23. Dlaczego niektóre substancje są zakazane?

Dlaczego niektóre substancje są zakazane?

przyrodniczeecho.pl

Po omówieniu działu "Nasze zachowania ryzykowne" uczeń:

• analizuje własną aktywność w Internecie pod kątem potencjalnych zagrożeń (np. cyberprzemocy, hejtu i mowy nienawiści, sekstingu, korzystania z pornografii, uzależnienia od mediów społecznościowych i gier komputerowych);
• wymienia konsekwencje zdrowotne i psychospołeczne zażywania substancji psychoaktywnych (np. spożywania alkoholu, używania wyrobów tytoniowych, zażywania narkotyków, nowych substancji psychoaktywnych, leków przyjmowanych w celach innych niż wskazania medyczne, niezgodnie z zaleceniami lekarza i potrzebami zdrowotnymi) oraz korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych w szkodliwy dla siebie oraz najbliższego otoczenia sposób; - wykorzystuje sposoby chroniące przed szkodliwym korzystaniem z technologii informacyjno-komunikacyjnych i przed zażywaniem substancji psychoaktywnych (np. spożywaniem alkoholu, używaniem wyrobów tytoniowych, zażywaniem narkotyków, nowych substancji psychoaktywnych, leków przyjmowanych w celach innych niż wskazania medyczne, niezgodnie z zaleceniami lekarza i potrzebami zdrowotnymi), a także stosuje postawę asertywną i nie ulega presji otoczenia.

Uczeń fakultatywnie:

• formułuje argumenty zachęcające do unikania ryzykownych zachowań wpływających na rozwój uzależnień; - realizuje działania promujące higienę cyfrową i styl życia wolny od ryzykownych zachowań we współpracy ze środowiskiem rówieśniczym, rodzinnym, szkolnym i lokalnym.

Czy wiesz, że:

• 🧠 Niektóre substancje działają na mózg jak „oszust”. Oszukują nasze uczucia, zmieniają nastrój albo powodują, że przestajemy myśleć trzeźwo. To np. narkotyki, dopalacze, alkohol.

• 💀 Substancje zakazane mogą być bardzo niebezpieczne nawet w małych ilościach. Niektóre dopalacze mogą wywołać silne zatrucie już po jednym użyciu. Czasem organizm po prostu sobie z nimi nie radzi.

• ⚠️ Często nie wiadomo, co dokładnie jest w takich substancjach. Dopalacze to mieszanki różnych chemikaliów. Producent nie mówi, co tam włożył - więc to jak „chemiczna ruletka”.

• 🏥 Używanie zakazanych substancji kończy się często w szpitalu. Zatrucia, ataki paniki, omdlenia, a nawet śpiączki zdarzają się często po ich zażyciu.

Wstęp do zajeć.

Pomysł na lekcję. Zabawy.

This page is password protected

Enter the password

Co może należeć do „zakazanych” lub bardzo ryzykownych?

Przykłady substancji zakazanych i ryzykownych zachowań:- narkotyki i inne nielegalne substancje psychoaktywne (np. konopie, stymulanty, opioidy itp.), - „dopalacze” / „nowe narkotyki” - produkty o zmiennym składzie, które działają jak narkotyki i są szczególnie nieprzewidywalne, - nadużywanie leków (zwłaszcza gdy ktoś bierze je „dla efektu”, bez wskazań medycznych i bez kontroli dorosłych/lekarza). Ważne rozróżnienie: nie każda substancja psychoaktywna jest „zakazana” (np. część leków jest legalna, ale tylko do leczenia i w dawkach zaleconych), jednak używanie ich „dla wrażeń” jest niebezpieczne i może prowadzić do poważnych skutków.

Dlaczego niektóre substancje są zakazane?

Są trzy główne powody:

• Prawo i bezpieczeństwo społeczne: państwo ogranicza te substancje, bo ich obrót i używanie wiążą się z przestępczością, ryzykiem dla innych oraz dużą liczbą szkód zdrowotnych.
• Zdrowie fizyczne: mogą wpływać na układ nerwowy i całe ciało (np. ciśnienie krwi, oddech), a także doprowadzić do zatrucia i zgonu.
• Zdrowie psychiczne i uzależnienie: mogą „oszukiwać” układ nagrody w mózgu, zwiększać ryzyko uzależnienia, pogarszać kontrolę emocji i decyzji, a czasem wywoływać lęk, panikę, omamy, agresję albo utratę kontroli.

