanaliki albo korytarze.

Przyroda w akcji – badam glebę w mojej okolicy.

Przygotuj:

• lupę,
• szpadel,
• łopatkę ogrodniczą,
• taśmę mierniczą lub centymetr krawiecki,
• kartę obserwacji.

Wykonaj obserwację gleby 1. Wybierz odpowiednie miejsce Wybierz się na spacer w pobliżu domu albo szkoły. Znajdź miejsce, w którym można wykonać wykop do badania gleby. Może to być na przykład teren w ogrodzie, na trawniku lub w parku. 2. Wykop dół badawczy Za pomocą szpadla wykonaj wykop o głębokości około 30–50 centymetrów. W wykopie powinien być widoczny poziom próchniczny oraz głębsze warstwy gleby. 3. Zbadaj glebę (poziom próchniczny i poziomy głębsze). Swoje obserwacje zapisz w karcie obserwacji.

• Za pomocą taśmy mierniczej zmierz grubość poziomu próchnicznego.
• Określ kolor poziomu próchnicznego oraz warstwy znajdującej się poniżej (ciemnoszary/jasnożółty itp.).
• Zbadaj strukturę gleby (sypka, gruzełkowata, zbita). Nabierz trochę gleby na łopatkę i lekko podrzuć. Sprawdź, czy rozpada się na bryłki.
• Spróbuj określić uziarnienie gleby i ustal, z jakiej skały mogła powstać (piaszczyste, gliniaste, kamieniste).
• Sprawdź, czy w glebie znajdują się organizmy lub ślady ich obecności. Zastanów się, jakie mogą to być organizmy.

Przygotuj kartę obserwacji.

Dlaczego gleba jest ważna dla roślin?

Gleba jest miejscem życia roślin. To właśnie z niej pobierają wodę oraz składniki potrzebne do wzrostu i rozwoju. Czy jednak każda gleba wpływa na rośliny w taki sam sposób? Aby to sprawdzić, porównaj zwykłą glebę pobraną z okolicy z ziemią ogrodniczą kupioną w sklepie. Pamiętaj, że ziemia ogrodnicza zawiera dużo próchnicy i ma strukturę gruzełkowatą.

Przyroda w akcji – doświadczenie. Jak rodzaj gleby wpływa na wzrost roślin?

Przygotuj:

• dwie małe doniczki albo dwa pojemniki,
• ziemię ogrodniczą,
• glebę pobraną z okolicy (tyle, aby wypełnić jedną doniczkę),
• nasiona jednej rośliny, np. rzodkiewki albo rzeżuchy,
• kartę obserwacji.

Wykonaj doświadczenie 1. Przygotowanie gleby

• Do jednej doniczki wsyp ziemię ogrodniczą, a do drugiej podobną ilość gleby pobranej z najbliższej okolicy.
• Obie doniczki podlej taką samą ilością wody.

2. Wysiew nasion Do każdej doniczki wysiej po kilkanaście nasion. 3. Ustawienie doniczek

• Postaw doniczki w ciepłym i jasnym miejscu, na przykład na parapecie.
• Regularnie podlewaj rośliny taką samą ilością wody, aby gleba była stale lekko wilgotna.

4. Obserwacja wzrostu roślin Przez około trzy tygodnie obserwuj rozwój roślin w obu doniczkach. Zwróć uwagę:

• po ilu dniach pojawiły się pierwsze kiełki,
• jak rośliny wyglądają,
• która rośnie szybciej i zdrowiej.
• Swoje obserwacje zapisuj w karcie obserwacji i na końcu sformułuj wniosek.

Wniosek z doświadczenia Uzupełnij zdanie: W ziemi ogrodniczej rośliny …………………………………………………………………………….. W glebie pobranej z okolicy rośliny ………………………………………………………………….

Przygotuj kartę obserwacji.

Dlaczego woda w glebie jest ważna?

Rośliny pobierają większość wody potrzebnej do życia właśnie z gleby. Wchłaniają ją za pomocą korzeni. Sprawdź, co dzieje się z roślinami rosnącymi w suchej glebie, a co z tymi, które mają dostęp do wilgotnego podłoża.

Przyroda w akcji – doświadczenie Jak woda w glebie wpływa na wzrost roślin?

Przygotuj:

• dwie małe doniczki albo dwa pojemniki,
• glebę pobraną z okolicy, np. z trawnika lub ogrodu (w ilości wystarczającej do wypełnienia obu doniczek),
• nasiona jednej rośliny, np. rzodkiewki albo rzeżuchy,
• kartę obserwacji.

Wykonaj doświadczenie 1. Przygotowanie doniczek Do obu doniczek wsyp podobną ilość gleby. Następnie podlej je taką samą ilością wody. 2. Wysiew nasion Do każdej doniczki wysiej po kilkanaście nasion. 3. Ustawienie roślin Postaw doniczki w ciepłym i dobrze oświetlonym miejscu, na przykład na parapecie. 4. Podlewanie Jedną doniczkę podlewaj codziennie niewielką ilością wody. Drugiej doniczki już nie podlewaj. 5. Obserwacja wzrostu roślin Przez dwa tygodnie codziennie obserwuj rośliny i zapisuj zmiany w karcie obserwacji. Zwróć uwagę:

• jak wyglądają rośliny w wilgotnej glebie,
• jak wyglądają rośliny w suchej glebie,
• które rośliny rosną szybciej i zdrowiej.
• Na końcu zapisz wniosek z doświadczenia.

Wniosek z doświadczenia Uzupełnij zdanie: W wilgotnej glebie rośliny …………………………………………………………………. W suchej glebie rośliny ………………………………………………………………….

Przygotuj kartę obserwacji.

Jak działa filtr glebowy?

Gleba zatrzymuje część zanieczyszczeń, dlatego woda przepływająca przez nią może stać się czystsza. Takie doświadczenie pokazuje, jak ważną rolę pełni gleba w środowisku przyrodniczym.