Masofaviy kurs
Bioxilma-xillikni moliyalashtirish
5-dars: Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi
Boshlash
Boshlash
Darsni muvaffaqiyatli o‘zlashtirish yo‘li
Boshlashdan oldin, ushbu interaktiv dars bo‘ylab harakatlanish uchun qisqacha qo‘llanma bilan tanishing
Boshlash
Keyingi
• Oldinga oʻtish uchun Keyingi tugmasini bosing.
• Oldingi boʻlimga qaytish uchun Ortga tugmasini bosing.
Oldin tugatilgan bo‘limlarga qaytib, ularni qayta o‘tishingiz mumkin.
Bo‘lim tavsifidan xohlagan vaqtda foydalanish.
Ajratilgan so‘zlar ustiga bosib, ma’nolari bilan tanishing.
Batafsil ma’lumotlarni ochish uchun interaktiv elementlar (tugmalar, tablar va rasmlar) ustiga bosing
Keyingi bo‘limni ochish uchun barcha ,mashg'ulotlarni yakunlashingiz kerak.
5-darsga xush kelibsiz!
Keyingi
5-darsga xush kelibsiz!
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish kursining 5-darsiga xush kelibsiz! Oldingi darsda siz Moliyaviy ehtiyojlarni baholash (Financial Needs Assessment – MEB) orqali biologik xilma-xillikni moliyalashtirish ehtiyojlarini qanday aniqlashni o‘rgandingiz. Endi esa bu bilimlarni keyingi bosqichga olib chiqish vaqti keldi — moliyaviy bo‘shliqni qanday yopish va biologik xilma-xillikka uzoq muddatli investitsiyalarni qanday ta’minlash mumkin? Aynan shu yerda Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (Biodiversity Finance Plan – BMR) muhim ahamiyat kasb etadi! Ushbu darsda siz BMR bilan tanishasiz — ya’ni biologik xilma-xillikni moliyalashtirish ehtiyojlarini amaliy yechimlarga aylantiruvchi tizimli yo‘l xaritasi. Siz BMRni ishlab chiqishning oltita asosiy bosqichini o‘rganasiz hamda avvalgi baholash natijalarini keng qamrovli moliyaviy strategiyaga qanday integratsiya qilishni bilib olasiz. Mazkur dars ikki bo‘limdan iborat. Ta’lim jarayonidan maksimal foyda olish uchun siz har ikkala bo‘limni ham yakunlashingiz kerak bo‘ladi. Keling, moliyaviy ehtiyojlarni aniq va amaliy rejalarga aylantirishni boshlaymiz!
Darsning qisqacha mazmuni
Keyingi
2-Bo'lim:
30 min
Boshlash
BMRni ishlab chiqishning asosiy bosqichlari
1-Bo'lim:
10 min
Boshlash
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasiga kirish
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Keling, avvalo masalaning umumiy mazmunidan boshlaymiz: Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (BMR) nima o‘zi? BMR — bu mamlakatning biologik xilma-xillikni saqlash va muhofaza qilish bo‘yicha maqsadlarini qo‘llab-quvvatlash uchun turli moliyaviy mexanizmlar va yechimlarni yagona tizimga birlashtiruvchi kompleks strategik hujjatdir. Mazkur reja tabiatni muhofaza qilishga qaratilgan chora-tadbirlarning moliyaviy jihatdan barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi hamda ularning milliy ustuvor yo‘nalishlar va Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya (BXK)1 kabi xalqaro majburiyatlarga muvofiqligini ta’minlaydi. U avvalgi bosqichlarda amalga oshirilgan ishlarni keyingi amaliy harakatlar bilan bog‘laydi. Oldingi darslarda siz uchta asosiy tahlil va baholash jarayonini o‘rgandingiz:
- Siyosiy va institutsional tahlil (SIT)2 — biologik xilma-xillikni moliyalashtirishga ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy manfaatdor tomonlar kimlar va ushbu sohaga taalluqli siyosatlar qanday ekanligini aniqlash.
- Biologik xilma-xillik xarajatlari tahlili (BXT)3 — biologik xilma-xillikni saqlash va muhofaza qilish uchun hozirda qancha mablag‘ ajratilayotganini baholash.
- Moliyaviy ehtiyojlarni baholash (MEB)4 — biologik xilma-xillik bo‘yicha belgilangan maqsadlarga erishish uchun amalda qancha moliyaviy resurs zarurligini aniqlash.
BXR aynan mana shu tahlil va baholash natijalariga tayangan holda eng maqbul moliyaviy yechimlarni aniqlash, ustuvorlashtirish va amaliyotga joriy etishga xizmat qiladi. Eng muhim jihatlardan biri shundaki, BXR muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun davlat organlarining egalik hissi va faol qo‘llab-quvvatlashi, shuningdek fuqarolik jamiyati hamda xususiy sektorning ishtiroki zarur hisoblanadi. Aynan shu omillar BXRni real sharoitlarga mos va amaliy jihatdan bajarilishi mumkin bo‘lgan strategiyaga aylantiradi.
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima uchun muhim?
Keyingi
Manbalar
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima uchun muhim?
Xo‘sh, nima uchun Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (BMR) muhim hisoblanadi? Tizimli va puxta ishlab chiqilgan reja mavjud bo‘lmagan taqdirda, biologik xilma-xillikni moliyalashtirishga qaratilgan sa’y-harakatlar tarqoq, samarasiz yoki yetarli darajada bo‘lmasligi mumkin. Kuchli BMR mamlakatlarga quyidagi imkoniyatlarni yaratadi:
- biologik xilma-xillikni moliyalashtirishdagi bo‘shliqni kamaytirish1, ya’ni moliyalashtirish manbalarini aniqlash va zarur mablag‘larni safarbar etish;
- biologik xilma-xillikni moliyalashtirishni milliy ustuvor yo‘nalishlar bilan uyg‘unlashtirish orqali hukumat tomonidan yanada kuchli qo‘llab-quvvatlashga erishish;
- biologik xilma-xillikka uzoq muddatli investitsiyalarni rejalashtirish orqali moliyaviy barqarorlikni ta’minlash;
- hukumatlar, biznes subyektlari, mahalliy hamjamiyatlar va investorlar kabi turli manfaatdor tomonlarni biologik xilma-xillikni saqlash yo‘lida hamkorlik qilishga jalb etish.
Puxta ishlab chiqilgan BMR yordamida mamlakatlar ma’lumotlarga asoslangan oqilona qarorlar qabul qilishi hamda biologik xilma-xillik bo‘yicha maqsadlarni amaliy va uzoq muddatli natijalarga aylantirishi mumkin.
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasining oltita bosqichi
Keyingi
Manbalar
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasining oltita bosqichi
BMRni yaratish — bu bosqichma-bosqich amalga oshiriladigan jarayon bo‘lib, u puxta rejalashtirish va ustuvorlashtirishni talab qiladi. Quyida ushbu jarayonning oltita asosiy bosqichi keltirilgan. Har bir bosqich avvalgisiga asoslanadi va muvaffaqiyat uchun mustahkam poydevor yaratadi. Keyingi bo‘limda biz har bir bosqichni batafsil ko‘rib chiqamiz hamda moliyaviy strategiyalarni real hayotdagi amaliy harakatlarga qanday aylantirish mumkinligini o‘rganamiz.
O'ylab ko'ring
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Keyingi
1-Savol
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Up next
2-Savol
Barakalla!
Keyingi
Barakalla!
1-bo‘limni muvaffaqiyatli yakunlaganingiz bilan tabriklaymiz! Endilikda siz Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (BMR) nima ekanligi, uning nima uchun muhimligi hamda avvalgi tahlil va baholash jarayonlari bilan qanday bog‘liqligi haqida boshlang‘ich tushunchaga ega bo‘ldingiz. Biroq shuni unutmaslik kerakki, BMR shunchaki moliyaviy reja emas. U biologik xilma-xillikni saqlash bo‘yicha barqaror kelajakni ta’minlash maqsadida manfaatdor tomonlar, siyosatlar va moliyaviy yechimlarni o‘zaro uyg‘unlashtiruvchi uzoq muddatli strategik yondashuv hisoblanadi. Keyingi bo‘limda biz ushbu oltita bosqichning har birini batafsil ko‘rib chiqamiz hamda aniq strategik qarashni shakllantirish, eng maqbul moliyaviy yechimlarni tanlash va rejani amaliyotga tatbiq etish jarayonlarini chuqur tahlil qilamiz.
2-Bo'lim
Keyingi
2-Bo'lim:
30 min
Boshlash
BMRni ishlab chiqishning asosiy bosqichlari
1-Bo'lim:
10 min
Bajarildi
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasiga kirish
2-Bo‘limga kirish
2-bo‘limga xush kelibsiz: Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasini ishlab chiqishning asosiy bosqichlari! Endilikda siz BMR nima uchun muhim ekanligini tushunganingizdan so‘ng, uni qanday ishlab chiqish jarayonini ko‘rib chiqamiz. Ushbu bo‘lim biologik xilma-xillikni moliyalashtirishni rejalashtirish jarayonini tizimli va amaliy yondashuvga aylantiruvchi oltita asosiy bosqichni yoritib beradi. Siz milliy biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bo‘yicha strategik qarashni shakllantirish, samarali moliyaviy yechimlarni aniqlash hamda hukumat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan ustuvor rejani ishlab chiqish jarayonlarini o‘rganasiz. Keling, 1-bosqich — Tayyorgarlik bosqichidan boshlaymiz!
1-bosqich
Keyingi
1-bosqich: Tayyorgarlik ko'rish
BMR ni ishlab chiqishdagi birinchi bosqich — bu tayyorgarlik bosqichidir. Ushbu bosqichda rejaning keng ko‘lamli qo‘llab-quvvatlanishi va ishonchliligini ta’minlash maqsadida kuchli ishchi guruh shakllantiriladi hamda asosiy manfaatdor tomonlar jalb etiladi. O‘rtacha hisobda, BMRni ishlab chiqish jarayoni 9 oydan 12 oygacha davom etadi va u eng so‘nggi yangilangan Biologik xilma-xillik milliy strategiyasi va harakatlar rejasi (BMSHR) bilan muvofiqlashtiriladi. Ushbu bosqichda quyidagi vazifalarni amalga oshirish zarur:
Asosiy ishchi guruhni shakllantirish
Hamkorlik aloqalarini yo‘lga qo‘yish
Nazoratni ta’minlash
Qisqacha xulosa kerakmi?Boshqaruv qo‘mitasining (Steering Committee) tarkibi va vazifalari haqida qisqacha umumiy ma’lumotga ega bo‘ling.
Xulosa
Milliy jarayonlarga moslashtirish
Egalik qilish va huquqiy maqomni belgilash
1-bosqich (davomi)
Keyingi
Manbalar
BFP yoki uning ayrim tarkibiy qismlari Milliy biologik xilma-xillik strategiyasi va harakatlar rejasi (NBSAP), Barqaror rivojlanish maqsadlari (SDGs) uchun Integratsiyalashgan milliy moliyalashtirish tizimi (Integrated National Financing Framework – INFF) hamda iqlim o‘zgarishi bo‘yicha Milliy darajada belgilangan hissalar (Nationally Determined Contributions – NDC) kabi boshqa milliy siyosatlar va strategiyalar tarkibiga integratsiya qilinishi mumkin. Mazkur yo‘nalish bo‘yicha strategik qarashni oldindan belgilab olish jarayonda ishtirok etuvchi tashkilotlarning rol va mas’uliyatlarini aniq belgilashga yordam beradi.
