19. Czy challenge są dobrą drogą rozwoju?

Czy challenge są dobrą drogą rozwoju?

Po omówieniu działu "Nasze zachowania ryzykowne" uczeń:

• analizuje własną aktywność w Internecie pod kątem potencjalnych zagrożeń (np. cyberprzemocy, hejtu i mowy nienawiści, sekstingu, korzystania z pornografii, uzależnienia od mediów społecznościowych i gier komputerowych);
• wymienia konsekwencje zdrowotne i psychospołeczne zażywania substancji psychoaktywnych (np. spożywania alkoholu, używania wyrobów tytoniowych, zażywania narkotyków, nowych substancji psychoaktywnych, leków przyjmowanych w celach innych niż wskazania medyczne, niezgodnie z zaleceniami lekarza i potrzebami zdrowotnymi) oraz korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych w szkodliwy dla siebie oraz najbliższego otoczenia sposób; - wykorzystuje sposoby chroniące przed szkodliwym korzystaniem z technologii informacyjno-komunikacyjnych i przed zażywaniem substancji psychoaktywnych (np. spożywaniem alkoholu, używaniem wyrobów tytoniowych, zażywaniem narkotyków, nowych substancji psychoaktywnych, leków przyjmowanych w celach innych niż wskazania medyczne, niezgodnie z zaleceniami lekarza i potrzebami zdrowotnymi), a także stosuje postawę asertywną i nie ulega presji otoczenia.

Uczeń fakultatywnie:

• formułuje argumenty zachęcające do unikania ryzykownych zachowań wpływających na rozwój uzależnień; - realizuje działania promujące higienę cyfrową i styl życia wolny od ryzykownych zachowań we współpracy ze środowiskiem rówieśniczym, rodzinnym, szkolnym i lokalnym.

Czy wiesz, że:

• Challenge to nie zawsze coś złego! Wiele wyzwań jest pozytywnych - np. taneczne, sportowe, artystyczne lub edukacyjne. Mogą rozwijać kreatywność i dawać frajdę
• Niektóre challenge są bardzo niebezpieczne. Istnieją wyzwania, które mogą zagrażać zdrowiu lub życiu, np. „Blackout challenge”, „Cinnamon challenge”, czy „Skull Breaker challenge”.
• Dzieci często nie widzą ryzyka, bo „wszyscy to robią”.
• Nagrywanie i lajki → presja rówieśnicza. Uczniowie biorą udział w wyzwaniach nie dlatego, że chcą, tylko żeby nie wypaść z grupy albo zdobyć więcej lajków.
• Niektóre wyzwania są celowo tworzone przez… dorosłych! Czasami twórcy niebezpiecznych trendów to nieznajomi lub nawet osoby szukające rozgłosu kosztem bezpieczeństwa dzieci.
• Niektóre „trendy” to tylko plotki. Challenge takie jak „Blue Whale” były częściowo wymyślone przez media, ale strach i zamieszanie wokół nich były prawdziwe.
• Zgłaszanie wyzwań, które nam zagrażają, jest OK! Gdy widzisz ryzykowny challenge w sieci - możesz go zgłosić na TikToku, Instagramie, YouTubie albo po prostu powiedzieć nauczycielowi lub rodzicowi.
• Rozmowa z dorosłym to nie donoszenie - to ochrona. Jeśli ktoś w klasie robi coś niebezpiecznego „dla TikToka”, masz prawo się zaniepokoić i szukać pomocy.

Wstęp do zajeć.

Pomysł na lekcję. Zabawy.

This page is password protected

Enter the password

Slajd: Challenge - definicja i „dwa oblicza”.

Challenge (internetowe wyzwanie) to trend polegający na publikowaniu zdjęć/filmów z wykonania zadania. Bywają wyzwania pozytywne (akcje społeczne), ale część jest nierozsądna lub groźna. Nie wszystkie challenge są złe. W Internecie pojawiają się także pozytywne wyzwania, np. związane ze sportem, pomaganiem innym, czy rozwijaniem umiejętności. Kluczowe jest zastanowienie się nad bezpieczeństwem i konsekwencjami zanim weźmie się w nich udział.

Dlaczego challenge „ciągną” młodzież?

Ponieważ wyzwania rozchodzą się „jak viral”, a sens często polega na pokazaniu efektu jak najszerszemu gronu. Eksperci NASK opisują platformy jako systemy zarządzania uwagą - algorytmy „reżyserują” to, co widzimy i jak długo zostajemy w aplikacji. Wniosek: viral nie jest nagrodą za mądrość - to nagroda za uwagę i zaangażowanie. (uwaga → reakcje → większy zasięg → presja na powtórkę).

