Onderzoek naar ervaren ongelijkheid bij eetstoornissen

Onderzoek naar ervaren ongelijkheid bij eetstoornissen

In opdracht van ANBN vzw Door klinisch psycholoog Els Verheyen

Start

Gebruik

Dit is een interactieve presentatie. Je kan klikken op + tekens voor meer informatie.

Waarom dit onderzoek?

Toch is er weinig zicht op hoe mensen deze drempels concreet ervaren in Vlaanderen. Met dit onderzoek willen we beter begrijpen welke ongelijkheden er bestaan in de toegang tot eetstoornishulp, zodat zorg eerlijker, inclusiever en toegankelijker kan worden georganiseerd.

Eetstoornissen zijn ernstige psychische aandoeningen, maar niet iedereen vindt even gemakkelijk de juiste hulp. In de praktijk lijken factoren zoals wachttijden, kostprijs, stigma en erkenning door hulpverleners een grote rol te spelen.

Sociale en structurele ongelijkheden in de toegang tot eetstoornishulp

+ info

Wat onderzoeken we?

• Welke drempels ervaren mensen bij het zoeken naar hulp voor eetproblemen?
• Wie loopt extra risico op ongelijke toegang tot zorg?
• Hoe beïnvloeden deze drempels het zorgtraject?

Hoe hebben we dit onderzocht?

• Online survey, cross-sectioneel onderzoek (N = 76)
• Respondenten met (ervaring met) eetproblemen
• Kwantitatieve + kwalitatieve analyse
• Focus op toegang tot hulpverlening

01

Demografische en contextuele gegevens

Wie zijn de respondenten?

Leeftijd respondenten

• Minimum: 6 jaar (ingevuld door een ouder)
• Maximum: 58 jaar
• Gemiddelde: 27 jaar, mediaan: 25 jaar

Leeftijd varieert van kinderen tot volwassenen van middelbare leeftijd → dit is geen homogene groep

Wie zijn de respondenten?

95%

is vrouw - er namen ook 2 mannen en 2 mensen die non-binair zijn deel

De steekproef is niet representatief voor de populatie van personen met eetstoornissen, aangezien vrouwen sterk oververtegenwoordigd zijn.

Duur eetstoornis

75% heeft al meer dan 3 jaar eetproblemen

Soorten eetstoornissen

We vroegen respondenten welke diagnose(n) ze ooit kregen

1 op 5 respondenten bevindt zich in een financieel kwetsbare situatie

48%

komt comfortabel rond

25%

komt net rond

22%

heeft het financieel moeilijk tot zeer moeilijk

4%

deelde liever geen informatie

Opleidingsniveau

Er werd geen significante samenhang gevonden tussen opleidingsniveau en de mate waarin respondenten aangaven lang te moeten wachten op hulp

De steekproef bestaat voornamelijk uit respondenten met secundair of hoger onderwijs, met een kleinere groep studenten en personen met lager onderwijs.

Tijd nodig om hulp te vinden

Hoewel heel wat respondenten relatief snel hulp vonden, geeft ook een grote groep aan dat gepaste hulp vinden lange tijd heeft geduurd (met wachtlijsten van 4 - 11 maanden voor opnames)

02

Andere resultaten

Welke drempels en ongelijkheden ervaren respondenten?

Belangrijke thema's

Uit de bevraging kwamen volgende drempels naar voor, die vaak cumulatief werkten.

Erkenning en stigma

Financiële drempels

Wachttijden

Toegang tot hulpverlening

Respondenten hebben diverse ervaringen met wachttijden, gaande van enkele maanden tot bijna een jaar.

Vooral volwassenen ervaren financiële drempels, waardoor hulp wordt uitgesteld.

Respondenten verschillen sterk in ervaren van erkenning, terwijl ervaringen van stigma meer gedeeld zijn.

Er zijn grote verschillen tussen hoe makkelijk mensen de weg vinden naar gepaste hulp.

