2. Kształt terenu w mojej okolicy

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Odkrywam przyrodę”

Temat: Kształt terenu w mojej okolicy.

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa Nowa Era) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania.

Wstęp do zajęć:

Na lekcji:

• dowiesz się, czym jest ukształtowanie powierzchni Ziemi,
• poznasz różne formy terenu,
• nauczysz się rozróżniać góry, wzgórza, pagórki oraz doliny i kotliny,
• poznasz cechy charakterystyczne form terenu.

Co to jest kształt terenu?

Powierzchnia Ziemi nie jest wszędzie taka sama – czasem jest płaska, a w innych miejscach się wznosi lub obniża. Wszystkie te nierówności oraz fragmenty płaskie tworzą kształt terenu. Jest on jednym z elementów krajobrazu. Najłatwiej można go dostrzec podczas podróży, gdy widok nie jest zasłonięty przez budynki czy drzewa. Kształt terenu tworzą różne formy, które mają swoje nazwy i charakterystyczne cechy.

Formy terenu.

👉 wyróżniamy trzy podstawowe typy: Formy wypukłe (wzniesienia):

• miejsca położone wyżej niż otoczenie,
• przykłady: pagórki, wzgórza, góry.

Formy wklęsłe (zagłębienia):

• miejsca znajdujące się niżej niż teren wokół,
• przykłady: doliny, kotliny.

Formy płaskie (równiny):

• obszary płaskie lub lekko pofałdowane.

Rozpoznaję formy terenu.

Powierzchnia Ziemi jest bardzo zróżnicowana. W jednych miejscach łatwiej budować drogi i domy, a w innych teren jest trudniejszy do zagospodarowania. Na tym etapie uczysz się rozpoznawać różne formy terenu.

Formy wklęsłe(zagłębienia (dolina, kotlina, wąwóz)) i równiny.

Dolina to zagłębienie terenu, które przypomina długi korytarz (ale bez sufitu). Doliny mogą być szerokie i płytkie albo wąskie i głębokie. Wtedy stają się przeszkodą trudną do pokonania. Dlatego ludzie budują nad nimi mosty i wiadukty. Można w niej wyróżnić:

1. dno doliny - najniżej położona część zagłębienia,
2. często płynie w niej rzeka (w korycie),
3. zbocze - nachylony brzeg doliny.

3.

1.

2.

Kotlina.

Kotlina to zagłębienie terenu. Oglądana z lotu ptaka ma kształt bardziej zaokrąglony niż dolina. Prawie ze wszystkich stron kotlinę otacza teren, który leży wyżej. Wyrównane dno kotliny jest dobrym miejscem do budowy miast, wsi i dróg.

Równina:

• teren płaski lub lekko falisty,
• sprzyja budowie miast, dróg i uprawie roślin.

Formy wypukłe (wzniesienia).

3.

Każde wzniesienie składa się z trzech elementów:

1. podnóża – podstawy, od której mierzymy wysokość względną,
2. stoku – nachylonego boku wzniesienia,
3. szczytu – najwyższego punktu.

Pagórek

• niewielkie wzniesienie,
• wysokość do około 50 metrów.

Wzgórze

• większe od pagórka, ale niższe od góry,
• wysokość od 50 do 300 metrów.

Góra

• najwyższa forma wzniesienia,
• ma ponad 300 metrów wysokości,
• na stromych stokach trudno budować i prowadzić uprawy.

2.

1.

W którym miejscu teren jest najbardziej nachylony? (dno doliny, stok, równina, szczyt)

Przyroda w akcji – jak zrobić model terenu?

Poczuj się jak twórca krajobrazu i wykonaj własny model terenu w pomniejszeniu. Przygotuj:

• papierowy talerzyk lub kawałek kartonu (podstawa),
• materiał plastyczny (np. plastelina, masa solna, modelina lub piasek kinetyczny),
• karteczki samoprzylepne,
• wykałaczki,
• klej,
• flamastry.

Wykonanie: 1. Uformuj fragment terenu z wybranego materiału.Uwzględnij:

• dwa wzniesienia (np. góra i wzgórze),
• jedno zagłębienie (np. dolina lub kotlina),
• równinę.

2. Przygotuj etykiety z nazwami form terenu oraz ich elementów.Zapisz: góra, wzgórze, szczyt, stok, podnóże, dolina, kotlina, równina.3. Przyklej karteczki do wykałaczek.4. Oznacz odpowiednie miejsca na modelu, wbijając wykałaczki.5. Przyjrzyj się dokładnie swojemu modelowi i odpowiedz:

• gdzie znajduje się najwyższy i najniższy punkt,
• gdzie teren jest najbardziej nachylony, a gdzie płaski,
• gdzie najlepiej byłoby wybudować dom lub drogę.

Ciekawostka - formy terenu z kosmosu.

Czy na Ziemi występują formy terenu powstałe w wyniku zjawisk kosmicznych? Tak! Są to kratery meteorytowe. Powstają one w momencie uderzenia meteorytu w powierzchnię Ziemi. Meteoryt to fragment skały kosmicznej poruszający się z ogromną prędkością. Kratery mogą mieć nawet kilkaset metrów głębokości – tak duże, że zmieściłby się w nich bardzo wysoki budynek. Na szczęście takie zdarzenia są bardzo rzadkie.