Mózg nastolatka a ryzyko „szybkiego efektu”.

W wieku nastoletnim mózg nadal dojrzewa. Układ nagrody („chcę przyjemności/nowości teraz”) działa silniej niż system hamowania i kontroli, dlatego młodzi są bardziej podatni na szybkie bodźce, a substancje psychoaktywne właśnie taki natychmiastowy efekt dają. To zwiększa ryzyko, że ktoś spróbuje „dla ciekawości” albo „żeby pasować do grupy”.

Krótko o prawie w Polsce: co jest zabronione?

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje konsekwencje m.in. za:

• posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych (to czyn zabroniony - ustawa wskazuje kary),
• posiadanie nowych substancji psychoaktywnych,
• udzielanie/namawianie (np. „daj komuś”, „ułatw użycie”, „namów”), a także ostrzejsze konsekwencje, gdy dotyczy to osoby małoletniej,
• handel / wprowadzanie do obrotu (sprzedaż, uczestniczenie w obrocie).

W szkole obowiązują procedury bezpieczeństwa: dorośli mają obowiązek reagować, odizolować ucznia w sytuacji zagrożenia, powiadomić dyrekcję i odpowiednie służby oraz rodziców/opiekunów. To nie jest „donoszenie” - to działanie, żeby nikt nie stracił zdrowia.

„Dopalacze” i „nowe narkotyki”: dlaczego są wyjątkowo niebezpieczne?

„Dopalacze” to produkty o zróżnicowanym składzie, które łączy to, że zawierają substancje psychoaktywne działające na układ nerwowy podobnie do narkotyków - często sprzedaje się je „udając”, że nie są do spożycia. Ich skład bywa nieznany i zmienny, działają już w małych dawkach, dlatego łatwo o przedawkowanie, ciężkie konsekwencje zdrowotne i nawet śmierć. Objawy po „nowych narkotykach” mogą obejmować m.in. lęk/panikę, halucynacje, utratę kontroli, drgawki czy utratę przytomności.

Sygnały ostrzegawcze: co może (ale nie musi) znaczyć, że ktoś używa.

Nie wolno „diagnozować” kolegi po jednym znaku. Ale warto znać czerwone flagi, np.: nagłe wahania nastroju, zaburzenia snu, spadek energii, wychudzenie, drżenie rąk, częste bóle, dezorientacja, nagłe zmiany w zachowaniu, problemy z koncentracją lub „dziwaczne” zachowania. Zasada klasy: zamiast plotkować - szukamy pomocy u dorosłych, bo ryzyko zatrucia lub przemocy rośnie, gdy problem jest ukrywany.

Podstawy pierwszej pomocy i kiedy dzwonić na numer alarmowy?

Jeśli podejrzewasz zatrucie lub widzisz, że komuś dzieje się źle: 1) zadbaj o bezpieczeństwo swoje i innych, nie ryzykuj, 2) wezwij pomoc - 112 lub 999, szczególnie gdy jest utrata przytomności, zaburzenia świadomości, drgawki, zatrzymanie oddechu albo bardzo silne pobudzenie, 3) jeśli osoba jest nieprzytomna - ułóż w pozycji bezpiecznej i sprawdzaj oddech - jeśli nie oddycha - rozpocznij RKO (jeśli jesteś przeszkolony), 4) zostań z osobą do przyjazdu pomocy, a znalezione opakowania przekaż ratownikom (mogą pomóc ustalić, co się stało). Na 112 dzwonimy tylko w nagłych sytuacjach realnego zagrożenia - fałszywe lub niepotrzebne zgłoszenie blokuje linię komuś, kto może walczyć o życie.

Gdzie szukać pomocy w Polsce?

Jeśli problem dotyczy Ciebie lub kogoś z otoczenia, są konkretne miejsca pomocy: - 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, anonimowy i całodobowy, prowadzony przez Fundację - rozmowy są poufne (z wyjątkiem sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia). - 800 199 990 - ogólnopolski telefon zaufania dotyczący uzależnień (działa codziennie w godzinach popołudniowo‑wieczornych - numer jest bezpłatny - służy także rodzinom). - 800 060 800 - bezpłatna całodobowa infolinia państwowej inspekcji sanitarnej w sprawie „nowych narkotyków/dopalaczy”. - szkoła: wychowawca, pedagog/psycholog szkolny, pielęgniarka szkolna; szkoła ma obowiązek reagować na zagrożenie zdrowia i bezpieczeństwa. - ochrona zdrowia: poradnie leczenia uzależnień i wsparcie medyczne (informacyjnie wskazuje je portal pacjenta).

