1920ko DIPLOMAZIA eta POLITIKA

1920ko DIPLOMAZIA eta POLITIKA

Faruk El Hadry, Aritz Larrañaga eta Eider Macias

1920ko diplomazia eta politika

Herrialdeak

(Sakatu puntu berdeak informazioa irakurtzeko)

Amerika

Europa

Asia

1920ko diplomazia eta politika

Itunak, aliantzak eta tentsioak

Amerika

Europa

Asia

1920ko diplomazia eta politika

🔴 Gorria → tentsioak / gatazkak 🟢 Berdea → interesak / hedapena 🔵 Urdina → aliantzak /elkarlana

Interesak eta mugak

Asia

Amerika

Europa

Afrika

ESKERRIK ASKO!

1920ko DIPLOMAZIA eta POLITIKA

Faruk El Hadry, Aritz Larrañaga eta Eider Macias

Washintongo hirian, AEBtan sinatuta

WASHINGTONGO ITUNA:

• 1921-1922 artean sinatu zen, itsas armamentua mugatzeko.
• AEBek antolatutako konferentzia egin zen Washingtonen.
• Herrialde nagusiek gerraontzien kopurua murriztea adostu zuten.
• AEBek, Britainia Handiak, Japoniak, Frantziak eta Italiak parte hartu zuten.
• Ozeano Bareko tentsioak gutxitzea izan zen helburua.
• Armamentu lasterketa geldiarazten saiatu ziren.
• Bake giroa eta nazioarteko lankidetza sustatu zituen aldi batez.

Sévres herrian, Frantzian sinatuta

SEVRESKO ITUNA:

• 1920ko bake itun bat izan zen, Otomandar inperioa eta lehen mundu gerrako herrialde aliatuen artean.
• Armeniar estatua sortu behar zen.
• Kostaldeko leku garrantzitsuak Frantzia, Britainia Handia, Italia eta Greziaren artean banatu behar ziren.
• Azkenean ez zen bete turkiarren erresistentziagatik, Lausanako Itunak ordezkatu

zuen (1923).

JUGOSLAVIA: Parisko Bakean estatuak sortzeak arazoak ekarri zituen. Austria-Hungariako Inperioan nazionalitate asko zeudelako. Ondorioz, estatu berriak sortu ziren, adibidez Jugoslavia, baina lurralde askotan gatazkak egon ziren.

ESPAINIA:

• Primo de Riverak diktadura ezarri zuen 1923an, Alfonso XIII.aren babesarekin.
• Diktadurak oposizio politikoa eta langileen mugimenduak zapaldu zituen.
• 1931n Bigarren Errepublika aldarrikatu zen, erregea erbesteratu ondoren.

• Errepublikak erreforma ugari egin zituen: hezkuntza, armada eta lurren banaketa modernizatzeko saiakerak.
• Gizartea oso banatuta zegoen: ezkerrekoak, eskuinekoak eta nazionalistak elkarren aurka zeuden.
• 1936an Fronte Popularrak hauteskundeak irabazi zituen.
• Urte berean, militar batzuek estatu-kolpea eman zuten Francoren gidaritzapean.
• Horren ondorioz, Espainiako Gerra Zibila hasi zen (1936–1939).

FRANTZIA:

• Belgikarekin batera, Ruhr eskualdea okupatu zuen 1923an.
• Versailleseko itunaren alde egin zuen, Alemania ahul mantentzeko.

• Segurtasuna bermatzeko, aliantzak egin zituen Europako hainbat herrialderekin.

• Dawes Planari esker, Alemaniak ordainketak egiten jarraitu ahal izan zuen.
• 1929ko krisi ekonomikoak Frantzian eragin handia izan zuen, langabezia eta gatazka sozialak handitu ziren.

AEB:

• Gerraostean isolazionismoa nagusitu zen.
• Latinoamerikan eta Pazifikoan kontrola berretsi zuen.
• Japoniaren anbizioekin arazoak eduki zituen.
• Herrialdean kontserbadurismo handia zegoen.
• Langileen mugimenduen aurka egin zuen eta imigrazioa mugatu.
• Lege lehorra (alkohola debekatzea) ezarri zuten.
• Ondorioz, Mafiak mesedetu.
• Ku Klux Klan erakunde arrazista, xenofoboa eta antikatolikoa zen.

Laterongo jaureguian, Erroman (Italia) sinatuta

LETRANGO ITUNA:

• Alemaniak, Frantziak eta Belgikak sinatu zuten 1925ean.
• Alemania mendebaldeko mugak errespetatzera konprometitu zen.
• Frantziaren eta Alemaniaren arteko tentsioak baretu ziren.
• Britainia Handiak eta Italiak akordioa bermatu zuten.
• Europan bake giro handiagoa sortu zen.
• Alemaniaren nazioarteko harremanak hobetu ziren.
• Nazioen Elkartean sartzeko bidea erraztu zuen Alemaniari.