Batafsil tanishishni istaysizmi? Integratsiyalashgan milliy moliyalashtirish tizimlari (INFF) va Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejalari (BFP) haqida batafsil ma’lumot bilan tanishing,
Batafsil tanishing
1-bosqich: Tayyorgarlik (davomi)
Moliyalashtirish rejasining egalik mas’uliyati va boshqaruv tizimini belgilashda quyidagi savollarni ko‘rib chiqish zarur:
- BFPning rasmiy maqomi qanday bo‘ladi?
- Qanday tasdiqlash va ma’qullash jarayonlari talab etiladi?
- BFPni NBSAP, INFF yoki milliy iqlim rejalari kabi kengroq siyosat va strategiyalarga qanday integratsiya qilish mumkin?
- Rejaga kim egalik qiladi va uni kim amalga oshiradi?
- Amalga oshiruvchi jamoa yetarli salohiyatga egami yoki qo‘shimcha resurslarga ehtiyoj bormi?
- Manfaatdor tomonlarning qiziqishi va ishtirokini saqlab qolish uchun ayrim choralarni tezlashtirilgan tartibda amalga oshirish mumkinmi?
Mazkur bosqichda manfaatdor tomonlarni jalb etish alohida muhim ahamiyatga ega. Jarayon qanchalik inklyuziv bo‘lsa, BFPning keng qo‘llab-quvvatlanishi va haqiqiy milliy strategiyaga aylanish ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi. Tayyorgarlik bosqichi nima uchun muhim? Puxta tayyorlangan BFP vazifa va mas’uliyatlarning aniq belgilanishini ta’minlaydi, bu esa amalga oshirish jarayonining yanada samarali va muammosiz kechishiga xizmat qiladi. Shuningdek, u avvalgi PIR, BER va FNA tahlil hamda baholash natijalarini rejalashtirish jarayoniga integratsiya qiladi.
Muhim baholash jarayonlaridan olingan ma’lumotlar
Keyingi
Asosiy baholash jarayonlaridan olingan ma’lumotlar
BFPning keyingi bosqichlariga o‘tishdan avval, PIR, BER va FNA tahlil hamda baholashlari BFPni qanday shakllantirishini, ya’ni unga ma’lumotlar, tahliliy xulosalar va strategik yo‘nalishlar taqdim etishini ko‘rib chiqamiz.
Siyosiy va institutsional tahlil (PIR)
Biologik xilma-xillik xarajatlari tahlili (BER)
Moliyaviy ehtiyojlarni baholash (FNA)
Ushbu tahlil va xulosalarni integratsiya qilish orqali BFP ma’lumotlarga asoslangan, aniq maqsadga yo‘naltirilgan hamda real milliy va global ustuvor yo‘nalishlarga tayangan holda ishlab chiqiladi.
2-bosqich
Keyingi
2-bosqich: Strategik qarash va ustuvor yo‘nalishlarni belgilash
Endilikda BFP uchun zarur asoslar yaratilgani hamda asosiy tahlil va baholashlar amalga oshirilib, ko‘rib chiqilgani sababli, strategik yo‘nalishni aniq belgilash vaqti keldi! Aniq strategik qarash va ustuvor yo‘nalishlarni belgilash BFPning mamlakatning biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bilan bog‘liq o‘ziga xos muammolari va ustuvor ehtiyojlariga mos ravishda ishlab chiqilishini ta’minlaydi. Ushbu bosqich nafaqat amalga oshirish jarayoniga yo‘nalish beradi, balki faoliyatlarni milliy ehtiyojlar bilan uyg‘unlashtirish orqali manfaatdor tomonlarning keng ishtiroki va egalik hissini ham mustahkamlaydi.
Strategik qarash
Ustuvor yo‘nalishlar
Bu yerda BFPning strategik qarashi va ustuvor yo‘nalishlariga oid namunani ko‘rib chiqing. Kuchli strategik qarash va aniq ustuvor yo‘nalishlarni belgilash orqali BFP keyingi bosqichlarda samarali va maqsadga yo‘naltirilgan harakatlarni ta’minlaydi. Endi esa moliyaviy yechimlarni shakllantirish bosqichiga o‘tamiz!
3-bosqich
Keyingi
Manbalar
Strategik qarash mamlakatda biologik xilma-xillikni moliyalashtirish sohasidagi umumiy maqsad va uzoq muddatli intilishlarni ifodalaydi. Strategik qarashni shakllantirish jarayonida quyidagi masalalarni inobatga olish lozim:
- u NBSAP hamda Global biologik xilma-xillik doirasi (Global Biodiversity Framework – GBF1) maqsadlarini qo‘llab-quvvatlash uchun yetarli darajada keng qamrovli va istiqbolli hisoblanadimi
- u milliy ustuvor yo‘nalishlar hamda biologik xilma-xillikning qisqarishiga sabab bo‘luvchi asosiy omillarni qamrab oladimi?
- u manfaatdor tomonlarning keng ko‘lamdagi ishtirokini ta’minlash nuqtayi nazaridan yetarli darajada inklyuzivmi?
- u biologik xilma-xillikni moliyalashtirishdagi mavjud bo‘shliqni qisqartirishga xizmat qiladimi?
Aniq strategik qarash belgilab olingandan so‘ng, keyingi bosqich asosiy ustuvor yo‘nalishlarni aniqlashdan iborat bo‘ladi. Ushbu yo‘nalishlar biologik xilma-xillikni moliyalashtirish strategiyalarini shakllantiruvchi ustuvor mavzular hisoblanadi. Ular NBSAP maqsadlari, FNA doirasida aniqlangan moliyaviy ehtiyojlar hamda biologik xilma-xillikning kamayishi va tiklanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar bilan muvofiqlashtirilishi lozim. Mazkur ustuvor yo‘nalishlar bir yoki ikki so‘z bilan (masalan, “muhofaza etiladigan hududlar”, “zararli subsidiyalar”, “moliya sektori”) yoki qisqa iboralar shaklida ifodalanishi mumkin. Masalan:
- dengiz hududlari bo‘yicha “30x30” maqsadiga2 erishish uchun yetarli moliyalashtirishni ta’minlash;
- oziq-ovqat tizimlari bilan bog‘liq biologik xilma-xillik yo‘qolishi omillarini bartaraf etish;
- iqlim va biologik xilma-xillikka ijobiy ta’sir ko‘rsatuvchi yechimlarni rivojlantirish.
3-bosqich: Moliyaviy yechimlarning kengaytirilgan ro‘yxatini shakllantirish
Strategik qarash va ustuvor yo‘nalishlar aniq belgilab olingandan so‘ng, keyingi bosqich ushbu ustuvorliklarga mos keladigan potensial moliyaviy yechimlarning keng ro‘yxatini aniqlash va shakllantirishdan iborat bo‘ladi. Bu jarayonni keng qamrovli yondashuv sifatida tushunish mumkin — ya’ni keyingi bosqichlarda ularni qisqartirishdan avval imkon qadar ko‘proq maqbul variantlarni qamrab olish maqsad qilinadi. Moliyaviy yechimlarning keng ro‘yxati quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:
- PIR, BER va FNA jarayonlari davomida aniqlangan mavjud moliyaviy yechimlar;
- manfaatdor tomonlar va ekspertlar tomonidan tavsiya etilgan yangi moliyaviy yechimlar. Shuningdek, turli va innovatsion variantlarni o‘rganish maqsadida BIOFINning Moliyaviy yechimlar katalogidan (BIOFIN Catalogue of Finance Solutions) foydalanish mumkin.
Moliyaviy yechimlar soni bo‘yicha qat’iy belgilangan me’yor mavjud emas, chunki ayrim mamlakatlar o‘zlarining o‘ziga xos sharoitlaridan kelib chiqib dastlabki bosqichda 60–80 tadan ortiq yoki kamroq moliyaviy yechimlarni aniqlagan. Moliyaviy yechimlarning keng ro‘yxati xilma-xil va samarali bo‘lishini ta’minlash maqsadida quyidagi asosiy tamoyillarga amal qilish tavsiya etiladi. Keyingi bosqichda ushbu moliyaviy yechimlarni maksimal natijadorlikni ta’minlash maqsadida qanday saralash va ustuvorlashtirish jarayoni amalga oshirilishi ko‘rib chiqiladi.
4-bosqich
Keyingi
4-bosqich: Moliyaviy yechimlarni saralash va ustuvorlashtirish
Moliyaviy yechimlarning batafsil va keng qamrovli ro‘yxati shakllantirilgandan so‘ng, keyingi bosqich ushbu yechimlarni amalga oshirish imkoniyatlari asosida tahlil qilish hamda ularni kutilayotgan samaradorlik va ta’sir darajasiga muvofiq ustuvorlashtirishdan iboratdir.
Muvaffaqiyat ehtimoli bo‘yicha saralash
Yuqori ta’sirga ega yechimlarni ustuvorlashtirish
Yakuniy ro‘yxatni shakllantirish
Xatarlarni boshqarish
Asosiy tamoyillarni qayta ko‘rib chiqish
5-bosqich
Keyingi
5-bosqich: Ustuvor deb belgilangan moliyaviy yechimlar bo‘yicha texnik takliflarni ishlab chiqish
Endilikda ustuvor moliyaviy yechimlar yakuniy shakllantirilganidan so‘ng, ularni amaliyotga tatbiq etishning aniq mexanizmlari va tafsilotlarini belgilovchi texnik takliflarni ishlab chiqish zarur.
Texnik taklif tarkibiga nimalar kiradi?
Investitsiyalarni jalb qilish uchun asos yaratish
Aniq, ma’lumotlarga asoslangan va ishonchli texnik takliflarni ishlab chiqish orqali siz qo‘shimcha resurslar va qo‘llab-quvvatlovni jalb etish bo‘yicha asoslaringizni mustahkamlaysiz hamda moliyaviy yechimlarni amaliyotga tatbiq etish imkoniyatini oshirasiz.
6-bosqich
Keyingi
Manbalar
Moliyalashtirishni jalb qilish va manfaatdor tomonlarning qo‘llab-quvvatlashiga erishish uchun texnik takliflaringiz biologik xilma-xillikni moliyalashtirishga investitsiya kiritishning ahamiyatini aniq ifodalashi lozim. Turli auditoriyalarning ustuvor yo‘nalishlari turlicha bo‘lgani sababli, xabarlar ham mos ravishda shakllantirilishi kerak:
- Hukumat uchun — iqtisodiy va ijtimoiy samaradorlik, barqarorlik hamda xarajatlarni kamaytirish jihatlariga urg‘u berish;
- Xususiy sektor uchun — biznes xavflari va imkoniyatlari, shuningdek raqobat ustunliklarini ko‘rsatib berish;
- Rivojlanish bo‘yicha hamkorlar uchun — taklifni Barqaror rivojlanish maqsadlari (SDGs1) hamda milliy davlat siyosati maqsadlari bilan muvofiqlashtirish;
- Filantroplar uchun — ijtimoiy va ekologik ta’sirni, shuningdek shaffoflik va hisobdorlik mexanizmlarini namoyish etish.
Ishonchli investitsiyaviy asos iqtisodiy asoslantirishni (masalan, moliyaviy foyda yoki oldi olingan xarajatlar) hamda ijtimoiy va emotsional argumentlarni (masalan, madaniy qadriyatlar va barqarorlik) o‘z ichiga olishi lozim.Agar mavjud bo‘lsa, xarajatlar va foyda tahlillari (Cost-Benefit Analyses – CBA2) ushbu asoslantirishni yanada kuchaytirishi mumkin.
6-bosqich: Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasini ishlab chiqish va tasdiqlash
Endilikda moliyaviy yechimlar ishlab chiqilib, ustuvorlashtirilganidan so‘ng, ularning barchasini yagona rasmiy va tizimli rejaga birlashtirish vaqti keldi. Ushbu bosqich BFPning aniq, ishonchli hamda amalga oshirishga tayyor hujjat sifatida shakllantirilishini ta’minlaydi.