Z wielu substancji na rynku niektóre są dostępne bez zakazów (leki), a inne można dostać na tzw. ”czarnym rynku”. Zakazy są, ale przestępcy znajdą sposób, żeby dotrzeć do klienta. Dlaczego młodzi ludzie w Polsce tak chętnie sięgają np. po alkohol? (choć znają skutki jego działania) - wzorce w społeczeństwie. Czym jest współuzależnienie?

This page is password protected

Enter the password

Stacja B: „Mózg nastolatka kontra szybki efekt”.

Opis zadania: Grupa robi mini‑infografikę: dwie kolumny „Szybki efekt” (co obiecuje mózg po zażyciu substancji zakazanej: ulga, odwaga, dopasowanie) i „Wolne skutki” (jakie są skutki przyjmowania takich substancji) (ryzyko uzależnienia, gorsza kontrola decyzji, problemy zdrowotne). W centrum rysują „układ nagrody” i „hamulec” jako metaforę (zastanów się, czy to dobry pomysł): nagroda działa mocno, hamulec dopiero się uczy działać. Materiały Arkusz A3, markery, opcjonalnie kolorowe karteczki. Produkt grupy: Infografika „Szybki efekt vs wolne skutki”.

Stacja C: „Czerwone flagi i mity”.

Opis zadania: Uczniowie mają zrobić dwie rzeczy: 1️⃣ Rozpoznać czerwone flagi czyli: 👉 sygnały ostrzegawcze, że coś jest niebezpieczne 2️⃣ Odróżnić mity od faktów czyli: 👉 sprawdzić, co jest prawdą, a co tylko „gadaniem” lub manipulacją Grupa na karteczkach zapisuje po trzy przykłady: - „czerwona flaga” (co może świadczyć o problemie), - „mit” (np. „to jest bezpieczne, bo legalne/bo raz”), - „co robię zamiast osądzać” (np. pytam, proponuję rozmowę z dorosłym). Na końcu wybierają jedną najważniejszą flagę i dopisują: „dlaczego to sygnał, a nie powód do wyśmiewania”. Materiały: Karteczki samoprzylepne w dwóch kolorach, arkusz A3, markery. Produkt grupy Lista „Czerwone flagi i mity” w formie plakatu‑tablicy.

Stacja D: „Reakcja bez paniki: 112 i pierwsza pomoc”.

„Wyobraźcie sobie, że ktoś potrzebuje pomocy. Najgorsze, co można zrobić, to spanikować. Dziś ćwiczymy, jak zareagować spokojnie i mądrze.”

Opis zadania: Grupa układa „algorytm pięciu kroków” w prostej formie: 1) bezpieczeństwo, 2) sprawdź reakcję/oddech, 3) dzwoń 112, 4) pozycja bezpieczna/RKO jeśli trzeba, 5) zostań i przekaż informacje ratownikom. Następnie odgrywają krótką scenkę: jedna osoba jest świadkiem, druga udaje operatora 112, trzecia jest „osobą poszkodowaną” (bez grania objawów w sposób drastyczny). Materiały: Arkusz A3, marker, opcjonalnie stoper w telefonie (bez nagrywania). Produkt grupy: Plakat „Algorytm reakcji” + krótka scenka (do 20–30 sekund).

„Wyobraźcie sobie, że robicie instrukcję dla kogoś, kto się stresuje i nie wie, co robić. Ma być prosto i jasno.”

Podsumowanie. „Galeria wniosków”

Grupy stoją przy swoich produktach, a nauczyciel prowadzi krótkie omówienie w rytmie: „jedno zdanie: co jest najważniejsze?” + „jedna rzecz: co zrobić, gdy ktoś potrzebuje pomocy?”. W tle nauczyciel dopina trzy kluczowe komunikaty: „nie zostajesz sam”, „pierwsza reakcja ma znaczenie”, „plotka nie pomaga - dorosły pomaga”. Ewaluacja „kciuk + jedno słowo”: uczniowie pokazują kciuk (w górę/na bok/w dół) i mówią jedno słowo z listy: „zaskoczyło mnie… / zapamiętam… / boję się… / umiem zrobić…”. Nauczyciel kończy podając trzy drogi pomocy (116 111, 800 199 990, 112 w nagłych).