Seniors_Lesson 4 - IE

4. Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 2 as 14

Ceann is Cruit

Meaitseáil na híomhánna leis an téacs ceart

Táirgeadh Déiríochta Bunaithe ar Fhéar

Astaíochtaí Gás Ceaptha Teasa

Táirgeadh Bia

Mílte Bia

Athrú Aeráide

Gáis, amhail CO2, a ghabhann teas na gréine inár n-atmaisféar agus mar gheall ar sin téann sé (díreach cosúil le teach gloine).

Conas a fhásann, a phróiseáiltear agus a phacáistítear ár mbia.

Tá aeráid éadrom agus fliuch in Éirinn a thugann tailte féaraigh saibhre dúinn. Tá sé sin oiriúnach do thalmhaíocht déiríochta bunaithe ar fhéar. Is iad ainmhithe a chothaítear ar fhéar ainmhithe a bhfuil a n-aiste bia comhdhéanta beagnach go hiomlán d’fhéar.

Mar gheall ar astaíochtaí iomarcacha gás ceaptha teasa, tá an Domhan ag téamh suas, agus is é is cúis leis an athrú aeráide.

An fad a thastealaíonn bia ón bhfeirm go dtí ár bplataí. Dá fhaide a theastalaíonn do bhia, is amhlaidh is airde a bheidh na mílte bia.

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 3 as 14

Ithe Inbhuanaithe

Cuimsíonn aistí bia inbhuanaithe bia atá cothaitheach, inghlactha agus inacmhainne,agus a chuireann teorainn ar thionchar ar an gcomhshaol ag an am céanna. Chun ithe ar bhealach níos inbhuanaithe, is féidir linn:

• Breathnú ar Fhréamhshuíomh Bia na Roinne Sláinte le haghaidh roghanna sláintiúla.
• Níos lú pacáistithe a roghnú
• Dramháil bia a laghdú
• Bianna áitiúla agus séasúracha a roghnú.

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 4 as 14

Gníomhaíocht

Déiríocht agus an Comhshaol

BRÚIGH CHUN DUL GO LÁNSCAILEÁN

Anois go bhfuil tú tar éis foghlaim faoi dhéiríocht agus faoin gcomhshaol, críochnaigh na habairtí thíos ag úsáid na bhfocal ón mbosca foclóra thíos. Bí cúramach! Tá trí fhocal bjreise ann nach mbaineann leo! An féidir leat iad a aimsiú?

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 5 as 14

Cothú agus Tusa ag Ithe go hInbhuanaithe

Éist go cúramach agus freagair na ceisteanna go léir

BRÚIGH DON CHÉAD CHEIST EILE

1. Cad iad na sé rud ba chóir dúinn a chur san áireamh in aiste bia shláintiúil, inbhuanaithe?

2. 1.Cén fáth ar áit maith í Éire chun bainne a dhéanamh ar bhealach atá maith don chomhshaol?

3. 2.Cé mhéad den uisce a úsáidtear le haghaidh dhéiríocht na hÉireann a thagann ón mbáisteach?

4. 3.Cad é bealach amháin ar féidir linn stop a chur le cur amú bia sa bhaile?

5. 4.Cad is féidir linn a dhéanamh chun cabhrú leis an bpláinéad agus níos lú fuinnimh a úsáid?

Nótaí Teagaisc

Don Mhúinteoir

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 6 as 14

Bia Sláintiúil – Gearrfhíseán

Féach ar an bhfíseán

Roghnaigh ceithre cheist ar bith le freagairt

C: Cad é bealach amháin ar féidir linn stop a chur le cur amú bia sa bhaile?

C: Cad iad na sé rud ba chóir dúinn a chur san áireamh in aiste bia shláintiúil, inbhuanaithe?

F: Pleanáil béilí, bain úsáid as fuílleach, agus bain úsáid as gach cuid den bhia – mar shampla, anraith a dhéanamh as cnámha nó glasraí breise picilte.Stampa ama: 2:55 - 3:12

F: Raon leathan torthaí agus glasraí, bia lánghráin, méid measartha déiríochta, cnónna agus pónairí, uisce, agus an méid ceart bia chun dramhaíl a sheachaint a ithe.Stampa ama: 0:42 - 1:12

C: Cén fáth ar áit mhaith í Éire chun bainne a tháirgeadh ar bhealach atá maith don chomhshaol?

C: Cad is féidir linn a dhéanamh chun cabhrú leis an bpláinéad agus níos lú fuinnimh a úsáid?

F: Siúil nó rothaigh ionad bheith ag tiomáint, rudaí a úsáid go cúramach sa bhaile, athchúrsáil a dhéanamh, agus rudaí aonúsáide a sheachaint.Stampa ama: 3:19 - 3:32

F: Toisc go n-itheann ba in Éirinn féar, rud a chuidíonn leis an gcomhshaol agus a fhágann go bhfuil táirgeadh bainne níos inbhuanaithe. Stampa ama: 1:27 - 1:41

C: Cé mhéad den uisce a úsáidtear i ndéiríocht na hÉireann a thagann ón mbáisteach?

F: Nócha naoi faoin gcéad Stampa ama: 1:51 - 1:54

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 7 as 14

Eochairfhocail

Ar chuala tu aon cheann de na focail seo riamh?

Athrú Aeráide: Déanann daoine rudaí a chruthaíonn níos mó de na gáis sin, cosúil le tiomáint carranna. Is é sin an chúis a bhfuil n Domhan ag éirí níos teo,agus a bhfuil an aimsir ag athrú.

Tairgeadh Bia: Sin an chaoi a bhfásaimid, a ullmhaímid agus a bpacálaimid ár mbia sula gceannaímid é.