ALEMANIA:

• Weimarko Errepublika
• Gobernuak altxamendu komunistei aurre egin behar izan zien.
• Eskuin muturrekoek “bizkarreko labankadaren legenda” zabaldu zuten porrota sozialisten eta juduen akatsek eragin zutela esanez.
• 1923an, Adolf Hitler estatu-kolpea ematen saiatu zen.
• Kartzelan gorrotoz beteriko liburu bat idatzi zuen, adibidez Vesaillesko itunen aurka.
• Dawes Planari esker ekonomiaren egoera hobetu zen➡️ Hazkunde ekonomikoa + egonkortasun politikoa.
• 1929ko krisiak langabezia gora egin zuen.
• Hautesleak bildu ziren, komunisten eta nazionalsozialisten alde.

SOBIETAR ERREPUBLIKA SOZIALISTEN BATASUNA:

• 1917ko Errusiar Iraultzaren ondoren, Sobietar Batasuna sortu zen 1922an.
• Lenin hil ondoren, Stalin boterera iritsi zen. Trotskirekin lehian egon zen botera lortzeko.

• Stalinek diktadura ezarri zuen eta oposizio politikoa zapaldu zuen.
• Nekazaritza eta industria azkar garatzeko bost urteko planak martxan jarri zituen.
• Ekonomia industriala asko hazi zen, baina gosete handiak egon ziren.
• Milioika pertsona espetxeratu edo hil zituzten politikan.
• Sobietar Batasunak komunismoa zabaldu nahi zuen Europan.
• Mendebaldeko herrialdeek beldurra zioten komunismoaren hedapenari.

NAZIOEN LIGA:

• Lehen Mundu Gerraren ondoren sortu zen bakea mantentzeko.
• Herrialdeen arteko gatazkak elkarrizketaren bidez konpontzea zuen helburu.
• Versaillesko Itunaren ondorioz sortu zen.
• Zigorrak eta neurri diplomatikoak erabiltzen zituen gatazkak saihesteko.
• Herrialde askok parte hartu zuten, baina AEBak ez ziren sartu.
• Ez zuen armadarik, eta horrek ahuldu egin zuen.
• Bigarren Mundu Gerra saihestea ez zuen lortu.

Europa osoan zehar

ERRESUMA BATUA:

• Lehen Mundu Gerraren ondoren, arazo ekonomiko handiak izan zituen.
• Langabezia eta grebak ugaritu ziren, batez ere industria guneetan.
• 1926an greba orokor handia egin zen langileen egoera salatzeko.
• Gobernuak demokrazia parlamentarioa mantendu zuen eta ez zen diktadurarik ezarri.
• 1930 inguruan, krisi ekonomikoak merkataritza eta industria kaltetu zituen.
• Hala ere, finantza eta zerbitzu sektoreek garrantzia handia izaten jarraitu zuten.
• Neville Chamberlainek “baretze politika” defendatu zuen Alemaniarekiko.
• Politika horren helburua gerra berri bat saihestea zen, baina azkenean ez zuen arrakastarik izan.

LOCARNOKO ITUNA:

• Versaillesko Itunak haserrea sortu zuen, garaileak zorrotz kalte ordainekin eta galtzaileak ezin ordaindu.
• Frantzia eta Belgikak Ruhr eskualdea okupatu zuten 1923an
• 1925ean Locarnoko Itunetan beste gerra bat ez hasteko ahaleginak egin ziren.
• Frantziak eta Alemaniak Rnanian izeneko eremu bat ezarri zuten, militarrik gabekoa.
• Giro lasaia sortu zen bi Mundu Gerren artean.
• Nazioen Elkarteak unerik gorena izan zuen
• Espiritu europazalearen aurrekaria izan zen.

Locarnon, Suitzan sinatuta

JAPONIA:

• Lehen mundu gerraren ostean Asiako potentzia nagusietako bat bihurtu zen.
• Pazifikoan eta Txinan eragin politikoa eta ekonomikoa sendotu zuen, adibidez Manchurian.
• Ozeango Bareko kontrorlagatik AEBekin gatazkak izan zituen.
• Nazionalismoak gorakada izan zuen, militarismoa indartu zen.
• Ekonomiak industria eta esportazioetan hazkundea eragin zuen.
• 1929ko krisiak ekonomiari kalteak eragin zizkion.
• Barne politikan aldaketa egon ziren; armadaren eragina areagotzen hasi zen.

Grand Triano jaureguian, Frantzian sinatuta

TRIANONGO ITUNA:

• 1920an Versailles hirian sinatu zen, Paris inguruan.
• Hungaria ia erabat zatitu zen, lurralde gehienak galdu zituen.
• Txekoslovakia, Jugoslavia eta Errumania handitu ziren.
• Europa ekialdeko muga guztiak aldatu zituen.
• Hungariaren nazionalismoa handitu zen.

ITALIA:

• Bertan ezarri zen lehendabiziko erregimen faxista (1922an).
• Nazionalistak ez zeuden gustura kalte-ordainetan lortutako lurralde berriekin.
• Mussolinik langile-mugimenduari erasotzeko, erakunde bat egin zuen, Alderdi faxista.
• Mussolinik indarra erakusteko Erromarako martxa antolatu zuen.
• Gobernuak dimititu eta erregeak Mussoliniri dei egin zion, hark diktadura ezarriz eta hauteskundeak manipulatuz.
• Mussolinik “Duce” (buruzagi gorena) izendatu zen.

• Adostasun politiko batera iritsi Eliza katolikoarekin➡️ Letrango Itunak.
• Kanpo-politika bortitza inperioak konistatzeko helburuarekin.