3. Rozpoznaję skały

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Odkrywam przyrodę”

Temat: Rozpoznaję skały.

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa Nowa Era) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania.

Wstęp do zajęć:

Na lekcji:

• dowiem się, czym są skały i gdzie występują,
• nauczę się rozpoznawać skały na podstawie ich cech,
• dowiem się, które skały są luźne, które są zwięzłe, a które - lite.

Czy wiesz, że:

• 🔍 Skały różnią się nie tylko kolorem, ale też twardością. Granit jest tak twardy, że trudno go zarysować, a kreda daje się łatwo złamać i można nią pisać po tablicy!

• 🧱 Z niektórych skał buduje się domy. Na przykład piaskowiec, wapień albo granit - są trwałe i ładnie wyglądają.

• 🔥 Są skały, które powstały z gorącej lawy. To skały magmowe, np. bazalt lub granit - kiedyś były roztopioną magmą we wnętrzu Ziemi!

• 🎨 Niektóre skały mają wyjątkowe kolory i wzory. Marmur może być biały, różowy, zielony - dlatego używa się go do rzeźb i ozdób.

• 🪙 Z niektórych skał wydobywa się metale. Z rudy żelaza robi się np. gwoździe czy noże.

• 🧗 Wapień może tworzyć jaskinie! Woda rozpuszcza tę skałę i tworzy piękne groty, stalaktyty i stalagmity.

Z czym kojarzy Ci się słowo „skała”? Czy aby zobaczyć lub dotknąć skał, trzeba koniecznie pojechać w góry?

Z czym kojarzy Ci się słowo „skała”? Czy aby zobaczyć lub dotknąć skał, trzeba koniecznie pojechać w góry?

Co to jest skała?

Skała to naturalna część powierzchni Ziemi. Zbudowana jest z drobnych składników zwanych minerałami. Minerały stanowią najmniejsze elementy budujące skały. Często można je zobaczyć gołym okiem, a jeszcze dokładniej obejrzeć przy użyciu lupy. Można powiedzieć, że skała jest trochę jak ciasto, a minerały są jego składnikami. Skały pokrywają całą powierzchnię lądów na Ziemi. Tworzą również dno mórz i oceanów. Nawet piasek znajdujący się na plaży jest rodzajem skały. Minerały, które budują skały, mogą mieć różnorodne barwy.

Właściwości skał - cechy charakterystyczne, po których można je rozpoznać.

Barwa (kolor). Skały mogą mieć różne kolory, na przykład szary, brązowy, czarny czy czerwony. Czasami występują także skały wielobarwne.

Właściwości skał.

Spójność. Niektóre skały są zwarte, czyli ich części są mocno ze sobą połączone. Inne natomiast łatwo się kruszą lub rozpadają na drobniejsze fragmenty.

Właściwości skał.

Twardość. Są skały, które bardzo trudno zarysować ostrym narzędziem albo rozbić. Istnieją jednak także takie, które można ugniatać lub formować w dłoniach.

Właściwości skał.

Odporność na działanie wody. Część skał jest odporna na działanie wody i przez długi czas się w niej nie rozpuszcza. Inne natomiast mogą łatwo ulegać rozmywaniu.

Właściwości skał.

Czasem, aby sprawdzić rodzaj skały, można polać ją kwaśną substancją, na przykład octem. W przypadku niektórych skał pojawia się wtedy delikatna piana.

Podział skał. Rozpoznaj skały.

Skały luźne (sypkie). Są to skały zbudowane z oddzielnych ziaren, które nie są ze sobą trwale połączone. Nawet gdy są wilgotne, nie da się z nich uformować trwałej kulki. Piasek - jasny, ponieważ często składa się z jasnych minerałów. Składa się z oddzielnych ziaren skalnych. Poszczególne ziarenka są bardzo twarde. Woda nie rozmywa ziaren, ale bez trudu przepływa pomiędzy nimi.

Skały luźne (sypkie). Żwir - może mieć różne kolory, często jest jasny lub szarawy. Zbudowany z większych ziaren niż piasek. Poszczególne okruchy są twarde. Woda łatwo przepływa pomiędzy ziarnami.

Skały zwięzłe. Gdy są suche, stają się twarde, ale można je pokruszyć w dłoniach. Natomiast gdy są wilgotne, robią się plastyczne i można z nich formować wałki lub kulki. Jeśli pozostaną przez pewien czas w wodzie, zaczynają się rozmywać. Less - ma barwę żółtawą lub jasnobrązową. Jest zwięzły, lecz suchy łatwo się rozsypuje. Jest stosunkowo miękki. Woda łatwo go rozmywa.

Skały zwięzłe. Glina - zwykle ma brązowy kolor. Jest zwięzła, ale może się kruszyć. Miękka i łatwa do ugniatania. W kontakcie z wodą łatwo się rozmywa.

Skały lite. Skały lite składają się z minerałów, które są bardzo mocno ze sobą połączone. Nie można ich rozkruszyć w dłoniach ani rozmiękczyć wodą. Niektóre z nich są tak twarde, że trudno je rozbić nawet przy użyciu młotka. Węgiel - czarny lub ciemnoszary, często z połyskiem. Lity, ale dość kruchy. Raczej miękki - łatwo można go zarysować. Nie rozmywa się, ale może wchłaniać wodę.

Skały lite. Granit - najczęściej ma kolor szary lub różowawy. Widoczne są w nim ziarna różnych minerałów. Jest bardzo twardy i trudny do zarysowania. Bardzo odporny - nie rozpuszcza się w wodzie.

Skały lite. Wapień - jasny - biały, kremowy albo szary. Skała lita, trudna do rozbicia. Średnio twarda - można ją zarysować. Rozpuszcza się bardzo powoli. Po polaniu octem pojawia się piana.

Ciekawą skałą jest torf.

Torf nie należy do wcześniej opisanych grup skał. Powstaje z resztek roślin, które obumarły w wodzie. Ma kolor ciemnobrązowy lub czarny. Może być włóknisty, gąbczasty albo zwięzły. Jest miękki i łatwo go ścisnąć. Wchłania wodę jak gąbka i może się rozmywać.

Do czego wykorzystujemy skały?

W budownictwie. Z piasku stopionego robimy szkło. Z wypalonej gliny produkujemy cegły. Beton i umocnienia dróg z piasku i żwiru.