1. Na dworze i na polu. (3 godziny lekcyjne)

by przyrodniczeecho.pl

Prezentacja multimedialna zgodna z podręcznikiem „Przyroda” MAC.

Temat: Na dworze i na polu. (3 godziny lekcyjne)

Przyroda w klasie 4 (na podstawie wydawnictwa MAC) Nowa podstawa programowa - 2026 rok

Prezentacja zawiera materiały wizualne pochodzące z darmowych banków zdjęć (np. Pixabay), wykorzystane zgodnie z licencją i jako element autorskiego opracowania i AI.

Tego się dowiesz:

• Nauczysz się odróżniać elementy przyrody ożywionej od nieożywionej.
• Poznasz przykłady elementów stworzonych przez człowieka.
• Dowiesz się, jak obserwować przyrodę w terenie.
• Nauczysz się korzystać z planu najbliższej okolicy.

Na dworze i na polu.

Wyobraź sobie, że uczniowie w różnych częściach Polski korzystają z tego samego podręcznika co Ty. W zależności od miejsca zamieszkania, zajęcia mogą odbywać się na świeżym powietrzu - czyli „na dworze” lub „na polu”.

Najlepszym miejscem do poznawania przyrody jest teren znajdujący się poza budynkiem. Niezależnie od tego, czy mieszkasz w mieście, czy na wsi, Twoje otoczenie daje wiele możliwości obserwacji. Możesz zobaczyć tam różne elementy, takie jak:

• gleba i skały,
• rośliny,
• zwierzęta,
• chmury,
• także zbiorniki wodne, np. rzeki czy jeziora.

Poznawanie najbliższego otoczenia pozwala lepiej zrozumieć świat przyrody oraz miejsce, w którym się znajdujesz.

Co to jest przyroda?

Często mówi się, że wszystko wokół nas to przyroda. Nie jest to jednak do końca prawda. W naszym otoczeniu znajdują się także rzeczy stworzone przez człowieka, takie jak:

• budynki,
• samochody,
• mosty,
• ławki.

Choć powstały one z materiałów pochodzących z natury, nie zaliczamy ich do przyrody. Takie elementy nazywamy elementami antropogenicznymi, czyli wytworzonymi przez człowieka.

Środowisko przyrodnicze.

Wszystko, co powstało naturalnie, tworzy środowisko przyrodnicze. Składniki przyrody dzielimy na dwie grupy: Przyroda ożywiona To organizmy żywe, które:

• rosną i rozwijają się,
• oddychają i odżywiają się,
• wydalają i reagują na bodźce,
• rozmnażają.

Należą do niej:

• rośliny,
• zwierzęta,
• grzyby,
• bakterie,
• protisty.

Środowisko przyrodnicze To wszystko, co powstało w sposób naturalny – obejmuje obiekty i zjawiska występujące na Ziemi bez udziału człowieka.

Przyroda ożywionaTworzą ją wszystkie organizmy żywe, czyli takie, które rosną, oddychają, odżywiają się i rozmnażają.

Przyroda nieożywiona Do tej grupy zaliczamy również elementy stworzone przez człowieka, które nie przejawiają cech życia. np.:

• woda,
• powietrze,
• skały,
• światło słoneczne,
• chmury.

Przyroda nieożywiona To elementy przyrody, które nie wykazują oznak życia. Stanowią środowisko życia dla organizmów (np. woda), albo wpływają na nie, mimo że same nie żyją (np. Słońce).

Czasami przyporządkowanie elementu do jednej z tych grup nie jest oczywiste. Zastanówmy się nad przykładem liścia - gdy znajduje się na drzewie, jest częścią żywego organizmu – rośnie i oddycha, więc należy do przyrody ożywionej. Jednak kiedy liść opadnie na ziemię, traci połączenie z rośliną i przestaje być częścią organizmu żywego - wtedy traktujemy go jako element przyrody nieożywionej. Podobna sytuacja dotyczy np. połamanych gałęzi leżących na ziemi.