BFP loyihasini ishlab chiqish
Aynan shu bosqichda amalga oshirilgan barcha ishlar yagona hujjat shaklida o‘z ifodasini topadi. BFP quyidagilarni o‘z ichiga olgan puxta tuzilgan siyosiy hujjat bo‘lishi lozim:
- tahliliy bosqichlar (PIR, BER va FNA) natijalari;
- ustuvorlashtirilgan moliyaviy yechimlar va ular bo‘yicha ishlab chiqilgan texnik takliflar;
- amalga oshirish, monitoring va baholash bo‘yicha aniq yo‘l xaritasi.
BFPning tavsiya etilgan tuzilmasi bilan bu yerda tanishing.
BFPni tasdiqlash
BFPning keng qo‘llab-quvvatlanishini ta’minlash uchun u asosiy manfaatdor tomonlar va qaror qabul qiluvchi subyektlar tomonidan tasdiqlanishi lozim. Ushbu jarayon rejani takomillashtirish, mavjud masalalarni bartaraf etish hamda umumiy kelishuvga erishishga xizmat qiladi. Tasdiqlash jarayonining asosiy bosqichlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- rejani takomillashtirish va mustahkamlash maqsadida manfaatdor tomonlar bilan maslahatlashuvlar o‘tkazish;
- hukumat tomonidan tasdiqlash — Moliya va Atrof-muhit vazirligi kabi tegishli vazirliklarning qo‘llab-quvvatlashi va rasmiy ma’qullashini olish;
- uzoq muddatli majburiyat va qo‘llab-quvvatlashni ta’minlash maqsadida qaror qabul qiluvchi subyektlar tomonidan ma’qullanish.
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasini rasmiylashtirish
Keyingi
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasini rasmiylashtirish
BFPning milliy rejalashtirish tizimiga to‘liq integratsiya qilinishini ta’minlash maqsadida, u imkon qadar hukumatning rasmiy qarori yoki normativ-huquqiy hujjati orqali tasdiqlanishi lozim. Bu hujjatning ishonchliligini oshiradi hamda institutsional majburiyatlarni mustahkamlaydi. BFPni yakunlash, shuningdek, uni amalga oshirish bo‘yicha mas’uliyatni BIOFIN milliy jamoasidan (agar u hukumat tuzilmalaridan alohida faoliyat yuritsa) vakolatli davlat organiga topshirishni ham anglatadi. Ushbu bosqich rejaning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega. Yakuniy shakllantirilgan, tasdiqlangan va hukumat tomonidan qo‘llab-quvvatlangan BFP bilan endilikda keyingi bosqichga — moliyaviy yechimlarni amaliy harakatlarga aylantirish jarayoniga o‘tish mumkin.
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Keyingi
1-Savol
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
UKeyingi
2-Savol
Reflektiv mashq
Keyingi
Reflektiv mashq
Ushbu darsni yakunlash uchun bir necha daqiqa ajratib, BFP jarayoni mamlakatingiz sharoitiga qanday tatbiq etilishi mumkinligi haqida fikr yuriting.
- Mamlakatingizda BFPni ishlab chiqish jarayoniga kimlar jalb qilinishi lozim? Manfaatdor tomonlarning keng ishtirokini qanday ta’minlash mumkin?
- Mamlakatingiz uchun biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bo‘yicha kuchli strategik qarash qanday ko‘rinishda bo‘lishi mumkin? Biologik xilma-xillikning yo‘qolishini kamaytirish uchun qaysi ustuvor yo‘nalishlarga alohida e’tibor qaratilishi zarur?
- Ayrim moliyaviy yechimlarning amalga oshirilishiga qanday muammolar ta’sir ko‘rsatishi mumkin? Amalga oshirish uchun yechimlarni tanlashda qaysi mezonlar eng muhim hisoblanadi?
- Mamlakatingizda biologik xilma-xillikni moliyalashtirishga investitsiya jalb qilish bo‘yicha qanday kuchli asos yaratish mumkin? Hukumat vakillari, xususiy investorlar yoki rivojlanish bo‘yicha hamkorlar uchun qaysi argumentlar eng ta’sirchan bo‘ladi?
Barakalla!
Keyingi
Barakalla!
5-darsni muvaffaqiyatli yakunlaganingiz bilan tabriklaymiz! Quyida ushbu dars davomida ko‘rib chiqilgan asosiy mavzularning qisqacha xulosasi keltirilgan:
- 1-bo‘lim: Siz Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (Biodiversity Finance Plan – BFP) mazmun-mohiyati bilan tanishdingiz hamda uning moliyaviy strategiyalarni tizimli, aniq va amaliyotga yo‘naltirilgan rejalarga aylantirishdagi ahamiyatini o‘rgandingiz.
- 2-bo‘lim: Siz BFPni ishlab chiqishning oltita asosiy bosqichini o‘rgandingiz. Jumladan, strategik qarashni shakllantirish, moliyaviy yechimlarni aniqlash, ularni saralash va ustuvorlashtirish, rejani yakuniy shakllantirish hamda texnik takliflarni ishlab chiqish jarayonlari bilan tanishdingiz.
Ajoyib natija! Keyingi mavzu — 6-dars: BFPni amalga oshirish. Endilikda reja ishlab chiqilganidan so‘ng, uni amaliyotga tatbiq etish bosqichiga o‘tiladi. Ushbu darsda siz moliyaviy yechimlarni operatsion faoliyatga joriy etish, loyihalarni milliy dastur boshqaruvi tizimi asosida muvofiqlashtirish hamda uzoq muddatli samaradorlikni таъминlash maqsadida monitoring va nazorat mexanizmlarini yuritish masalalarini o‘rganasiz.
Bajarilgan bo'limlar
Keyingi
2-Bo'lim:
30 min
Bajarildi
BFPni ishlab chiqishning asosiy bosqichlari
1-Bo'lim:
10 min
Bajarildi
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasiga kirish
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
- biologik xilma-xillikni moliyalashtirishning joriy holati haqida aniq tasavvur beradi, ya’ni qancha mablag‘ ajratilayotgani va sarflanayotganini ko‘rsatadi;
- biologik xilma-xillikni moliyalashtirishdagi asosiy bo‘shliqlar hamda byudjet taqsimotidagi samarasizliklarni aniqlaydi;
- mavjud moliyalashtirish mexanizmlarini kengaytirish va resurslarni yanada samarali strategiyalarga yo‘naltirish imkoniyatlarini belgilaydi;
- mablag‘lar qaysi yo‘nalishlarga ajratilayotgani va qayerlarda qo‘shimcha investitsiyalarga ehtiyoj mavjudligini ko‘rsatish orqali moliyaviy yechimlarni tanlash jarayoniga asos yaratadi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
- biologik xilma-xillik bo‘yicha maqsadlarga erishish uchun zarur bo‘lgan umumiy moliyaviy resurslar hajmini baholaydi;
- moliyalashtirishdagi yetishmovchiliklar va biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bo‘shlig‘ining ko‘lamini aniqlaydi;
- xarajat jihatidan samarali strategiyalar va muqobil moliyalashtirish yondashuvlarini baholaydi;
- mavjud resurslarni inobatga olgan holda eng katta ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan moliyaviy yechimlarni ustuvorlashtirishga yordam beruvchi muhim ma’lumotlarni taqdim etadi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Hech bir yechim mutlaqo xatarsiz emas. Potensial muammolarni hozirdanoq aniqlash va ularni bartaraf etish moliyaviy rejangizni yanada mustahkamlaydi. Har bir ustuvorlashtirilgan moliyaviy yechimni ko‘rib chiqishda quyidagi savollarni inobatga oling:
- moliyaviy yechimdan kelib chiqishi mumkin bo‘lgan ijtimoiy xatarlarning oldini olish yoki ularni kamaytirish mumkinmi?
- ushbu yechim ekotizimlarga kutilmagan zarar yetkazishi mumkinmi va agar shunday bo‘lsa, ushbu xatarlarni bartaraf etish mumkinmi?
- moliyaviy yechim kutilmagan salbiy rag‘batlantirish omillarini yuzaga keltirishi mumkinmi?
Agar ma’lum bir yechim yuqori darajadagi xatarlarni o‘z ichiga olsa va ushbu xatarlarni kamaytirishning imkoni bo‘lmasa, uni dastlabki keng ro‘yxatdagi xavfsizroq muqobil variant bilan almashtirish lozim. Mas’uliyatli va barqaror qarorlar qabul qilinishini ta’minlash uchun Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (UNDP)ning Ijtimoiy va ekologik skrining tartib-taomiliga (Social and Environmental Screening Procedure) murojaat qilish tavsiya etiladi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Biologik xilma-xillik milliy strategiyasi va harakatlar rejasi (BMSHR) — bu mamlakat tomonidan ishlab chiqiladigan strategik siyosiy hujjat bo‘lib, unda biologik xilma-xillikni saqlash bo‘yicha milliy strategik qarash, asosiy tahdidlar hamda biologik resurslarni muhofaza qilish va ulardan barqaror foydalanishni ta’minlash uchun amalga oshiriladigan chora-tadbirlar va siyosatlar belgilab beriladi. Mazkur hujjat odatda Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiyaning maqsad va vazifalariga muvofiq ishlab chiqiladi.
Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya (BXK) biologik xilma-xillikni saqlash, uning tarkibiy qismlaridan barqaror foydalanish hamda genetik resurslardan foydalanish natijasida olinadigan manfaatlarni adolatli va teng taqsimlashga qaratilgan xalqaro huquqiy hujjat hisoblanadi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirishdagi bo‘shliq — bu biologik xilma-xillikni saqlash uchun hozirda ajratilayotgan mablag‘lar miqdori bilan belgilangan maqsadlarga erishish uchun zarur bo‘lgan moliyaviy resurslar o‘rtasidagi farqni anglatadi.
- biologik xilma-xillik uchun ijobiy moliyaviy, siyosiy va institutsional natijalarni ta’minlash. Moliyaviy yechimlar institutlar, siyosatlar va moliyalashtirish tizimlari doirasida transformatsion o‘zgarishlarni rag‘batlantirishi lozim;
- xususiy va davlat sektori moliyalashtirish yechimlarining muvozanatli uyg‘unligini ta’minlash. Bunda turli vazirliklar, davlat boshqaruvi funksiyalari va boshqaruv darajalari bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish muhim hisoblanadi. Moliyalashtirish manbalarining xilma-xilligi siyosiy yoki iqtisodiy o‘zgarishlar bilan bog‘liq xatarlarni kamaytiradi;
- qisqa, o‘rta va uzoq muddatli choralar uyg‘unligini ta’minlash. Shoshilinch ehtiyojlarni qondirish bilan bir qatorda uzoq muddatli barqaror maqsadlarni ham rejalashtirish zarur;
- PIR jarayonida aniqlangan biologik xilma-xillikning kamayishiga olib keluvchi asosiy omillarni bartaraf etishga qaratilgan moliyaviy yechimlarni ta’minlash. Bunda zararli subsidiyalar kabi muammoning tub sabablarini hal etishga yo‘naltirilgan yechimlarga ustuvor ahamiyat berilishi lozim;
- NBSAPning asosiy maqsadlari qamrab olinishini ta’minlash. Shuningdek, FNA doirasida aniqlangan moliyaviy bo‘shliqlar bilan muvofiqlikni saqlash zarur;
- kengroq barqaror rivojlanish maqsadlari bilan uyg‘unlikni ta’minlash. Moliyaviy yechimlar mahalliy hamjamiyatlarga foyda keltirishi, gender tengligini rag‘batlantirishi hamda iqlim va biologik xilma-xillik o‘rtasidagi o‘zaro uyg‘unlikni qo‘llab-quvvatlashi kerak.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
- Convention on Biological Diversity. Kirish. Bu manba shu yerda mavjud.