Mechanizmy platform, które wzmacniają wyzwania.

Platformy internetowe są tak zaprojektowane, żebyśmy oglądali jak najwięcej treści. Algorytmy pokazują nam filmy podobne do tych, które już polubiliśmy lub oglądaliśmy. Jeśli obejrzysz jeden film z challenge, aplikacja często pokaże Ci kolejne podobne. Autoplay (np. na YouTube) automatycznie włącza następny film, więc łatwo oglądać dalej bez zastanowienia. Na wielu platformach pojawia się też niekończący się scroll - przewijasz ekran i ciągle pojawiają się nowe filmy. Są też lajki i serduszka, które pokazują, że dany film jest popularny. To zachęca innych, żeby go obejrzeć lub zrobić podobny challenge. Na TikToku działa strona „For You”, która dobiera filmy specjalnie dla Ciebie. Wniosek: Platforma ułatwia oglądanie kolejnych filmów i udział w wyzwaniach. Dlatego ważne jest, aby mieć własny „stop-klawisz” - czyli umieć zatrzymać się i pomyśleć, czy dana treść jest bezpieczna i czy warto w niej uczestniczyć.

Fakty i liczby - co robi młodzież w sieci (NASK).

Z raportu „Nastolatki” NASK wynika, że młodzi ludzie spędzają w Internecie średnio około 5 godzin dziennie. W badaniu pokazano też, że internetowe challenge są nadal bardzo popularne. Około 33% chłopców przyznaje, że w ciągu ostatniego roku wzięło udział w przynajmniej jednym wyzwaniu internetowym. Wniosek: Challenge są częścią życia młodych ludzi i kultury rówieśniczej w Internecie. To nie jest coś rzadkiego - dlatego ważne jest, aby umieć ocenić, czy dane wyzwanie jest bezpieczne.

Kiedy challenge przestaje być zabawą?

Niektóre internetowe wyzwania mogą być bardzo niebezpieczne dla zdrowia, a nawet życia. Mogą prowadzić do urazów, zatruć lub poważnych wypadków. Jednym z przykładów jest blackout challenge (tzw. pass out challenge). Polega on na celowym ograniczaniu dopływu tlenu do mózgu, np. przez podduszanie się szalikiem, paskiem lub wstrzymywanie oddechu. Celem jest wywołanie krótkiego omdlenia lub dziwnego uczucia w ciele. Takie zachowanie jest skrajnie niebezpieczne i może doprowadzić do utraty przytomności, poważnych uszkodzeń organizmu, a nawet śmierci. Wniosek:Jeśli ktoś ryzykuje zdrowiem lub życiem tylko po to, żeby nagrać film do Internetu, to nie jest rozwój ani dobra zabawa - to bardzo niebezpieczne zachowanie.

Co może być karalne?

Materiały rządowe i policyjne podkreślają, że cyberprzemoc (nękanie w sieci) może być karalna. Niektóre zachowania w Internecie mogą być traktowane jako czyny zabronione, np.: zniewaga (obrażanie innych),zniesławienie (rozpowszechnianie krzywdzących informacji),groźby, uporczywe nękanie. W takiej sytuacji konsekwencją nie musi być tylko usunięcie komentarza czy blokada konta - sprawa może mieć także skutki prawne. Wniosek: Powiedzenie „to był tylko challenge” nie zwalnia z odpowiedzialności za to, co robi się w Internecie.

Prywatność, oversharing, wizerunek.

Sharenting to sytuacja, gdy rodzice publikują w Internecie zdjęcia lub filmy swoich dzieci. UODO (Urząd Ochrony Danych Osobowych) podaje, że około 40% rodziców udostępnia w sieci wizerunek swoich dzieci. Takie publikowanie może wiązać się z różnymi zagrożeniami, np.: utrata kontroli nad własnym wizerunkiem, wykorzystanie zdjęć do fotomontaży lub deepfake, użycie zdjęć do ośmieszania lub przemocy rówieśniczej. Dlatego trzeba uważać na challenge, które polegają na pokazywaniu swojego wizerunku, danych lub życia prywatnego. Wniosek: Treści opublikowane w Internecie mogą zostać tam na bardzo długo, dlatego warto zastanowić się, co i dlaczego pokazujemy w sieci.

Treści szkodliwe i intymne ryzyka - patostreaming, sexting, sextortion.

