EINING 1 - Hvað eru gervigreind?

EINING 1 - Hvað eru gervigreind?

Kennarar: Guðbjörg og Vala

Eining 1 - Markmið

Að lokinni einingu 1 getur kennarinn:

Útskýrt á einfaldan hátt hvað gervigreind er og hvernig hún lærir af gögnum.

Skilið samhengi og samhengisramma fyrirspurna.

Skilið hvað kvaðningar (prompts) fela í sér og mikilvægi uppsetningar og orðalags.

Greint á milli gervigreindar og spunagreindar.

Þekki mismunandi tegundir spunagreindar.

Lykilhugtök:

• gervigreind (e. AI- artificial intelligence)
• stór mállíkön (e. LLM, large language models)
• spunagreind (e. generative AI)
• samhengishönnun (e. context engineering)
• samhengisrammi
• kvaðningar (e. prompt)

Eining 1 - Gervigreind fyrir kennara

Gervigreind

Gervigreind

Gervigreind hefur verið skilgreind á tvo megin vegu. Annars vegar er um að ræða vél- eða hugbúnað sem getur aflað, greint eða unnið úr gögnum. Hins vegar er það spunagreind sem hefur getu til að skilja, læra og getur aflað sér upplýsinga sjálf og greint þær og unnið úr þeim. Munurinn er að spunagreind framleiðir efni, en hefðbundin gervigreind greinir og tekur ákvarðanir út frá gögnum.

Eining 1 - Gervigreind fyrir kennara

Spunagreind (e. generative AI)

Spunagreind er ákveðin tegund af gervigreind sem getur „spunnið“ eða búið til nýjan texta. Viðmótið er kallað „spjallmenni“ því þú talar við hana eins og manneskju. Spunagreind er hönnuð til að halda uppi samræðum og getur komið með hugmyndir, tillögur og lausnir út frá því samhengi sem þú gefur henni. En það er mikilvægt að muna: Spunagreind „vill“ helst alltaf svara — jafnvel þegar hún er óviss. Ef upplýsingar vantar getur hún giskað eða farið með rangt mál. Þess vegna þarf alltaf að yfirfara og sannreyna það sem hún skilar. Spunagreindin vill alltaf eiga síðasta orðið! Spunagreindin er sú gervigreind sem við notum mest í skólastarfi.

Eining 1 - Gervigreind fyrir kennara

Dæmi um spunagreindir

Perplexity

Copilot

Claude

ChatGPT

Gemini

Tól frá OpenAI sem mörg önnur tól byggja á.

Tól frá Google sem tengist vel öðrum Google verkfærum.Tengist m.a. myndaforritinu Nano Banana.

Tól frá Microsoft sem er m.a. innbyggt inn í Office forritin og hjálpar þér beint í þeim á meðan þú vinnur.

Tól frá Anthropic sem styður bæði texta og myndir. Gefur niðurstöður á sjónrænan hátt.

Tól frá Perplexity AI sem er oft notað eins og snjall leit, þar sem notandi fær bæði svar og vísanir í heimildir.

Spungreind - Fyrstu skrefin

Eining 1 - Gervigreind fyrir kennara

Samhengishönnun (e.context engineering)

Þegar talað er um samhengishönnun er átt við hvernig notendur móta og viðhalda samhengi í samræðu við spunagreindina. Samhengishönnun hefur veruleg áhrif á gæði afurða, þar sem vel mótað samhengi getur leitt til nákvæmari, skapandi og notendamiðaðra afurðar. Í raun má segja að hún sé lykilatriði í því að nýta spunagreindina á ábyrgan og árangursríkan hátt. Lykilatriðið með samhengishönnun er að tryggja að það séu við sem erum þekkingaraðilinn og stýrum ferðinni í samstarfinu við spunagreindina.

Eining 1 - Gervigreind fyrir kennara

Kvaðning (e.Prompt)

Er sá texti eða upplýsingar eða fyrirmæli sem þú gefur spunagreindinni, þetta getur verið spurning, lýsing, beiðni eða verkefni og spunagreindin bregst við út frá þeim upplýsingum. Því nákvæmari sem kvaðningin er þeim mun betri verða útkoman.

KVAÐNINGAR (fyrirmæli)

Af hverju skiptir samhengi máli? Nákvæmni: Betri kvaðningar leiða til nákvæmari niðurstaðna. Tímasparnaður: Skýrar kvaðningar spara tíma í endurbætur og leiðréttingar. Gæði: Góð kvaðning tryggir meiri gæði og betra notagildi.

Eining 1 - Gervigreind fyrir kennara

ÞÚ STJÓRNAR!!

Spunagreindin er þinn aðstoðarmaður, ÞÚ STJÓRNAR. Vertu GAGNRÝNINN, NOTAÐU SKYNSEMINA. Hugaðu að samhengi, vertu skýr:MEIRA SAMHENGI = MEIRI GÆÐI Gættu að persónuupplýsingum sem þú deilir með spunagreindinni!!

Eining 1 - Gervigreind fyrir kennara

Hvað er?

Þegar talað er um samhengishönnun er átt við hvernig notendur móta og viðhalda samhengi í samræðu við gervigreindina. Samhengishönnun hefur veruleg áhrif á gæði afurða, þar sem vel mótað samhengi getur leitt til nákvæmari, skapandi og notendamiðaðra afurðar. Í raun má segja að hún sé lykilatriði í því að nýta gervigreind á ábyrgan og árangursríkan hátt.

Tölvukerfi sem getur lært af gögnum og hjálpað til við að leysa verkefni, t.d. skrifa texta, greina, þýða eða búa til hugmyndir.

Gerð gervigreindar sem býr til nýtt efni (texta, myndir, hugmyndir) út frá því sem hún hefur lært — hún getur“spunnið” svör.

Gervigreind

Spunagreind

Samhengishönnun

(Artificial intelligence)

(Generative AI)

(Context engineering)

Skipunin/spurningin sem þú skrifar til gervigreindarinnar. Því skýrari kvaðning, því betra svar.

Nemdu þrjár tengundi spunagreindar.Hvaða spunagreind kemur frá Google?

Allar lykilupplýsingar sem þú gefur með verkefninu (markmið, aðstæður, dæmi, reglur) — ramminn sem svarið á að byggja á.

Samhengisrammi

Kvaðning

Tegundir spunagreindar

(Context engineering)

(Prompt)

LOKAVERKEFNI ÚR EININGU 1