1. Toegang tot hulpverlening

Een substantieel deel van de respondenten rapporteerde moeilijkheden bij het vinden van passende hulpverlening. Naast een tekort aan beschikbare zorg in bepaalde regio's of voor volwassenen werd ook gewezen op een gebrek aan afstemming tussen het hulpaanbod en individuele noden.

"Ik zocht verschillende jaren naar correcte hulp en zelfs nu is de hulp die ik krijg onvoldoende"

"In mijn eigen regio is voldoende passende hulp"

Respondenten ervaren een duidelijk tekort aan passende hulp in hun regio

2. Wachttijden

De beleving van wachttijden is erg verschillend. Soms vinden mensen dat ze 'maar' drie maanden moesten wachten, terwijl anderen drie maanden als een erg lange tijd ervaarden om te overbruggen. Respondenten beschreven soms langdurige en complexe trajecten alvorens geschikte hulp werd gevonden.

"Ambulante hulp ging redelijk vlot (ong. 3 maanden), dagopname ook redelijk vlot (ong.3 maanden) en residentiele opname +6 maanden wachten"

"Ik moest lang wachten voor hulp"

Wachttijden zijn een prominent probleem

Afstand tot hulp

Reizen van 30 minuten tot 2 uur is de norm

3. Financiële drempels bepalen mee de toegang tot hulp

• Kostprijs beïnvloedt welk zorgaanbod haalbaar is
• Terugbetaling wordt vaak als onvoldoende ervaren
• Financiële druk beperkt niet alleen toegang, maar ook continuïteit van zorg

Welke financiële drempels ervaren respondenten?

Hoge kostprijs van therapie

Afhankelijk van omgeving

Minder & minder aangepaste zorg

Beperkte terugbetaling

Therapie, consultaties en gespecialiseerde hulp worden vaak als duur ervaren. Vooral door volwassenen, minderjarigen ervaren weinig impact.

Toegang tot hulp is soms alleen mogelijk dankzij financiële steun van ouders of familie.

Respondenten geven aan dat terugbetaling vaak ontoereikend is, zeker bij langdurige of gespecialiseerde zorg.

Kosten beïnvloeden niet alleen de start van zorg, maar ook de frequentie, duur en vorm van behandeling.

Hoe spelen kosten een rol in de praktijk?

Financiële drempels beïnvloeden toegang, keuzevrijheid en continuïteit van behandeling. De citaten tonen dat kosten niet abstract zijn. Ze bepalen heel concreet of iemand hulp kan opstarten, welke hulp toegankelijk is, en of die hulp volgehouden kan worden.

"Zonder steun van mijn ouders had ik geen therapie kunnen volgen."

"Ik stel het uit om opnieuw naar een psycholoog te gaan."

"Ik ben 450-600€ per maand kwijt aan hulp. Dat is een grote hap uit het budget."

"Ik moest kiezen voor minder hulp omdat ik het financieel niet kon volhouden."

Financiële kwetsbaarheid

Waarom leiden financiële drempels tot ongelijkheid?

Minder keuze in hulpverlening

• Niet iedereen heeft dezelfde financiële ruimte
• Privé- of gespecialiseerde zorg is niet voor iedereen haalbaar
• Ongelijkheid ontstaat wanneer nood niet volstaat om toegang te krijgen

Toegang tot zorg wordt dus niet alleen bepaald door zorgnood, maar ook door financiële draagkracht.

Later starten of minder intensieve zorg

groter risico op verslechtering

4. Voelen mensen zich serieus genomen in de hulpverlening?

• 53% voelt zich (eerder) serieus genomen
• 20% voelt zich (eerder) niet serieus genomen
• 28% neutraal

Erkenning is meestal aanwezig, maar toch niet altijd vanzelfsprekend!

Ervaren respondenten minimalisering?