Badania pokazują, że wielu nastolatków ma kontakt z tzw. patotreściami w Internecie. Według raportu NASK około 22% nastolatków przyznaje, że przynajmniej raz oglądało patostreamy (transmisje pokazujące agresję, wulgaryzmy lub poniżanie innych). Badanie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (FDDS) wskazuje, że nawet 37% młodych osób oglądało patotreści, a część z nich ma z nimi kontakt regularnie, nawet raz w tygodniu. Często oglądane są krótkie fragmenty filmów, np. tzw. „shoty” lub krótkie klipy. W materiałach kampanii „Nie na pokaz” wyjaśnia się też pojęcie sextingu. To wysyłanie przez Internet własnych zdjęć lub filmów o charakterze intymnym. Wniosek: Niektóre challenge mogą prowadzić do przekraczania granic, ośmieszania innych lub publikowania prywatnych treści. W ten sposób młodzi ludzie mogą stopniowo przyzwyczajać się do przemocy lub niebezpiecznych zachowań w sieci.

Reakcje - prosta procedura i miejsca pomocy.

W poradnikach Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (FDDS) dla szkół pokazano prosty model reagowania: STOP - nie udostępniaj dalej i nie „nakręcaj” problemu. ZABEZPIECZ - zrób zrzut ekranu lub zapisz dowody. ZGŁOŚ - zgłoś treść na platformie lub odpowiedniej instytucji. POWIEDZ - poinformuj zaufaną osobę dorosłą (np. nauczyciela lub rodzica). Nielegalne lub niebezpieczne treści można zgłaszać anonimowo do strony Dyżurnet.pl. Można też skorzystać z telefonu zaufania 116 111, który działa całą dobę i zapewnia poufną pomoc dla młodych ludzi. Wniosek: Najważniejsze jest przerwać łańcuch udostępnień i nie zostawać z problemem samemu - zawsze można poprosić kogoś o pomoc.

• Dyżurnet.pl - anonimowe zgłaszanie nielegalnych treści.
• 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, poufność i dostępność 24/7.
• Saferinternet.pl - materiały edukacyjne i kampanie (np. „Nie na pokaz”). Platforma edukacyjna FDDS
• Platforma edukacyjna FDDS - poradniki dla szkół dot. cyberprzemocy. UODO
• UODO - poradniki dot. wizerunku dziecka i sharentingu.

This page is password protected

Enter the password

Stacja A: Wyzwanie czy rozwój?

Każda grupa dostaje 2–3 karty sytuacji z wyzwaniami. Na stoliku położona jest instrukcja z trzema filtrami: Zdrowie Prawo i regulaminy Prywatność i ślad w sieci Wyjaśnij uczniom: Waszym zadaniem jest sprawdzić, czy dane wyzwanie jest bezpieczne czy nie.Zastanówcie się nad trzema rzeczami: zdrowie, prawo i prywatność.

• Uczniowie czytają kartę sytuacji. Analizują wyzwanie przez trzy filtry:

1. Zdrowie - zastanawiają się:

• Czy ktoś może się zranić?
• Czy może to zaszkodzić zdrowiu?
• Czy ktoś może czuć presję lub stres?

2. Prawo i regulaminy Zastanawiają się:

• Czy ktoś może zostać ośmieszony lub skrzywdzony?
• Czy może to być niezgodne z prawem lub zasadami szkoły / Internetu?

3. Prywatność i ślad w sieci Zastanawiają się:

• Czy trzeba pokazać twarz, szkołę lub miejsce?
• Czy film może zostać w Internecie na długo?

• Zdrowie: czy grozi urazem / zatruciem / utratą snu / stresem?
• Prawo i regulaminy: czy może być karalne albo łamać zasady szkoły/platformy? (np. nękanie, znieważanie, groźby, utrwalanie/rozpowszechnianie krzywdzących treści).
• Prywatność i ślad: czy wymaga ujawniania danych, wizerunku, lokalizacji, szkoły? (oversharing/sharenting, utrata kontroli).

Stacja B: ViralLab.

Nazwa zadania grupowego: „Symulator viralu w 90 sekund”

1. Każda grupa dostaje:

8 żetonów: 4 × „lajk”, 2 × „udostępnij”, 2 × „obejrzyj do końca”.

1. Na kartce lub na stole zapisano 4 typy filmów:
2. pozytywne wyzwanie
3. łatwy żart
4. kontrowersyjny film
5. niebezpieczny challenge (ryzyko zdrowotne)

1. Na stole położone są również karty sytuacji.
2. Uczniowie muszą zastanowić się, które filmy ludzie najczęściej lajkują,

udostępniają i oglądają do końca.

Viral (albo treść viralowa) to coś w Internecie, co bardzo szybko rozprzestrzenia się między ludźmi.

Uczniowie decydują, które treści dostaną reakcje ludzi. Uczniowie wspólnie odpowiadają:

• Które treści algorytm pokaże większej liczbie ludzi?(te z największą liczbą reakcji.).
• Dlaczego łatwo oglądać dalej?(np. scroll, autoplay, kolejne podobne filmy).
• Jak można zatrzymać spiralę oglądania?

