2. Niebo w ruchu - wiatr i chmury

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Odkrywam przyrodę”

Temat: Posługuję się kompasem.

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa Nowa Era) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania.

Wstęp do zajęć:

Na lekcji:

• dowiesz się, jak zbudowany jest kompas,
• poznasz podstawowe kierunki świata,
• nauczysz się wyznaczać kierunki geograficzne przy użyciu kompasu.

Jak działa ciśnienie atmosferyczne?

Ciśnienie atmosferyczne to nacisk, jaki powietrze wywiera na powierzchnię Ziemi. Skąd jednak bierze się ten nacisk, skoro powietrze wydaje się tak lekkie? Atmosfera otaczająca naszą planetę ma bardzo dużą grubość – sięga wielu kilometrów ponad powierzchnię Ziemi. Cała masa powietrza wywiera nacisk na wszystko, co znajduje się pod nią. Choć pojedynczych drobin powietrza nie widzimy, są one w nieustannym ruchu i stale uderzają o przedmioty, ludzi oraz powierzchnię Ziemi. To właśnie powoduje powstawanie ciśnienia atmosferycznego.

Ciekawostka - Ile waży powietrze?

Powietrze znajdujące się w litrowym kartonie po mleku waży około 1 grama - to bardzo niewiele. Jednak powietrze zgromadzone we wnętrzu przeciętnego domu ma już znacznie większą masę – może ważyć nawet tyle, co kilku dorosłych ludzi. Pokazuje to, że choć powietrza nie widać, ma ono swoją masę i wywiera nacisk na otoczenie.

Dlaczego wieje wiatr?

Wiatr powstaje dlatego, że ciśnienie atmosferyczne nie jest jednakowe w każdym miejscu. Wpływa na to przede wszystkim temperatura powietrza. Tam, gdzie powietrze mocniej się nagrzewa, staje się lżejsze i unosi się ku górze. W takim miejscu tworzy się obszar niskiego ciśnienia - niż. Natomiast chłodniejsze powietrze jest cięższe i opada - powoduje to powstanie obszaru wysokiego ciśnienia (wyż). Powietrze zawsze przemieszcza się z miejsca o wyższym ciśnieniu do miejsca o niższym ciśnieniu. Ten poziomy ruch powietrza nad powierzchnią Ziemi nazywamy wiatrem.

Obszar, w którym jest cieplej

Nagrzane powietrze staje się lżejsze i unosi się ku górze. Powstaje obszar niskiego ciśnienia atmosferycznego – NIŻ (N).

Obszar, w którym jest chłodniej.

Chłodniejsze powietrze jest cięższe i opada. Powstaje obszar wysokiego ciśnienia atmosferycznego – WYŻ (W).

Jak nazywamy wiatr?

Nazwę wiatru określamy od kierunku, z którego wieje. Przykłady:

• wiatr wiejący z zachodu – wiatr zachodni,
• wiatr wiejący z północy – wiatr północny,
• wiatr wiejący ze wschodu – wiatr wschodni,
• wiatr wiejący z południa – wiatr południowy.

Jeżeli wiatr wieje z kierunku pośredniego, stosujemy nazwy złożone, np.:

• wiatr północno-zachodni,
• wiatr północno-wschodni,
• wiatr południowo-zachodni,
• wiatr południowo-wschodni.

Przyroda w akcji – Doświadczenie: Jak powstaje wiatr?

Przygotuj:

• balon,
• małe skrawki papieru lub lekkie listki.

Wykonaj 1. Rozsyp na stole niewielkie kawałki papieru lub listki. 2. Nadmuchaj balon. Zaciśnij jego wylot, aby powietrze nie wydostało się na zewnątrz. 3. Skieruj otwór balonu w stronę rozsypanych skrawków papieru. 4. Puść wylot balonu tak, aby powietrze mogło swobodnie wydostać się na zewnątrz. 5. Zaobserwuj, co stało się z papierkami, a następnie zapisz swoje obserwacje i wnioski. Obserwacja - Powietrze wydostające się z balonu wprawiło papierki w ruch. Wniosek - Ruch powietrza pojawił się dlatego, że ciśnienie powietrza wewnątrz balonu było wyższe niż ciśnienie powietrza znajdującego się na zewnątrz.