Przed wyjściem w teren.

Zanim rozpoczniemy obserwacje w terenie, warto najpierw zapoznać się z okolicą i wyznaczyć trasę wycieczki. W tym celu przygotowujemy plan najbliższej okolicy. Może to być plan miasta lub innego miejsca. Plan to rysunek przedstawiający teren widziany z góry, pokazujący rozmieszczenie budynków i innych ważnych obiektów. Można go wykonać samodzielnie, np. na podstawie zdjęcia lotniczego.

Przekonaj się nr 1. Opracowujemy plan najbliższej okolicy. Potrzebne materiały:

• wydruk zdjęcia lotniczego najbliższej okolicy (np. teren szkoły lub inne wcześniej ustalone miejsce),
• koszulka na dokumenty,
• niezmywalny marker.

Opis czynności 1. Umieść przygotowany wydruk zdjęcia lotniczego w koszulce na dokumenty. 2. Za pomocą markera obrysuj kontury budynków, ulic oraz innych ważnych obiektów (np. boiska).Pozostaw wolną przestrzeń na wykonanie legendy. 3. Na osobnej folii lub fragmencie miejsca przygotuj legendę symboli użytych na planie.Każdy element oznacz w legendzie innym kolorem lub wzorem, aby łatwo je odróżnić. 4. Wybierz miejsce, w którym przeprowadzisz obserwacje przyrody ożywionej i nieożywionej oraz elementów wprowadzonych przez człowieka. Zaznacz je na planie symbolem (np. X).Następnie narysuj trasę dojścia do tego miejsca – najlepiej linią przerywaną. Pamietaj o legendzie!

• szkoła,
• przejście dla pieszych,
• linia tramwajowa.

Opis czynności 1. Umieść przygotowany wydruk zdjęcia lotniczego w koszulce na dokumenty. 2. Za pomocą markera obrysuj kontury budynków, ulic oraz innych ważnych obiektów (np. boiska).Pozostaw wolną przestrzeń na wykonanie legendy. 3. Na osobnej folii lub fragmencie miejsca przygotuj legendę symboli użytych na planie.Każdy element oznacz w legendzie innym kolorem lub wzorem, aby łatwo je odróżnić. 4. Wybierz miejsce, w którym przeprowadzisz obserwacje przyrody ożywionej i nieożywionej oraz elementów wprowadzonych przez człowieka. Zaznacz je na planie symbolem (np. X).Następnie narysuj trasę dojścia do tego miejsca – najlepiej linią przerywaną. Pamietaj o legendzie!

• szkoła,
• przejście dla pieszych,
• linia tramwajowa.

Jak wykorzystać kompas?

Zanim po raz pierwszy wyruszysz w teren, aby obserwować składniki przyrody, warto poznać narzędzia, które mogą Ci w tym pomóc. Jednym z najważniejszych jest kompas. Kompas działa niezależnie od pogody i pory dnia, dlatego jest bardzo przydatny podczas obserwacji. W jego wnętrzu znajduje się igła magnetyczna, która zawsze wskazuje kierunek północny. Po przeciwnej stronie znajduje się południe. Dzięki temu można łatwo określić pozostałe kierunki:

• wschód znajduje się po prawej stronie,
• zachód po lewej stronie.

Kierunki świata przedstawia się często za pomocą tzw. róży wiatrów. Jej nazwa nawiązuje do dawnych map używanych przez żeglarzy, na których zaznaczano, z jakich kierunków wieją wiatry podczas podróży.