- Biodiversity Finance Initiative. Siyosiy va institutsional tahlillar nima? Bu manba shu yerda mavjud.
- Biodiversity Finance Initiative – Georgia: Biologik xilma-xillik xarajatlari tahlili. Yakuniy hisobot mualliflari: Tornike Phulariani, Levan Inashvili, Dimitri Papashvili, Gigla Ramishvili va Levan Gogoberishvili. (56 bet). Bu manba shu yerda mavjud.
- Government of Belize. (2018). Biodiversity Finance Initiative – Belize: Biologik xilma-xillik bo‘yicha moliyaviy ehtiyojlarni baholash yakuniy hisoboti, muallif Christopher J. McGann. Qishloq xo‘jaligi, o‘rmon xo‘jaligi, baliqchilik, atrof-muhit, barqaror rivojlanish va immigratsiya vazirligi. Belmopan, Beliz. Bu manba shu yerda mavjud.
Moliyaviy ehtiyojlarni baholash (Financial Needs Assessment – MEB) BIOFIN dasturining uchinchi asosiy natijasi hisoblanadi. U mamlakatning biologik xilma-xillik bo‘yicha maqsadlariga erishish uchun zarur bo‘lgan moliyaviy mablag‘larni, Milliy biologik xilma-xillik milliy strategiyasi va harakatlar rejasi (National Biodiversity Strategy and Action Plan – BMSHR) doirasida belgilangan faoliyatlarga muvofiq ravishda baholashga ko‘maklashadi.
- biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bilan bog‘liq asosiy manfaatdor tomonlar va institutlarni aniqlaydi;
- biologik xilma-xillikni himoya qilish mexanizmlarining yetishmasligi yoki samarasiz moliyaviy siyosatlar kabi siyosiy va institutsional bo‘shliqlarni hamda muammolarni yoritib beradi;
- milliy rivojlanish ustuvor yo‘nalishlari va biologik xilma-xillik maqsadlariga mos keluvchi moliyaviy yechimlarni tavsiya etadi;
- BFP boshidanoq tegishli ishtirokchilarni jalb etishini ta’minlash orqali o‘zaro muvofiqlashtirilgan va keng qo‘llab-quvvatlanadigan reja uchun mustahkam asos yaratadi.
Ushbu olti bosqichdan qaysi biri mamlakatingizda eng murakkab bo‘lishi mumkin? Jarayonni kuchaytirishga yordam bera oladigan muayyan davlat tashkilotlari yoki manfaatdor tomonlar bormi?
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
- Convention on Biological Diversity. Kunming-Monreal Global biologik xilma-xillik doirasi. Bu manba shu yerda mavjud.
- The Nature Conservancy. Nima uchun biz 30x30 tashabbusini qo‘llab-quvvatlayapmiz. Bu manba shu yerda mavjud.
2015-yilda jahon yetakchilari United Nationsning Taraqqiyotni moliyalashtirish bo‘yicha uchinchi xalqaro konferensiyasida Addis-Ababa harakatlar kun tartibini (Addis Ababa Action Agenda) qabul qildilar. Addis-Ababa kun tartibi Barqaror rivojlanish maqsadlarini (SDGs) moliyalashtirish uchun davlat va xususiy moliyaning barcha jihatlarini qamrab oluvchi yettita harakat yo‘nalishiga asoslangan yaxlit va o‘zaro uyg‘un moliyalashtirish tizimini yaratdi. Milliy darajada a’zo davlatlar SDGlarni Integratsiyalashgan milliy moliyalashtirish tizimi (Integrated National Financing Framework – INFF) tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan yagona milliy barqaror rivojlanish strategiyalari orqali amalga oshirishni nazarda tutdilar. INFFlar mamlakatlarga o‘z milliy barqaror rivojlanish maqsadlari hamda SDGlarni moliyalashtirishda yordam beradi. INFFlar ixtiyoriy xarakterga ega bo‘lib, mamlakatlarning o‘zi tomonidan boshqariladi. INFFlar orqali mamlakatlar moliyalashtirishni barqarorlikning barcha yo‘nalishlari bilan uyg‘unlashtirish va safarbar etish strategiyasini ishlab chiqadi, moliyalashtirish siyosatini ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish jarayonlarida ishtirokchilar doirasini kengaytiradi hamda xatarlarni boshqaradi. INFFlar milliy reja va moliyalashtirish tizimlariga integratsiya qilingan bo‘lib, davlat va xususiy sektorning ichki hamda xalqaro moliyaviy manbalari doirasida siyosatlar, vositalar va mexanizmlarni bosqichma-bosqich takomillashtirish hamda innovatsiyalarni rag‘batlantirish imkonini beradi. Bugungi kunga qadar 85 dan ortiq mamlakat barqaror rivojlanishni moliyalashtirishni mustahkamlash maqsadida INFF yondashuvidan foydalangan yoki foydalanmoqda. Hozirgi vaqtda 16 ta milliy va submilliy hukumat amaliy moliyalashtirish strategiyasiga ega bo‘lib, 50 dan ortiq mamlakat o‘z INFFlari doirasida shakllantirilgan moliyalashtirish siyosatlari, vositalari va institutlariga oid 200 dan ortiq islohotlarni amalga oshirmoqda. Ushbu islohotlar barqaror rivojlanishni fiskal siyosat, moliya bozorlari va xususiy sektor faoliyatiga integratsiya qilishga xizmat qilmoqda. Shuningdek, ular SDGlarga mos investitsiyalarni rag‘batlantirish va yangi hamda innovatsion moliyaviy instrumentlarni joriy etishga ko‘maklashmoqda. INFFni amalga oshirishning dastlabki natijalari allaqachon kuzatilmoqda — 17 ta mamlakat tomonidan amalga oshirilgan islohotlar tahliliga ko‘ra, barqaror rivojlanishga investitsiya kiritish uchun 16 milliard AQSh dollaridan ortiq yangi moliyaviy resurs safarbar etilgan va 32 milliard AQSh dollaridan ortiq mablag‘ SDGlar bilan muvofiqlashtirilgan. Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejalari (BFP) hamda INFF moliyalashtirish strategiyalarini integratsiya qilish biologik xilma-xillikni moliyalashtirish yechimlarini markaziy rejalashtirish va moliyalashtirish jarayonlariga kiritish uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. BIOFIN tomonidan amalga oshirilgan tahlil va tavsiyalarni qo‘shish orqali tabiat omillarini INFF tizimiga yanada chuqurroq integratsiya qilish mumkin, jumladan tabiatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi moliyalashtirish manbalarini qayta ko‘rib chiqish orqali. United Nations Development Programme doirasida INFF va BIOFIN jamoalari bir qator mamlakatlarda biologik xilma-xillikni moliyalashtirish hamda milliy barqaror moliyalashtirish jarayonlarini integratsiya qilish yo‘nalishida hamkorlik qilmoqda. INFFlar haqida qo‘shimcha ma’lumot olish uchun: www.inff.org
Siyosiy va institutsional tahlil (Policy and Institutional Review – SIT) — muayyan sohadagi siyosatlar va institutlarning kuchli hamda zaif tomonlarini baholashda keng qo‘llaniladigan yondashuv hisoblanadi. Ushbu tahlil mavjud siyosatlarning yetarliligini baholash, mavjud bo‘shliqlarni aniqlash, siyosatlarni amaliyotga tatbiq etish darajasini o‘rganish hamda amaldagi institutsional tizimlarning samaradorligini tahlil qilishga qaratilgan.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Barqaror va diversifikatsiyalashgan moliyaviy portfelni shakllantirish maqsadida qisqa, o‘rta va uzoq muddatli choralar o‘rtasida muvozanatni ta’minlovchi eng ustuvor 15–20 ta moliyaviy yechim tanlab olinadi.
- Cruz-Trinidad, A., T. Cumming, M. Bellot, H. Barois, A. Seidl, O. van den Heuvel, A.L. Orozco, M. Arlaud, E. Bortolotti, R. Fischer, G. Gupta, P. Lanfranco, B. Mweemba, A. Shalakhanova va M. Paxton. 2024. The BIOFIN Workbook 2024: Finance for Nature — BIOFIN Ishchi Qo‘llanmasi 2024: Tabiat uchun moliyalashtirish. Biodiversity Finance Initiative. United Nations Development Programme: Nyu-York. XX bet. Bu manba shu yerda mavjud.
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Har bir moliyaviy yechim aniqlik va yuqori ta’sir tamoyillari asosida ishlab chiqilishi lozim. Texnik taklif quyidagi asosiy tarkibiy qismlarni o‘z ichiga olishi kerak:
- Qisqacha xulosa — qaror qabul qiluvchilar uchun zarur bo‘lgan asosiy ma’lumotlarning qisqa va aniq bayoni;
- Batafsil tavsif — kutilayotgan natijalar, qo‘shimcha ijobiy samaralar, asosiy manfaatdor tomonlar va moliyalashtirish manbalari;
- Advokatsiya xabarlari — qo‘llab-quvvatlashni ta’minlashga qaratilgan aniq va asoslantirilgan dalillar;
- Xatarlar va ularni kamaytirish strategiyalari — aniqlangan xatarlar hamda ularni boshqarish choralarining tavsifi;
- Qo‘llab-quvvatlovchi shart-sharoitlar — muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan siyosiy, institutsional va bozor omillari;
- Bozor talabi — bozorga asoslangan moliyaviy yechimlar uchun tegishli tovar va xizmatlarga to‘lov qilish istagi va imkoniyatini baholash;
- Salohiyat talablari — amalga oshirish uchun zarur ko‘nikmalar va resurslar;
- Amalga oshirish jadvali — asosiy bosqichlarni o‘z ichiga olgan realistik vaqt rejasi;
- Xarajatlar prognozi — loyiha dizayni, boshlang‘ich bosqich va operatsion xarajatlarning vaqt bo‘yicha hisob-kitobi;
- Monitoring va baholash — amalga oshirish jarayoni va natijalarni kuzatib borish rejasi;
- Xulosalar va tavsiyalar — asosiy imkoniyatlar hamda muammolarni o‘z ichiga olgan yakuniy tahliliy xulosa.
Xarajatlar va foyda tahlili (Cost-Benefit Analysis – CBA) — taklif etilayotgan siyosat yoki loyihaning xarajatlari hamda foydalarini iqtisodiy jihatdan taqqoslash orqali qaror qabul qilishga xizmat qiluvchi tahliliy vosita hisoblanadi.
Ayrim moliyaviy yechimlar nazariy jihatdan samarali ko‘rinishi mumkin, biroq amaliyotda ularni amalga oshirish imkoniyati cheklangan bo‘lishi ehtimoldan xoli emas. Shu sababli, ularning amalga oshirish imkoniyati quyidagi mezonlar asosida baholanadi:
- Siyosiy qo‘llab-quvvatlash — ushbu yechim hukumat yoki tegishli institutlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanadimi?
- Salohiyat — uni amalga oshirish uchun yetarli resurslar va mutaxassislik ko‘nikmalari mavjudmi?
- Iqtisodiy moslik — ushbu yechim mamlakatning iqtisodiy va moliyaviy sharoitlariga mos keladimi?