Stacja C: Tarcza presji.

Uczniowie uczą się jak odmówić, gdy ktoś namawia ich do niebezpiecznego challenge w Internecie.

Każda grupa dostaje 2 karty sytuacji z listy. Wyjaśniasz: Waszym zadaniem jest wymyślić, jak można zareagować, gdy ktoś namawia was do challenge. Uczniowie zapisują odpowiedzi na kartce.

Co robią uczniowie? Krok 1 - czytają sytuację (np. ktoś nominuje ich do challenge albo namawia do wysłania zdjęcia. Krok 2 - wymyślają odpowiedzi. Do każdej sytuacji zapisują: krótkie „NIE” np. „Nie robię tego.”. „NIE + dlaczego” – np „Nie zrobię tego, bo to może być niebezpieczne.”. „NIE + granica” np. „Nie chcę brać w tym udziału. Proszę mnie nie namawiać.” Alternatywa: Czyli propozycja czegoś innego np. „Zamiast tego możemy zagrać razem w grę.” „Możemy zrobić jakiś sportowy challenge.” Zdanie wsparcia - co powiedzieć osobie, która też nie chce, ale się boi odmówić.  np. „Nie musisz tego robić, jeśli nie chcesz.” „To normalne powiedzieć nie.”

Uczniowie ćwiczą konkretne zdania, które pomagają im odmówić presji rówieśników w Internecie.

Stacja D: Procedura SOS.

Uczniowie uczą się jak reagować, gdy w Internecie dzieje się coś niebezpiecznego (hejt, szantaż, ujawnienie danych, patotreści).

• Każda grupa dostaje 2 karty sytuacji, kartkę i rysuje 4 pola:
• STOP | ZABEZPIECZ | ZGŁOŚ | POWIEDZ.

Wyjaśniasz uczniom:

• W każdej sytuacji wpiszcie, co należy zrobić w każdym z tych kroków.

Co robią uczniowie? Krok 1 - czytają kartę sytuacji. Krok 2 - wypełniają cztery pola STOP - Co zrobić, żeby nie pogłębiać problemu? np. nie udostępniać dalej, nie komentować, przerwać oglądanie. ZABEZPIECZ - Jak zebrać dowody? np. zrobić zrzut ekranu, zapisać link, zapisać datę i nazwę profilu ZGŁOŚ - Gdzie zgłosić problem? np. zgłosić treść na platformie, zgłosić do Dyżurnet.pl, POWIEDZ - Komu powiedzieć? np. rodzicowi, nauczycielowi, pedagogowi szkolnemu.

Prezentacja prac. Podsumowanie i wnioski.

„Czy challenge są dobrą drogą rozwoju?” Nauczyciel mówi do uczniów: Dzisiaj pracowaliście w czterech stacjach i sprawdzaliście, czy internetowe challenge zawsze są dobrym pomysłem. Spróbujmy zebrać najważniejsze wnioski.

Dlaczego challenge tak szybko rozchodzą się w Internecie? Uczniowie odpowiadają:

• przez lajki i udostępnienia,
• przez algorytmy platform,
• przez autoplay i niekończący się scroll.

Nauczyciel podsumowuje: Internet jest zaprojektowany tak, abyśmy oglądali coraz więcej treści.

Kiedy challenge może być czymś dobrym? Uczniowie mogą odpowiedzieć np.:

• gdy nie zagraża zdrowiu,
• gdy nie krzywdzi innych ludzi,
• gdy nie narusza prywatności.

Nauczyciel zapisuje na tablicy zdanie: „Challenge może rozwijać tylko wtedy, gdy jest bezpieczny dla zdrowia, innych ludzi i naszej prywatności.”

Co możemy zrobić, gdy ktoś namawia nas do challenge? Uczniowie:

• powiedzieć „nie”,
• wyjaśnić dlaczego,
• zaproponować coś innego.

Nauczyciel dodaje: Prawdziwa odwaga to czasem umieć powiedzieć „nie”.

Nauczyciel przypomina schemat: STOP - ZABEZPIECZ - ZGŁOŚ - POWIEDZ Krótko wyjaśnia:

• STOP - nie udostępniaj dalej
• ZABEZPIECZ - zrób screen
• ZGŁOŚ - platformie lub Dyżurnet
• POWIEDZ - zaufanemu dorosłemu

Challenge mogą być dobre, jeśli pomagają rozwijać się, pomagać innym lub dbać o zdrowie. Problem zaczyna się wtedy, gdy wyzwanie zagraża zdrowiu, prywatności lub krzywdzi innych.