Aby zapamiętać pierwsze litery nazw głównych kierunków świata (N, E, S, W), możesz wykorzystać tzw. mnemotechniki, czyli proste sposoby ułatwiające zapamiętywanie. Jednym z przykładów jest zdanie: Na Ekranie Siedzi Wrona/Nasza Ewa Suszy włosy/Nie ma Emu Są Wielbłądy Każdy wyraz zaczyna się od tej samej litery co kolejne kierunki świata, ułożone zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Możesz też spróbować wymyślić własne zdanie – często łatwiej zapamiętuje się coś, co samemu się stworzy

Największa strzałka wskazująca północ w Polsce znajduje się na terenie dawnej kopalni piasku w Bukownie.Leży ona około 50 kilometrów na północny zachód od Krakowa.

Przekonaj się nr 2 Wyznaczamy kierunki świata na planie za pomocą kompasu. Potrzebne materiały

• kompas,
• wcześniej przygotowany plan okolicy,
• długopis lub ołówek.

Opis czynności 1. Ustaw kompas poziomo – możesz trzymać go na dłoni albo położyć na płaskiej powierzchni.Upewnij się, że w pobliżu nie ma metalowych przedmiotów, magnesów ani urządzeń elektronicznych, które mogłyby zakłócić jego działanie. 2. Odczekaj chwilę, aż igła magnetyczna przestanie się poruszać i ustabilizuje swoje położenie. 3. Obracaj kompas tak długo, aż oznaczenie północy na tarczy pokryje się ze wskazaniem igły magnetycznej. 4. Na tej podstawie określ pozostałe kierunki świata: południe, wschód oraz zachód. 5. Przyjrzyj się elementom znajdującym się wokół Ciebie i ustaw plan tak, aby odpowiadał rzeczywistemu rozmieszczeniu obiektów w terenie. 6. Przyłóż plan do kompasu i w jego prawym górnym rogu zaznacz kierunek północny za pomocą strzałki. Podpisz go literą „N”, zgodnie ze wskazaniem kompasu.

Jak wykorzystać lupę?.

Lupa to przyrząd, który pozwala oglądać drobne obiekty w powiększeniu. Można dzięki niej obserwować:

• małe organizmy,
• fragmenty roślin,
• ziarenka piasku.

Aby uzyskać wyraźny obraz, należy przesuwać lupę bliżej lub dalej od obserwowanego obiektu. Telefon komórkowy z aparatem może pełnić podobną funkcję – wystarczy zrobić zdjęcie i powiększyć obraz.

Przekonaj się nr 3. Wyjście terenowe: obserwujemy przyrodę i elementy stworzone przez człowieka Potrzebne materiały

• wcześniej przygotowany plan okolicy,
• kompas,
• poduszka lub krzesło (opcjonalnie),
• ołówek lub czarny pisak,
• kredki (zielona, niebieska i czerwona),
• kartka,
• podkładka do rysowania lub sztywna tektura.

Opis czynności 1. Zabierz wykonany wcześniej plan okolicy i udaj się do wyznaczonego miejsca obserwacji. 2. Ustaw się w kierunku, w którym będziesz prowadzić obserwacje.Ponownie użyj kompasu, aby określić właściwy kierunek. Jeśli masz taką możliwość, usiądź na poduszce lub krześle, aby wygodniej obserwować otoczenie. 3. Wykonaj na kartce szkic fragmentu obserwowanego terenu.Podczas rysowania możesz skorzystać z podkładki lub sztywnej tektury. Staraj się jak najdokładniej odwzorować wszystkie widoczne elementy przyrody oraz obiekty stworzone przez człowieka. 4. Wymień się swoją pracą z inną osobą z klasy albo wykonaj jej zdjęcie/skan i przekaż koledze lub koleżance.Następnie pokoloruj szkic zgodnie z ustaloną legendą. Przygotuj swoją legendę kolorów

• Brązowy - elementy przyrody nieożywionej
• Zielony - elementy przyrody ożywionej
• Pomarańczowy - elementy antropogeniczne (stworzone przez człowieka)

5. Wybierz kilka elementów ze swojego szkicu i obejrzyj je dokładniej z bliska, korzystając z lupy.Zastanów się, czy zauważasz szczegóły, na które wcześniej nie zwróciłeś uwagi.