Moliyaviy yechimlar maxsus baholash tizimi asosida tahlil qilinadi. Har bir mezon bo‘yicha baholash natijalari bilan quyida tanishishingiz mumkin:
6 balldan past baholangan moliyaviy yechimlar ro‘yxatdan chiqarib tashlanadi. Biroq, agar ma’lum bir yechim yuqori potensial ta’sirga ega deb hisoblansa-yu, ammo amalga oshirish imkoniyati past bo‘lsa, uning feasibility bilan bog‘liq zaif tomonlarini bartaraf etish maqsadida qayta ishlab chiqish imkoniyati ko‘rib chiqilishi mumkin. Masalan, agar uni amalga oshirish uchun salohiyat yetarli bo‘lmasa, moliyaviy yechim tarkibiga salohiyatni rivojlantirish bo‘yicha kuchli komponentlarni kiritish orqali ushbu muammoni hal etish mumkinmi, degan masala ko‘rib chiqiladi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Biologik xilma-xillik xarajatlari tahlili (Biodiversity Expenditure Review – BXT) — biologik xilma-xillikni saqlash va boshqarishni qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan davlat hamda xususiy sektor xarajatlarini tahlil qilish jarayonidir.
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Barqaror rivojlanish maqsadlari (Sustainable Development Goals – SDGs) — kambag‘allikka barham berish, sayyorani himoya qilish hamda barcha insonlarning tinchlik va farovonlikda yashashini ta’minlashga qaratilgan universal chaqiriq hisoblanadi. Ushbu maqsadlar o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lib, ko‘pincha bir maqsadga erishish boshqa maqsadlar bilan bog‘liq muammolarni hal etishni talab qiladi.
- Convention on Biological Diversity. NBSAP nima? Bu manba shu yerda mavjud.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Kunming-Monreal Global biologik xilma-xillik doirasi (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework – GBF) — 2022-yil dekabr oyida Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya (Convention on Biological Diversity) doirasidagi Tomonlar konferensiyasining o‘n beshinchi yig‘ilishida (COP15) qabul qilingan xalqaro kelishuv hisoblanadi.
Qolgan moliyaviy yechimlarni ularning kutilayotgan ta’siri asosida baholang. Har bir yechim beshta asosiy savol asosida tahlil qilinishi lozim. Batafsil ro‘yxat bilan bu yerda tanishing:
- Biologik xilma-xillikka ta’siri — u tabiatni muhofaza qilishga qay darajada yordam beradi?
- Moliyaviy natijalar — u mablag‘larni jalb qilish, tejash yoki qayta yo‘naltirish imkonini beradimi?
- Institutsional transformatsiya — u boshqaruv tizimida uzoq muddatli ijobiy o‘zgarishlarni yaratadimi?
- Siyosiy o‘zgarishlar — u qonunchilik yoki tartibga solish tizimini takomillashtirishga olib kelishi mumkinmi?
- Ijtimoiy va ekologik qo‘shimcha foydalar — u mahalliy hamjamiyatlarni qo‘llab-quvvatlaydimi, gender tengligini ta’minlashga yoki iqlim maqsadlariga erishishga xizmat qiladimi?
30x30 maqsadi — 2030-yilgacha dunyodagi quruqlik va okeanlarning 30 foizini muhofaza qilishga qaratilgan global tashabbusdir. Bu hozirgacha amalga oshirilgan eng yirik tabiatni muhofaza qilish tashabbusi hisoblanadi.
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
- United Nations Development Programme. Barqaror rivojlanish maqsadlari nima? Bu manba shu yerda mavjud.
- Biodiversity Finance Initiative. Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish tashabbusi lug‘ati. Bu manba shu yerda mavjud.
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Ustuvorlashtirilgan moliyaviy yechimlarni yakuniy tasdiqlashdan oldin, bir qadam ortga qaytib, ularni 3-bosqichda qo‘llanilgan asosiy tamoyillar bilan qayta taqqoslang. Bu biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bo‘yicha asosiy ehtiyojlarni qamrab oluvchi hamda xatarlarni boshqarishga xizmat qiluvchi muvozanatli, samarali va barqaror moliyaviy portfelni shakllantirishni ta’minlaydi. Agar ma’lum bo‘shliqlar aniqlansa, asosiy tamoyillarga mos keluvchi, biroq nisbatan pastroq baholangan yechimlarni qo‘shish orqali ushbu kamchiliklarni bartaraf etish mumkin. Mazkur jarayonga amal qilish orqali BFP milliy ustuvor yo‘nalishlar va biologik xilma-xillik maqsadlariga mos keluvchi, amalga oshirish imkoniyati yuqori hamda katta ta’sirga ega bo‘lgan mustahkam moliyaviy yechimlar asosida shakllantirilishi ta’minlanadi.
Hover over each step to learn more.
1. Tayyorgarlik ko‘rish
2. BMRning strategik qarashlari va ustuvor yo‘nalishlarini belgilash
3. Moliyaviy yechimlarning keng ro‘yxatini shakllantirish
4. Moliyaviy yechimlarni saralash va ustuvorlashtirish
5. Ustuvor moliyaviy yechimlar bo‘yicha texnik loyiha takliflarini tayyorlash
6. BMR loyihasini ishlab chiqish va tasdiqlash
Integratsiyalashgan milliy moliyalashtirish tizimi (Integrated National Financing Framework – INFF) — mamlakatlarga o‘zlarining milliy barqaror rivojlanish maqsadlari hamda Barqaror rivojlanish maqsadlarini (SDGs) moliyalashtirishda yordam beruvchi tizim hisoblanadi. INFFlar ixtiyoriy xarakterga ega bo‘lib, mamlakatlarning o‘zi tomonidan boshqariladi va amalga oshiriladi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Boshqaruv qo‘mitasi (Steering Committee) tarkibiga kimlar kirishi hamda ularning vazifa va funksiyalari haqida batafsil ma’lumot olish uchun 1-darsga murojaat qiling.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
UZ - Lesson 5 BIOFIN
learningfornature
Created on April 20, 2026
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Mobile Phone Call
View
Momentum: Onboarding Escape Game
View
Momentum: Manager Guide
View
Wizardry Letter
View
Search Bar Card
View
Piñata
View
Microlearning: When to Use Chat, Meetings or Email
Explore all templates
Transcript
Masofaviy kurs
Bioxilma-xillikni moliyalashtirish
5-dars: Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi
Boshlash
Boshlash
Darsni muvaffaqiyatli o‘zlashtirish yo‘li
Boshlashdan oldin, ushbu interaktiv dars bo‘ylab harakatlanish uchun qisqacha qo‘llanma bilan tanishing
Boshlash
Keyingi
• Oldinga oʻtish uchun Keyingi tugmasini bosing.
• Oldingi boʻlimga qaytish uchun Ortga tugmasini bosing.
Oldin tugatilgan bo‘limlarga qaytib, ularni qayta o‘tishingiz mumkin.
Bo‘lim tavsifidan xohlagan vaqtda foydalanish.
Ajratilgan so‘zlar ustiga bosib, ma’nolari bilan tanishing.
Batafsil ma’lumotlarni ochish uchun interaktiv elementlar (tugmalar, tablar va rasmlar) ustiga bosing
Keyingi bo‘limni ochish uchun barcha ,mashg'ulotlarni yakunlashingiz kerak.
5-darsga xush kelibsiz!
Keyingi
5-darsga xush kelibsiz!
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish kursining 5-darsiga xush kelibsiz! Oldingi darsda siz Moliyaviy ehtiyojlarni baholash (Financial Needs Assessment – MEB) orqali biologik xilma-xillikni moliyalashtirish ehtiyojlarini qanday aniqlashni o‘rgandingiz. Endi esa bu bilimlarni keyingi bosqichga olib chiqish vaqti keldi — moliyaviy bo‘shliqni qanday yopish va biologik xilma-xillikka uzoq muddatli investitsiyalarni qanday ta’minlash mumkin? Aynan shu yerda Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (Biodiversity Finance Plan – BMR) muhim ahamiyat kasb etadi! Ushbu darsda siz BMR bilan tanishasiz — ya’ni biologik xilma-xillikni moliyalashtirish ehtiyojlarini amaliy yechimlarga aylantiruvchi tizimli yo‘l xaritasi. Siz BMRni ishlab chiqishning oltita asosiy bosqichini o‘rganasiz hamda avvalgi baholash natijalarini keng qamrovli moliyaviy strategiyaga qanday integratsiya qilishni bilib olasiz. Mazkur dars ikki bo‘limdan iborat. Ta’lim jarayonidan maksimal foyda olish uchun siz har ikkala bo‘limni ham yakunlashingiz kerak bo‘ladi. Keling, moliyaviy ehtiyojlarni aniq va amaliy rejalarga aylantirishni boshlaymiz!
Darsning qisqacha mazmuni
Keyingi
2-Bo'lim:
30 min
Boshlash
BMRni ishlab chiqishning asosiy bosqichlari
1-Bo'lim:
10 min
Boshlash
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasiga kirish
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Keling, avvalo masalaning umumiy mazmunidan boshlaymiz: Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (BMR) nima o‘zi? BMR — bu mamlakatning biologik xilma-xillikni saqlash va muhofaza qilish bo‘yicha maqsadlarini qo‘llab-quvvatlash uchun turli moliyaviy mexanizmlar va yechimlarni yagona tizimga birlashtiruvchi kompleks strategik hujjatdir. Mazkur reja tabiatni muhofaza qilishga qaratilgan chora-tadbirlarning moliyaviy jihatdan barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi hamda ularning milliy ustuvor yo‘nalishlar va Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya (BXK)1 kabi xalqaro majburiyatlarga muvofiqligini ta’minlaydi. U avvalgi bosqichlarda amalga oshirilgan ishlarni keyingi amaliy harakatlar bilan bog‘laydi. Oldingi darslarda siz uchta asosiy tahlil va baholash jarayonini o‘rgandingiz:
- Siyosiy va institutsional tahlil (SIT)2 — biologik xilma-xillikni moliyalashtirishga ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy manfaatdor tomonlar kimlar va ushbu sohaga taalluqli siyosatlar qanday ekanligini aniqlash.
- Biologik xilma-xillik xarajatlari tahlili (BXT)3 — biologik xilma-xillikni saqlash va muhofaza qilish uchun hozirda qancha mablag‘ ajratilayotganini baholash.
- Moliyaviy ehtiyojlarni baholash (MEB)4 — biologik xilma-xillik bo‘yicha belgilangan maqsadlarga erishish uchun amalda qancha moliyaviy resurs zarurligini aniqlash.
BXR aynan mana shu tahlil va baholash natijalariga tayangan holda eng maqbul moliyaviy yechimlarni aniqlash, ustuvorlashtirish va amaliyotga joriy etishga xizmat qiladi. Eng muhim jihatlardan biri shundaki, BXR muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun davlat organlarining egalik hissi va faol qo‘llab-quvvatlashi, shuningdek fuqarolik jamiyati hamda xususiy sektorning ishtiroki zarur hisoblanadi. Aynan shu omillar BXRni real sharoitlarga mos va amaliy jihatdan bajarilishi mumkin bo‘lgan strategiyaga aylantiradi.Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima uchun muhim?
Keyingi
Manbalar
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima uchun muhim?
Xo‘sh, nima uchun Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (BMR) muhim hisoblanadi? Tizimli va puxta ishlab chiqilgan reja mavjud bo‘lmagan taqdirda, biologik xilma-xillikni moliyalashtirishga qaratilgan sa’y-harakatlar tarqoq, samarasiz yoki yetarli darajada bo‘lmasligi mumkin. Kuchli BMR mamlakatlarga quyidagi imkoniyatlarni yaratadi:
- biologik xilma-xillikni moliyalashtirishdagi bo‘shliqni kamaytirish1, ya’ni moliyalashtirish manbalarini aniqlash va zarur mablag‘larni safarbar etish;
- biologik xilma-xillikni moliyalashtirishni milliy ustuvor yo‘nalishlar bilan uyg‘unlashtirish orqali hukumat tomonidan yanada kuchli qo‘llab-quvvatlashga erishish;
- biologik xilma-xillikka uzoq muddatli investitsiyalarni rejalashtirish orqali moliyaviy barqarorlikni ta’minlash;
- hukumatlar, biznes subyektlari, mahalliy hamjamiyatlar va investorlar kabi turli manfaatdor tomonlarni biologik xilma-xillikni saqlash yo‘lida hamkorlik qilishga jalb etish.