45%

1 op 3

ervaart dit niet

ervaart minimalisering

"Geen ongelijkheid ervaren"

"Omdat ik geen ondergewicht had, werd ik niet serieus genomen."Mensen ervaren een diagnostische bias naar atypische eetstoornissen envormen zonder ondergewicht.

Hoe ervaren mensen stigma in de praktijk?

• Niet ziek genoeg

"Niet ziek genoeg voor opname, want geen ondergewicht volgens DSM.”

• Focus op gewicht i.p.v. mentale problematiek

“Het enige dat oké was, was mijn BMI.”“Mijn gewicht was gezond, dus er was volgens hen niets aan de hand.”“Ik werd naar huis gestuurd omdat mijn BMI niet laag genoeg was.”

• Minimalisering en bagatellisering

“Je overdrijft / het valt wel mee.” “Dat eetprobleem vinden wij echt niet prioritair.”

Hoe ervaren mensen stigma in de praktijk? (vervolg)

• Gebrek aan kennis bij hulpverleners

“De huisarts negeerde het probleem omdat hij er geen kennis van heeft.”“Als we dit atypische anorexia noemen, kunnen we alles atypisch noemen.”

• Schadelijke of kwetsende opmerkingen

“Je vergooit jouw jeugd.”“Je bent nog te jong om daar moeilijkheden mee te ervaren.”“Aandachtszoeker.”

• Ernstige gevolgen door uitgestelde hulp

"Even later werd ik met spoed opgenomen met hartproblemen. Dit had kunnen vermeden worden."

Stigma in de omgeving

Waar ervaren mensen ongelijke behandeling?

15%

• Niet serieus genomen worden
• Minimalisering ('niet ziek genoeg')
• Focus op gewicht ipv op mentale klachten

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

• Onbegrip en gebrek aan kennis
• Bagatellisering van de problematiek
• Schuldgevoel geven of onvoldoende steun

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

• Onbegrip van leerkrachten of collega's
• Gebrek aan aangepaste ondersteuning (school)
• Weinig begrip of flexibiliteit ervaren

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

60%

25%

Title

Hulpverlening

Title

Familie en directe omgeving

Title

School/Werk

Write a brief description here

Meest voorkomende ervaringen

Write a brief description here

Write a brief description here

03

Welke hulp helpt?

Wat hebben respondenten zelf als helpend ervaren?

Welke hulp maakt echt verschil?

Respondenten konden meerdere vormen van hulp aangeven

Welke hulp wordt als helpend ervaren?

Respondenten verschillen van mening over wat voor hen helpend was

Medische hulp (huisarts / specialist)

Opname / residentiële zorg

Psychologische begeleiding

Dagbehandeling

Psychologische ondersteuning is de kern van effectieve hulp Vooral wanneer: langdurig afgestemd gespecialiseerd

Intensieve zorg maakt vaak verschil Maar komt vaak laat in traject of na escalatie

Cruciale partner indien er:

• kennis aanwezig is
• erkenning is

Tussenvorm tussen ambulant en opname Minder vaak genoemd, maar waardevol

Take home message

Toegang tot eetstoornishulp wordt niet alleen bepaald door zorgnood, maar door een combinatie van structurele, financiële en sociale factoren.

Wie hulp krijgt, hangt niet alleen af van hoe ernstig de problematiek is,maar ook van waar je woont, wat je kan betalen en hoe de ernst wordt gepercipieerd.

Mensen met eetstoornissen ervaren ongelijkheid.Dit heeft impact op hun kansen op herstel.

Els VerheyenKlinisch psycholoog, verbonden aan ANBN vzw

Blijde Inkomststraat 113, Leuvenels@anbn.be0479 94 89 90

Met ongelijkheid bedoelen we onder andere:

• geen hulp kunnen betalen
• in de eigen regio geen passende hulp vinden
• lange wachttijden
• je niet serieus genomen voelen
• stigma of discriminatie ervaren (bv. door gewicht, gender, afkomst…)