Gáis Cheaptha Teasa: Is iad sin gáis san aer, cosúil le blaincéad, a choinníonn teas na gréine istigh

Cé chomh fada agus a thaistealaionn bia: Seo cé chomh fada is a thaistealaíonn ár mbia chun teacht chugainn. Má thaistealaíonn sé i bhfad, beidh níos mó mílte bia aige.

Ithe Inbhuanaithe: Ciallaíonn sé seo bia a roghnú atá maith dúinne agus don domhan mórthimpeall orainn — lena n-áirítear an t-aer, na plandaí, agus ainmhithe.

Féar agus Ba: Tá aimsir mhaith in Éirinn chun féar a fhás. Is féidir le ba agus le hainmhithe feirme eile an féar sin a ithe agus a bheith sláintiúil (go háirithe in Éirinn).

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 8 as 14

Cá as a dtagann ár mbia?

Babhta tobsmaointeoireachta

I ngrúpaí beaga, cruthaigh meabhairmhapa faoi

An chaoi ina mbíonn tionchar ag táirgeadh bia ar an gcomhshaol

An chaoi a gcabhraíonn bia inbhuanaithe linn

An fáth a bhfuil feirmeoireacht déiríochta na hÉireann inbhuanaithe

Conas bainne a tháirgtear in Éirinn a aithint.

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 9 as 14

Plé Ranga

Roghanna Níos FearrIth bia áitiúil agus séasúrach, laghdaigh pacáistiú.

Bia agus AstaíochtaíCuireann feirmeoireacht agus iompar leis an athrú aeráide.

Bí ag faire amach don lipéadSaothraithe i bPoblacht na hÉireann – a thacaíonn le poist áitiúla.

Inbhuanaitheacht Déiríochta na hÉireannBíonn ba ag ithe féir trí chéád lá sa bhliain, soláthraíonn báisteach nócha naoi faoin gcéad den uisce, astaíochtai ísle.

Ionsúnn féarthailte carbónCabhraíonn sé le tionchar comhshaoil ​​a laghdú.

Achoimre – Pléigh:Cad a chuir ionadh ort? Conas is féidir linn ithe ar bhealach níos inbhuanaithe?

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 10 as 14

Cá háit ar domhan a fhaighimid é seo?

Liostaigh na tíortha agus na mór-roinne

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 11 as 14

Plé Ranga

Pléigh na pointí seo maidir le roghanna shábháilte aiste bia a chothromú chun tionchar an athraithe aeráide a íoslaghdú:

Roghnaigh bainne, iógart, cáis, éisc, agus torthaí/glasraí séasúracha a tháirgtear in Éirinn.

Bí ag faire amach don lipéad “Saothraithe i bPoblacht na hÉireann” agus “Éisc a Fuarthas go Freagrach.” Féach ar an tsiombail ar dheis!

Laghdaigh mílte bia trí bhia Éireannach a roghnú seachas allmhairí nuair is féidir.

Bain úsáid as féilire séasúrach Bhord Bia chun bia áitiúil, séasúrach a cheannach.

Laghdaigh pacáistiú plaisteach—roghnaigh torthaí/glasraí scaoilte agus málaí in-athúsáidte.

Caitear ar shiúl 1/3 de bhia ar fud an domhain — ná ceannaigh ach an méid a theastaíonn uait.

Tugann aiste chothromaithe bia tacaíocht don tsláinte agus cabhraíonn sé le dramhaíl a laghdú

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 12 as 14

Gníomhaíocht

Bruigh chunscáileán iomlán a fháil

Liosta Siopadóireachta

• Tasc Grúpa – I ngrúpaí beaga, cruthaigh “Treoir Siopadóireachta Inbhuanaithe” le:
• Cuig bhia áitiúla le roghnú
• Cúig bhealach chun dramhaíl bia a laghdú
• Dhá rogha eile pacáistíochta seachas plaisteach

Don Mhúinteoir

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 13 as 14

Gníomhaíochtaí Breise

1. Déan póstaer le haghaidh branda bainne áitiúil nó do Scéim Bainne Scoile. Cuir san áireamh an ráthaíocht “Saothraith i bPoblacht na hÉireann”. Cruthaigh manaí (frása gearr, gonta) agus cur síos faoi do bhainne a mheallfaidh daoine chun ceannach sa cheantar áitiúil! Taispeáin do phóstaer sa seomra ranga.

2. Fás do phlandaí féin sa seomra ranga! Cuir plandaí luibhe nó glasraí i bpotaí leis na daltaí.

3. 3.Spreag na daltaí chun iarracht a dheanamh a gcuid dramhaíola a laghdú trí úsáid a bhaint as an méid atá acu ina gcuisneoir. Is féidir bainne agus iógart a chur le caoraí/tanú bananaí a aibíonn go tapa chun caoineog torthaí bhlasta a dhéanamh. Is féidir brocailí sleabhctha nó trátaí boga, a chaitheann tu sa bhosca bruscair go hiondúil a úsáid in anraith glasraí blasta.

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 14 as 14

Tóg abhaile é

Cathain a itheann tú déiríocht?

1. Ar an gcéad turas eile go dtí an margadh, déan iarracht trí earra bia a aimsiú a fhástar nó a dhéantar in Éirinn. Bí ag faire amach don ráthaíocht “Saothraithe i bPoblacht na hÉireann” ar bhainne!

2. 2.Roinn do bhileog gníomhaíochta Aireachas sa Mhargadh le do theaghlach agus bain triail as cuid de na bianna atá sa bhaile. Cé chomh fada agus a thaistealaigh na bianna sin? Déan conradh teaghlaigh chun bia áitiúil a cheannach níos minice sa bhaile.