Puxta ishlab chiqilgan BMR yordamida mamlakatlar ma’lumotlarga asoslangan oqilona qarorlar qabul qilishi hamda biologik xilma-xillik bo‘yicha maqsadlarni amaliy va uzoq muddatli natijalarga aylantirishi mumkin.Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasining oltita bosqichi
Keyingi
Manbalar
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasining oltita bosqichi
BMRni yaratish — bu bosqichma-bosqich amalga oshiriladigan jarayon bo‘lib, u puxta rejalashtirish va ustuvorlashtirishni talab qiladi. Quyida ushbu jarayonning oltita asosiy bosqichi keltirilgan. Har bir bosqich avvalgisiga asoslanadi va muvaffaqiyat uchun mustahkam poydevor yaratadi. Keyingi bo‘limda biz har bir bosqichni batafsil ko‘rib chiqamiz hamda moliyaviy strategiyalarni real hayotdagi amaliy harakatlarga qanday aylantirish mumkinligini o‘rganamiz.
O'ylab ko'ring
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Keyingi
1-Savol
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Up next
2-Savol
Barakalla!
Keyingi
Barakalla!
1-bo‘limni muvaffaqiyatli yakunlaganingiz bilan tabriklaymiz! Endilikda siz Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (BMR) nima ekanligi, uning nima uchun muhimligi hamda avvalgi tahlil va baholash jarayonlari bilan qanday bog‘liqligi haqida boshlang‘ich tushunchaga ega bo‘ldingiz. Biroq shuni unutmaslik kerakki, BMR shunchaki moliyaviy reja emas. U biologik xilma-xillikni saqlash bo‘yicha barqaror kelajakni ta’minlash maqsadida manfaatdor tomonlar, siyosatlar va moliyaviy yechimlarni o‘zaro uyg‘unlashtiruvchi uzoq muddatli strategik yondashuv hisoblanadi. Keyingi bo‘limda biz ushbu oltita bosqichning har birini batafsil ko‘rib chiqamiz hamda aniq strategik qarashni shakllantirish, eng maqbul moliyaviy yechimlarni tanlash va rejani amaliyotga tatbiq etish jarayonlarini chuqur tahlil qilamiz.
2-Bo'lim
Keyingi
2-Bo'lim:
30 min
Boshlash
BMRni ishlab chiqishning asosiy bosqichlari
1-Bo'lim:
10 min
Bajarildi
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasiga kirish
2-Bo‘limga kirish
2-bo‘limga xush kelibsiz: Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasini ishlab chiqishning asosiy bosqichlari! Endilikda siz BMR nima uchun muhim ekanligini tushunganingizdan so‘ng, uni qanday ishlab chiqish jarayonini ko‘rib chiqamiz. Ushbu bo‘lim biologik xilma-xillikni moliyalashtirishni rejalashtirish jarayonini tizimli va amaliy yondashuvga aylantiruvchi oltita asosiy bosqichni yoritib beradi. Siz milliy biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bo‘yicha strategik qarashni shakllantirish, samarali moliyaviy yechimlarni aniqlash hamda hukumat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan ustuvor rejani ishlab chiqish jarayonlarini o‘rganasiz. Keling, 1-bosqich — Tayyorgarlik bosqichidan boshlaymiz!
1-bosqich
Keyingi
1-bosqich: Tayyorgarlik ko'rish
BMR ni ishlab chiqishdagi birinchi bosqich — bu tayyorgarlik bosqichidir. Ushbu bosqichda rejaning keng ko‘lamli qo‘llab-quvvatlanishi va ishonchliligini ta’minlash maqsadida kuchli ishchi guruh shakllantiriladi hamda asosiy manfaatdor tomonlar jalb etiladi. O‘rtacha hisobda, BMRni ishlab chiqish jarayoni 9 oydan 12 oygacha davom etadi va u eng so‘nggi yangilangan Biologik xilma-xillik milliy strategiyasi va harakatlar rejasi (BMSHR) bilan muvofiqlashtiriladi. Ushbu bosqichda quyidagi vazifalarni amalga oshirish zarur:
Asosiy ishchi guruhni shakllantirish
Hamkorlik aloqalarini yo‘lga qo‘yish
Nazoratni ta’minlash
Qisqacha xulosa kerakmi?Boshqaruv qo‘mitasining (Steering Committee) tarkibi va vazifalari haqida qisqacha umumiy ma’lumotga ega bo‘ling.
Xulosa
Milliy jarayonlarga moslashtirish
Egalik qilish va huquqiy maqomni belgilash
1-bosqich (davomi)
Keyingi
Manbalar
BFP yoki uning ayrim tarkibiy qismlari Milliy biologik xilma-xillik strategiyasi va harakatlar rejasi (NBSAP), Barqaror rivojlanish maqsadlari (SDGs) uchun Integratsiyalashgan milliy moliyalashtirish tizimi (Integrated National Financing Framework – INFF) hamda iqlim o‘zgarishi bo‘yicha Milliy darajada belgilangan hissalar (Nationally Determined Contributions – NDC) kabi boshqa milliy siyosatlar va strategiyalar tarkibiga integratsiya qilinishi mumkin. Mazkur yo‘nalish bo‘yicha strategik qarashni oldindan belgilab olish jarayonda ishtirok etuvchi tashkilotlarning rol va mas’uliyatlarini aniq belgilashga yordam beradi.
Batafsil tanishishni istaysizmi? Integratsiyalashgan milliy moliyalashtirish tizimlari (INFF) va Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejalari (BFP) haqida batafsil ma’lumot bilan tanishing,
Batafsil tanishing
1-bosqich: Tayyorgarlik (davomi)
Moliyalashtirish rejasining egalik mas’uliyati va boshqaruv tizimini belgilashda quyidagi savollarni ko‘rib chiqish zarur:
- BFPning rasmiy maqomi qanday bo‘ladi?
- Qanday tasdiqlash va ma’qullash jarayonlari talab etiladi?
- BFPni NBSAP, INFF yoki milliy iqlim rejalari kabi kengroq siyosat va strategiyalarga qanday integratsiya qilish mumkin?
- Rejaga kim egalik qiladi va uni kim amalga oshiradi?
- Amalga oshiruvchi jamoa yetarli salohiyatga egami yoki qo‘shimcha resurslarga ehtiyoj bormi?
- Manfaatdor tomonlarning qiziqishi va ishtirokini saqlab qolish uchun ayrim choralarni tezlashtirilgan tartibda amalga oshirish mumkinmi?
Mazkur bosqichda manfaatdor tomonlarni jalb etish alohida muhim ahamiyatga ega. Jarayon qanchalik inklyuziv bo‘lsa, BFPning keng qo‘llab-quvvatlanishi va haqiqiy milliy strategiyaga aylanish ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi. Tayyorgarlik bosqichi nima uchun muhim? Puxta tayyorlangan BFP vazifa va mas’uliyatlarning aniq belgilanishini ta’minlaydi, bu esa amalga oshirish jarayonining yanada samarali va muammosiz kechishiga xizmat qiladi. Shuningdek, u avvalgi PIR, BER va FNA tahlil hamda baholash natijalarini rejalashtirish jarayoniga integratsiya qiladi.Muhim baholash jarayonlaridan olingan ma’lumotlar
Keyingi
Asosiy baholash jarayonlaridan olingan ma’lumotlar
BFPning keyingi bosqichlariga o‘tishdan avval, PIR, BER va FNA tahlil hamda baholashlari BFPni qanday shakllantirishini, ya’ni unga ma’lumotlar, tahliliy xulosalar va strategik yo‘nalishlar taqdim etishini ko‘rib chiqamiz.
Siyosiy va institutsional tahlil (PIR)
Biologik xilma-xillik xarajatlari tahlili (BER)
Moliyaviy ehtiyojlarni baholash (FNA)
Ushbu tahlil va xulosalarni integratsiya qilish orqali BFP ma’lumotlarga asoslangan, aniq maqsadga yo‘naltirilgan hamda real milliy va global ustuvor yo‘nalishlarga tayangan holda ishlab chiqiladi.
2-bosqich
Keyingi
2-bosqich: Strategik qarash va ustuvor yo‘nalishlarni belgilash
Endilikda BFP uchun zarur asoslar yaratilgani hamda asosiy tahlil va baholashlar amalga oshirilib, ko‘rib chiqilgani sababli, strategik yo‘nalishni aniq belgilash vaqti keldi! Aniq strategik qarash va ustuvor yo‘nalishlarni belgilash BFPning mamlakatning biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bilan bog‘liq o‘ziga xos muammolari va ustuvor ehtiyojlariga mos ravishda ishlab chiqilishini ta’minlaydi. Ushbu bosqich nafaqat amalga oshirish jarayoniga yo‘nalish beradi, balki faoliyatlarni milliy ehtiyojlar bilan uyg‘unlashtirish orqali manfaatdor tomonlarning keng ishtiroki va egalik hissini ham mustahkamlaydi.
Strategik qarash
Ustuvor yo‘nalishlar
Bu yerda BFPning strategik qarashi va ustuvor yo‘nalishlariga oid namunani ko‘rib chiqing. Kuchli strategik qarash va aniq ustuvor yo‘nalishlarni belgilash orqali BFP keyingi bosqichlarda samarali va maqsadga yo‘naltirilgan harakatlarni ta’minlaydi. Endi esa moliyaviy yechimlarni shakllantirish bosqichiga o‘tamiz!
3-bosqich
Keyingi
Manbalar
Strategik qarash mamlakatda biologik xilma-xillikni moliyalashtirish sohasidagi umumiy maqsad va uzoq muddatli intilishlarni ifodalaydi. Strategik qarashni shakllantirish jarayonida quyidagi masalalarni inobatga olish lozim:
Aniq strategik qarash belgilab olingandan so‘ng, keyingi bosqich asosiy ustuvor yo‘nalishlarni aniqlashdan iborat bo‘ladi. Ushbu yo‘nalishlar biologik xilma-xillikni moliyalashtirish strategiyalarini shakllantiruvchi ustuvor mavzular hisoblanadi. Ular NBSAP maqsadlari, FNA doirasida aniqlangan moliyaviy ehtiyojlar hamda biologik xilma-xillikning kamayishi va tiklanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar bilan muvofiqlashtirilishi lozim. Mazkur ustuvor yo‘nalishlar bir yoki ikki so‘z bilan (masalan, “muhofaza etiladigan hududlar”, “zararli subsidiyalar”, “moliya sektori”) yoki qisqa iboralar shaklida ifodalanishi mumkin. Masalan:
3-bosqich: Moliyaviy yechimlarning kengaytirilgan ro‘yxatini shakllantirish
Strategik qarash va ustuvor yo‘nalishlar aniq belgilab olingandan so‘ng, keyingi bosqich ushbu ustuvorliklarga mos keladigan potensial moliyaviy yechimlarning keng ro‘yxatini aniqlash va shakllantirishdan iborat bo‘ladi. Bu jarayonni keng qamrovli yondashuv sifatida tushunish mumkin — ya’ni keyingi bosqichlarda ularni qisqartirishdan avval imkon qadar ko‘proq maqbul variantlarni qamrab olish maqsad qilinadi. Moliyaviy yechimlarning keng ro‘yxati quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:
- PIR, BER va FNA jarayonlari davomida aniqlangan mavjud moliyaviy yechimlar;
- manfaatdor tomonlar va ekspertlar tomonidan tavsiya etilgan yangi moliyaviy yechimlar. Shuningdek, turli va innovatsion variantlarni o‘rganish maqsadida BIOFINning Moliyaviy yechimlar katalogidan (BIOFIN Catalogue of Finance Solutions) foydalanish mumkin.