Jak powstają chmury?

W powietrzu zawsze znajduje się para wodna, której na co dzień nie widzimy (nie możemy zobaczyć gazu). Kiedy ochładza się ona do odpowiedniej temperatury, zmienia swój stan skupienia (skraplanie). Wtedy powstają chmury, czyli skupiska drobnych kropelek wody lub kryształków lodu unoszących się w atmosferze.

Kiedy tworzą się chmury?

Chmury najczęściej powstają wtedy, gdy powietrze unosi się ku górze. Podczas wznoszenia stopniowo się ochładza. Gdy temperatura spada, para wodna zaczyna skraplać się tworząc chmury.

W obszarze niskiego ciśnienia powietrze jest ogrzane i lekkie, dlatego unosi się do góry. W czasie unoszenia ochładza się, co sprzyja powstawaniu chmur. W górach zaś powietrze napływające na góry zostaje zmuszone do unoszenia się po stokach. Wraz ze wzrostem wysokości ochładza się, dlatego nad górami często tworzą się chmury i mogą pojawiać się opady.

Rozpoznaj chmury.

Chmury mogą przybierać różne kształty i wielkości. To, z czego są zbudowane, zależy od temperatury panującej w atmosferze. Mogą składać się z drobnych kropelek wody, kryształków lodu lub z obu tych składników jednocześnie. Chmury pierzaste Chmury pierzaste powstają bardzo wysoko nad powierzchnią Ziemi. Cechy charakterystyczne: są zbudowane głównie z kryształków lodu, przypominają delikatne pióra lub cienkie smugi, zwykle nie przynoszą opadów.

Chmury kłębiaste.

Chmury kłębiaste tworzą się niżej niż chmury pierzaste. Cechy charakterystyczne: składają się z kropelek wody, wyglądają jak białe kłębki waty lub owcza wełna, najczęściej oznaczają dobrą pogodę i nie powodują opadów.

Chmury warstwowe.

Chmury warstwowe rozciągają się szeroko nad niebem. Cechy charakterystyczne: powstają nisko nad ziemią z kropelek wody lub kryształków lodu, tworzą jednolitą warstwę zasłaniającą niebo, mogą przynosić deszcz lub śnieg.

Chmury kłębiaste deszczowe.

To największe i najwyższe chmury występujące w atmosferze. Cechy charakterystyczne: dolna część składa się z kropelek wody, a górna z kryształków lodu, mają bardzo dużą wysokość i charakterystyczny kształt przypominający grzyb, powodują intensywne opady deszczu, śniegu lub gradu, często towarzyszą burzom.

Mgła.

Mgła to chmura znajdująca się tuż przy powierzchni Ziemi. Cechy charakterystyczne: składa się z bardzo drobnych kropelek wody, nie powoduje opadów, znacznie ogranicza widoczność i utrudnia poruszanie się.

Skąd wiadomo, że nadchodzi burza?

Burza najczęściej pojawia się wtedy, gdy na niebie utworzy się chmura kłębiasta deszczowa. Już z dużej odległości można zauważyć błyskawice oraz usłyszeć grzmoty. Wraz ze zbliżaniem się burzy niebo staje się coraz ciemniejsze, powietrze ochładza się, a wiatr wyraźnie się nasila. Często występują również intensywne opady deszczu, a czasami także grad. Burza jest zjawiskiem niebezpiecznym, dlatego warto znać podstawowe zasady bezpieczeństwa.

Jak zachować się podczas burzy?

W domu

• Zamknij wszystkie okna.
• Odłącz od prądu telewizor, komputer i inne urządzenia elektryczne, ponieważ mogą zostać uszkodzone przez wyładowania atmosferyczne.

Na zewnątrz

• Jak najszybciej schroń się w budynku lub samochodzie.
• Nie stawaj pod pojedynczymi drzewami ani w wodzie – piorun może uderzyć właśnie w takie miejsca.
• Nie korzystaj z telefonu komórkowego podczas burzy.

Podczas burzy na niebie można zaobserwować błyskawice, które są skutkiem wyładowań atmosferycznych.