Moliyaviy yechimlar soni bo‘yicha qat’iy belgilangan me’yor mavjud emas, chunki ayrim mamlakatlar o‘zlarining o‘ziga xos sharoitlaridan kelib chiqib dastlabki bosqichda 60–80 tadan ortiq yoki kamroq moliyaviy yechimlarni aniqlagan. Moliyaviy yechimlarning keng ro‘yxati xilma-xil va samarali bo‘lishini ta’minlash maqsadida quyidagi asosiy tamoyillarga amal qilish tavsiya etiladi. Keyingi bosqichda ushbu moliyaviy yechimlarni maksimal natijadorlikni ta’minlash maqsadida qanday saralash va ustuvorlashtirish jarayoni amalga oshirilishi ko‘rib chiqiladi.4-bosqich
Keyingi
4-bosqich: Moliyaviy yechimlarni saralash va ustuvorlashtirish
Moliyaviy yechimlarning batafsil va keng qamrovli ro‘yxati shakllantirilgandan so‘ng, keyingi bosqich ushbu yechimlarni amalga oshirish imkoniyatlari asosida tahlil qilish hamda ularni kutilayotgan samaradorlik va ta’sir darajasiga muvofiq ustuvorlashtirishdan iboratdir.
Muvaffaqiyat ehtimoli bo‘yicha saralash
Yuqori ta’sirga ega yechimlarni ustuvorlashtirish
Yakuniy ro‘yxatni shakllantirish
Xatarlarni boshqarish
Asosiy tamoyillarni qayta ko‘rib chiqish
5-bosqich
Keyingi
5-bosqich: Ustuvor deb belgilangan moliyaviy yechimlar bo‘yicha texnik takliflarni ishlab chiqish
Endilikda ustuvor moliyaviy yechimlar yakuniy shakllantirilganidan so‘ng, ularni amaliyotga tatbiq etishning aniq mexanizmlari va tafsilotlarini belgilovchi texnik takliflarni ishlab chiqish zarur.
Texnik taklif tarkibiga nimalar kiradi?
Investitsiyalarni jalb qilish uchun asos yaratish
Aniq, ma’lumotlarga asoslangan va ishonchli texnik takliflarni ishlab chiqish orqali siz qo‘shimcha resurslar va qo‘llab-quvvatlovni jalb etish bo‘yicha asoslaringizni mustahkamlaysiz hamda moliyaviy yechimlarni amaliyotga tatbiq etish imkoniyatini oshirasiz.
6-bosqich
Keyingi
Manbalar
Moliyalashtirishni jalb qilish va manfaatdor tomonlarning qo‘llab-quvvatlashiga erishish uchun texnik takliflaringiz biologik xilma-xillikni moliyalashtirishga investitsiya kiritishning ahamiyatini aniq ifodalashi lozim. Turli auditoriyalarning ustuvor yo‘nalishlari turlicha bo‘lgani sababli, xabarlar ham mos ravishda shakllantirilishi kerak:
- Hukumat uchun — iqtisodiy va ijtimoiy samaradorlik, barqarorlik hamda xarajatlarni kamaytirish jihatlariga urg‘u berish;
- Xususiy sektor uchun — biznes xavflari va imkoniyatlari, shuningdek raqobat ustunliklarini ko‘rsatib berish;
- Rivojlanish bo‘yicha hamkorlar uchun — taklifni Barqaror rivojlanish maqsadlari (SDGs1) hamda milliy davlat siyosati maqsadlari bilan muvofiqlashtirish;
- Filantroplar uchun — ijtimoiy va ekologik ta’sirni, shuningdek shaffoflik va hisobdorlik mexanizmlarini namoyish etish.
Ishonchli investitsiyaviy asos iqtisodiy asoslantirishni (masalan, moliyaviy foyda yoki oldi olingan xarajatlar) hamda ijtimoiy va emotsional argumentlarni (masalan, madaniy qadriyatlar va barqarorlik) o‘z ichiga olishi lozim.Agar mavjud bo‘lsa, xarajatlar va foyda tahlillari (Cost-Benefit Analyses – CBA2) ushbu asoslantirishni yanada kuchaytirishi mumkin.6-bosqich: Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasini ishlab chiqish va tasdiqlash
Endilikda moliyaviy yechimlar ishlab chiqilib, ustuvorlashtirilganidan so‘ng, ularning barchasini yagona rasmiy va tizimli rejaga birlashtirish vaqti keldi. Ushbu bosqich BFPning aniq, ishonchli hamda amalga oshirishga tayyor hujjat sifatida shakllantirilishini ta’minlaydi.
BFP loyihasini ishlab chiqish
Aynan shu bosqichda amalga oshirilgan barcha ishlar yagona hujjat shaklida o‘z ifodasini topadi. BFP quyidagilarni o‘z ichiga olgan puxta tuzilgan siyosiy hujjat bo‘lishi lozim:
BFPning tavsiya etilgan tuzilmasi bilan bu yerda tanishing.
BFPni tasdiqlash
BFPning keng qo‘llab-quvvatlanishini ta’minlash uchun u asosiy manfaatdor tomonlar va qaror qabul qiluvchi subyektlar tomonidan tasdiqlanishi lozim. Ushbu jarayon rejani takomillashtirish, mavjud masalalarni bartaraf etish hamda umumiy kelishuvga erishishga xizmat qiladi. Tasdiqlash jarayonining asosiy bosqichlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasini rasmiylashtirish
Keyingi
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasini rasmiylashtirish
BFPning milliy rejalashtirish tizimiga to‘liq integratsiya qilinishini ta’minlash maqsadida, u imkon qadar hukumatning rasmiy qarori yoki normativ-huquqiy hujjati orqali tasdiqlanishi lozim. Bu hujjatning ishonchliligini oshiradi hamda institutsional majburiyatlarni mustahkamlaydi. BFPni yakunlash, shuningdek, uni amalga oshirish bo‘yicha mas’uliyatni BIOFIN milliy jamoasidan (agar u hukumat tuzilmalaridan alohida faoliyat yuritsa) vakolatli davlat organiga topshirishni ham anglatadi. Ushbu bosqich rejaning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega. Yakuniy shakllantirilgan, tasdiqlangan va hukumat tomonidan qo‘llab-quvvatlangan BFP bilan endilikda keyingi bosqichga — moliyaviy yechimlarni amaliy harakatlarga aylantirish jarayoniga o‘tish mumkin.
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Keyingi
1-Savol
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
UKeyingi
2-Savol
Reflektiv mashq
Keyingi
Reflektiv mashq
Ushbu darsni yakunlash uchun bir necha daqiqa ajratib, BFP jarayoni mamlakatingiz sharoitiga qanday tatbiq etilishi mumkinligi haqida fikr yuriting.
Barakalla!
Keyingi
Barakalla!
5-darsni muvaffaqiyatli yakunlaganingiz bilan tabriklaymiz! Quyida ushbu dars davomida ko‘rib chiqilgan asosiy mavzularning qisqacha xulosasi keltirilgan:
- 1-bo‘lim: Siz Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi (Biodiversity Finance Plan – BFP) mazmun-mohiyati bilan tanishdingiz hamda uning moliyaviy strategiyalarni tizimli, aniq va amaliyotga yo‘naltirilgan rejalarga aylantirishdagi ahamiyatini o‘rgandingiz.
- 2-bo‘lim: Siz BFPni ishlab chiqishning oltita asosiy bosqichini o‘rgandingiz. Jumladan, strategik qarashni shakllantirish, moliyaviy yechimlarni aniqlash, ularni saralash va ustuvorlashtirish, rejani yakuniy shakllantirish hamda texnik takliflarni ishlab chiqish jarayonlari bilan tanishdingiz.
Ajoyib natija! Keyingi mavzu — 6-dars: BFPni amalga oshirish. Endilikda reja ishlab chiqilganidan so‘ng, uni amaliyotga tatbiq etish bosqichiga o‘tiladi. Ushbu darsda siz moliyaviy yechimlarni operatsion faoliyatga joriy etish, loyihalarni milliy dastur boshqaruvi tizimi asosida muvofiqlashtirish hamda uzoq muddatli samaradorlikni таъминlash maqsadida monitoring va nazorat mexanizmlarini yuritish masalalarini o‘rganasiz.Bajarilgan bo'limlar
Keyingi
2-Bo'lim:
30 min
Bajarildi
BFPni ishlab chiqishning asosiy bosqichlari
1-Bo'lim:
10 min
Bajarildi
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasiga kirish
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Hech bir yechim mutlaqo xatarsiz emas. Potensial muammolarni hozirdanoq aniqlash va ularni bartaraf etish moliyaviy rejangizni yanada mustahkamlaydi. Har bir ustuvorlashtirilgan moliyaviy yechimni ko‘rib chiqishda quyidagi savollarni inobatga oling:
- moliyaviy yechimdan kelib chiqishi mumkin bo‘lgan ijtimoiy xatarlarning oldini olish yoki ularni kamaytirish mumkinmi?
- ushbu yechim ekotizimlarga kutilmagan zarar yetkazishi mumkinmi va agar shunday bo‘lsa, ushbu xatarlarni bartaraf etish mumkinmi?
- moliyaviy yechim kutilmagan salbiy rag‘batlantirish omillarini yuzaga keltirishi mumkinmi?
Agar ma’lum bir yechim yuqori darajadagi xatarlarni o‘z ichiga olsa va ushbu xatarlarni kamaytirishning imkoni bo‘lmasa, uni dastlabki keng ro‘yxatdagi xavfsizroq muqobil variant bilan almashtirish lozim. Mas’uliyatli va barqaror qarorlar qabul qilinishini ta’minlash uchun Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (UNDP)ning Ijtimoiy va ekologik skrining tartib-taomiliga (Social and Environmental Screening Procedure) murojaat qilish tavsiya etiladi.Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Biologik xilma-xillik milliy strategiyasi va harakatlar rejasi (BMSHR) — bu mamlakat tomonidan ishlab chiqiladigan strategik siyosiy hujjat bo‘lib, unda biologik xilma-xillikni saqlash bo‘yicha milliy strategik qarash, asosiy tahdidlar hamda biologik resurslarni muhofaza qilish va ulardan barqaror foydalanishni ta’minlash uchun amalga oshiriladigan chora-tadbirlar va siyosatlar belgilab beriladi. Mazkur hujjat odatda Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiyaning maqsad va vazifalariga muvofiq ishlab chiqiladi.
Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya (BXK) biologik xilma-xillikni saqlash, uning tarkibiy qismlaridan barqaror foydalanish hamda genetik resurslardan foydalanish natijasida olinadigan manfaatlarni adolatli va teng taqsimlashga qaratilgan xalqaro huquqiy hujjat hisoblanadi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirishdagi bo‘shliq — bu biologik xilma-xillikni saqlash uchun hozirda ajratilayotgan mablag‘lar miqdori bilan belgilangan maqsadlarga erishish uchun zarur bo‘lgan moliyaviy resurslar o‘rtasidagi farqni anglatadi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Moliyaviy ehtiyojlarni baholash (Financial Needs Assessment – MEB) BIOFIN dasturining uchinchi asosiy natijasi hisoblanadi. U mamlakatning biologik xilma-xillik bo‘yicha maqsadlariga erishish uchun zarur bo‘lgan moliyaviy mablag‘larni, Milliy biologik xilma-xillik milliy strategiyasi va harakatlar rejasi (National Biodiversity Strategy and Action Plan – BMSHR) doirasida belgilangan faoliyatlarga muvofiq ravishda baholashga ko‘maklashadi.
Ushbu olti bosqichdan qaysi biri mamlakatingizda eng murakkab bo‘lishi mumkin? Jarayonni kuchaytirishga yordam bera oladigan muayyan davlat tashkilotlari yoki manfaatdor tomonlar bormi?
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
2015-yilda jahon yetakchilari United Nationsning Taraqqiyotni moliyalashtirish bo‘yicha uchinchi xalqaro konferensiyasida Addis-Ababa harakatlar kun tartibini (Addis Ababa Action Agenda) qabul qildilar. Addis-Ababa kun tartibi Barqaror rivojlanish maqsadlarini (SDGs) moliyalashtirish uchun davlat va xususiy moliyaning barcha jihatlarini qamrab oluvchi yettita harakat yo‘nalishiga asoslangan yaxlit va o‘zaro uyg‘un moliyalashtirish tizimini yaratdi. Milliy darajada a’zo davlatlar SDGlarni Integratsiyalashgan milliy moliyalashtirish tizimi (Integrated National Financing Framework – INFF) tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan yagona milliy barqaror rivojlanish strategiyalari orqali amalga oshirishni nazarda tutdilar. INFFlar mamlakatlarga o‘z milliy barqaror rivojlanish maqsadlari hamda SDGlarni moliyalashtirishda yordam beradi. INFFlar ixtiyoriy xarakterga ega bo‘lib, mamlakatlarning o‘zi tomonidan boshqariladi. INFFlar orqali mamlakatlar moliyalashtirishni barqarorlikning barcha yo‘nalishlari bilan uyg‘unlashtirish va safarbar etish strategiyasini ishlab chiqadi, moliyalashtirish siyosatini ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish jarayonlarida ishtirokchilar doirasini kengaytiradi hamda xatarlarni boshqaradi. INFFlar milliy reja va moliyalashtirish tizimlariga integratsiya qilingan bo‘lib, davlat va xususiy sektorning ichki hamda xalqaro moliyaviy manbalari doirasida siyosatlar, vositalar va mexanizmlarni bosqichma-bosqich takomillashtirish hamda innovatsiyalarni rag‘batlantirish imkonini beradi. Bugungi kunga qadar 85 dan ortiq mamlakat barqaror rivojlanishni moliyalashtirishni mustahkamlash maqsadida INFF yondashuvidan foydalangan yoki foydalanmoqda. Hozirgi vaqtda 16 ta milliy va submilliy hukumat amaliy moliyalashtirish strategiyasiga ega bo‘lib, 50 dan ortiq mamlakat o‘z INFFlari doirasida shakllantirilgan moliyalashtirish siyosatlari, vositalari va institutlariga oid 200 dan ortiq islohotlarni amalga oshirmoqda. Ushbu islohotlar barqaror rivojlanishni fiskal siyosat, moliya bozorlari va xususiy sektor faoliyatiga integratsiya qilishga xizmat qilmoqda. Shuningdek, ular SDGlarga mos investitsiyalarni rag‘batlantirish va yangi hamda innovatsion moliyaviy instrumentlarni joriy etishga ko‘maklashmoqda. INFFni amalga oshirishning dastlabki natijalari allaqachon kuzatilmoqda — 17 ta mamlakat tomonidan amalga oshirilgan islohotlar tahliliga ko‘ra, barqaror rivojlanishga investitsiya kiritish uchun 16 milliard AQSh dollaridan ortiq yangi moliyaviy resurs safarbar etilgan va 32 milliard AQSh dollaridan ortiq mablag‘ SDGlar bilan muvofiqlashtirilgan. Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejalari (BFP) hamda INFF moliyalashtirish strategiyalarini integratsiya qilish biologik xilma-xillikni moliyalashtirish yechimlarini markaziy rejalashtirish va moliyalashtirish jarayonlariga kiritish uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. BIOFIN tomonidan amalga oshirilgan tahlil va tavsiyalarni qo‘shish orqali tabiat omillarini INFF tizimiga yanada chuqurroq integratsiya qilish mumkin, jumladan tabiatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi moliyalashtirish manbalarini qayta ko‘rib chiqish orqali. United Nations Development Programme doirasida INFF va BIOFIN jamoalari bir qator mamlakatlarda biologik xilma-xillikni moliyalashtirish hamda milliy barqaror moliyalashtirish jarayonlarini integratsiya qilish yo‘nalishida hamkorlik qilmoqda. INFFlar haqida qo‘shimcha ma’lumot olish uchun: www.inff.org
Siyosiy va institutsional tahlil (Policy and Institutional Review – SIT) — muayyan sohadagi siyosatlar va institutlarning kuchli hamda zaif tomonlarini baholashda keng qo‘llaniladigan yondashuv hisoblanadi. Ushbu tahlil mavjud siyosatlarning yetarliligini baholash, mavjud bo‘shliqlarni aniqlash, siyosatlarni amaliyotga tatbiq etish darajasini o‘rganish hamda amaldagi institutsional tizimlarning samaradorligini tahlil qilishga qaratilgan.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Barqaror va diversifikatsiyalashgan moliyaviy portfelni shakllantirish maqsadida qisqa, o‘rta va uzoq muddatli choralar o‘rtasida muvozanatni ta’minlovchi eng ustuvor 15–20 ta moliyaviy yechim tanlab olinadi.
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Har bir moliyaviy yechim aniqlik va yuqori ta’sir tamoyillari asosida ishlab chiqilishi lozim. Texnik taklif quyidagi asosiy tarkibiy qismlarni o‘z ichiga olishi kerak:
Xarajatlar va foyda tahlili (Cost-Benefit Analysis – CBA) — taklif etilayotgan siyosat yoki loyihaning xarajatlari hamda foydalarini iqtisodiy jihatdan taqqoslash orqali qaror qabul qilishga xizmat qiluvchi tahliliy vosita hisoblanadi.
Ayrim moliyaviy yechimlar nazariy jihatdan samarali ko‘rinishi mumkin, biroq amaliyotda ularni amalga oshirish imkoniyati cheklangan bo‘lishi ehtimoldan xoli emas. Shu sababli, ularning amalga oshirish imkoniyati quyidagi mezonlar asosida baholanadi:
- Siyosiy qo‘llab-quvvatlash — ushbu yechim hukumat yoki tegishli institutlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanadimi?
- Salohiyat — uni amalga oshirish uchun yetarli resurslar va mutaxassislik ko‘nikmalari mavjudmi?
- Iqtisodiy moslik — ushbu yechim mamlakatning iqtisodiy va moliyaviy sharoitlariga mos keladimi?
Moliyaviy yechimlar maxsus baholash tizimi asosida tahlil qilinadi. Har bir mezon bo‘yicha baholash natijalari bilan quyida tanishishingiz mumkin:6 balldan past baholangan moliyaviy yechimlar ro‘yxatdan chiqarib tashlanadi. Biroq, agar ma’lum bir yechim yuqori potensial ta’sirga ega deb hisoblansa-yu, ammo amalga oshirish imkoniyati past bo‘lsa, uning feasibility bilan bog‘liq zaif tomonlarini bartaraf etish maqsadida qayta ishlab chiqish imkoniyati ko‘rib chiqilishi mumkin. Masalan, agar uni amalga oshirish uchun salohiyat yetarli bo‘lmasa, moliyaviy yechim tarkibiga salohiyatni rivojlantirish bo‘yicha kuchli komponentlarni kiritish orqali ushbu muammoni hal etish mumkinmi, degan masala ko‘rib chiqiladi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Biologik xilma-xillik xarajatlari tahlili (Biodiversity Expenditure Review – BXT) — biologik xilma-xillikni saqlash va boshqarishni qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan davlat hamda xususiy sektor xarajatlarini tahlil qilish jarayonidir.
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Barqaror rivojlanish maqsadlari (Sustainable Development Goals – SDGs) — kambag‘allikka barham berish, sayyorani himoya qilish hamda barcha insonlarning tinchlik va farovonlikda yashashini ta’minlashga qaratilgan universal chaqiriq hisoblanadi. Ushbu maqsadlar o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lib, ko‘pincha bir maqsadga erishish boshqa maqsadlar bilan bog‘liq muammolarni hal etishni talab qiladi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Kunming-Monreal Global biologik xilma-xillik doirasi (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework – GBF) — 2022-yil dekabr oyida Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya (Convention on Biological Diversity) doirasidagi Tomonlar konferensiyasining o‘n beshinchi yig‘ilishida (COP15) qabul qilingan xalqaro kelishuv hisoblanadi.
Qolgan moliyaviy yechimlarni ularning kutilayotgan ta’siri asosida baholang. Har bir yechim beshta asosiy savol asosida tahlil qilinishi lozim. Batafsil ro‘yxat bilan bu yerda tanishing:
30x30 maqsadi — 2030-yilgacha dunyodagi quruqlik va okeanlarning 30 foizini muhofaza qilishga qaratilgan global tashabbusdir. Bu hozirgacha amalga oshirilgan eng yirik tabiatni muhofaza qilish tashabbusi hisoblanadi.
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Bosh sahifa
Biologik xilma-xillikni moliyalashtirish rejasi nima?
Nima uchun BMR muhim?
BMRning olti bosqichi
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Barakalla!
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Ustuvorlashtirilgan moliyaviy yechimlarni yakuniy tasdiqlashdan oldin, bir qadam ortga qaytib, ularni 3-bosqichda qo‘llanilgan asosiy tamoyillar bilan qayta taqqoslang. Bu biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bo‘yicha asosiy ehtiyojlarni qamrab oluvchi hamda xatarlarni boshqarishga xizmat qiluvchi muvozanatli, samarali va barqaror moliyaviy portfelni shakllantirishni ta’minlaydi. Agar ma’lum bo‘shliqlar aniqlansa, asosiy tamoyillarga mos keluvchi, biroq nisbatan pastroq baholangan yechimlarni qo‘shish orqali ushbu kamchiliklarni bartaraf etish mumkin. Mazkur jarayonga amal qilish orqali BFP milliy ustuvor yo‘nalishlar va biologik xilma-xillik maqsadlariga mos keluvchi, amalga oshirish imkoniyati yuqori hamda katta ta’sirga ega bo‘lgan mustahkam moliyaviy yechimlar asosida shakllantirilishi ta’minlanadi.
Hover over each step to learn more.
1. Tayyorgarlik ko‘rish
2. BMRning strategik qarashlari va ustuvor yo‘nalishlarini belgilash
3. Moliyaviy yechimlarning keng ro‘yxatini shakllantirish
4. Moliyaviy yechimlarni saralash va ustuvorlashtirish
5. Ustuvor moliyaviy yechimlar bo‘yicha texnik loyiha takliflarini tayyorlash
6. BMR loyihasini ishlab chiqish va tasdiqlash
Integratsiyalashgan milliy moliyalashtirish tizimi (Integrated National Financing Framework – INFF) — mamlakatlarga o‘zlarining milliy barqaror rivojlanish maqsadlari hamda Barqaror rivojlanish maqsadlarini (SDGs) moliyalashtirishda yordam beruvchi tizim hisoblanadi. INFFlar ixtiyoriy xarakterga ega bo‘lib, mamlakatlarning o‘zi tomonidan boshqariladi va amalga oshiriladi.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!
Boshqaruv qo‘mitasi (Steering Committee) tarkibiga kimlar kirishi hamda ularning vazifa va funksiyalari haqida batafsil ma’lumot olish uchun 1-darsga murojaat qiling.
Bo‘lim sharhi
Asosiy sahifa
2-bo‘limga kirish
1-bosqich
Asosiy baholashlardan olingan ma’lumotlar
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
6-bosqich
BFPni rasmiylashtirish
1-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
2-savol: To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
Reflektiv mashq
Barakalla!