Seniors_Lesson 3 - IE

3. Sláinte Fiacla

Sláinte Fiacla / sleamhnán 2 as 13

An bhfuil na téarmaí seo ar eolas agat?

Meaitseáil na híomhánna leis an téacs ceart

Cruan

Plaic

Galar Dandrail

Fluairíd

Lobhadh Fiacla

Déan Meaitseáil

Clúdaíonn agus cosnaíonn cruan do chuid fiacla. Is é sin an tsubstaint is crua i do chorp.

Substaint ghreamaitheach atá déanta suas de na baictéir is cúis le lobhadh fiacla

Mianra atá éifeachtach chun comharthaí luatha lofa fiacla a chosc agus a aisiompú. Tá fluairíd le fáil i mbainne, uisce óil agus i dtaos fiacla.

Is é carnadh na bhfiacla ar dhromchla na bhfiacla agus timpeall na gumaí is cúis le galar drandail, go ginearálta mar gheall ar dhroch-scuabadh fiacla. Is minic a thosaíonn galar drandail le linn na hóige nó na hógántachta.

Nuair a itheann nó a ólaimid rud éigin ina bhfuil siúcra, táirgtear aigéid sa bhéal. Is iad baictéir atá ina gcónaí sa phlaic fiaclóireachta ar dhromchla na bhfiacla a tháirgeann na haigéid sin. Tosaíonn na haigéid ag briseadh síos dhromchla cruain na bhfiacla, rud is cuis le lobhadh.

Sláinte Fiacla / sleamhnán 3 as 13

Sláinte Fiacla

Éist go cúramach agus freagair aon cheithre cheist

BRÚIGH DON CHÉAD CHEIST EILE

1. Cén fáth a bhfuil sláinte béil tábhachtach dár sláinte iomlán?

2. Cad iad cuid de na hiarmhair mura dtugann tú aire de do chuid fhiacla agus drandal?

3. Ainmnigh trí fhoinse calciam a chabhraíonn le do chuid fhiacla a coimead láidir.

4. Cé chomh minic is ba chóir duit do chuid fhiacla a scuabadh, agus cén fáth go bhfuil sé tábhachtach do dhrandail a scuabadh freisin?

5. Cad é an chaoi ar cheart do chuid fhiacla agus do chuid drandal a scuabadh?

6. Cé chomh fada agus ba chóir duit do chuid fhiacla a scuabadh, agus cén teicníc ba chóir duit a úsáid?

Nótaí Teagaisc

Don Mhúinteoir

Sláinte Fiacla / sleamhnán 4 as 13

Sláinte Fiacla – Físeán

Féach ar an bhFíseán

Roghnaigh aon ceithre cheist le freagairt

C: Cé chomh minic agus ba chóir duit do chuid fiacla a scuabadh, agus cén fáth a bhfuil sé tábhachtach do dhrandail a scuabadh freisin?

C: Cén fáth a bhfuil sláinte fiacla tábhachtach dár sláinte iomlán?

A: Tá sé tábhachtach mar is féidir drochchúram béil drochanáil, lobhadh fiacla, galar drandal, agus fadhbanna sláinte eile a bheith mar toradh airSeal Amach: 0:56 - 1:15

A: Ba chóir iad a scuabadh dhá uair sa lá ar a laghad, agus cabhraíonn scuabadh na ndrandal le sláinte iomlán béil a chothú agus galar drandail a chosc.Seal Amach: 2:13 - 2:21

Q: Cad iad cuid de na hiarmhairtí muna dtugann tú aire da chuid fhiacla agus do gumaí?

C: Cén chaoi ba cheart do chuid fiacla agus drandal a scuabadh?

A: S’iad na harmhairtí ná drochanáil, lobhadh fiacla, galar gumaí, agus caillteanas fiacla féideartha.Seal Amach: 1:09 - 1:15

A: Úsáid scuab fiacla agus taos fiacla, scuab go réidh i ngluaiseacht chiorclach, agus déan cinnte lasmuigh, istigh, agus dromchlaí greama do chuid fiacla agus drandal a scuabadh.Seal Amach:2:47 - 3:11

C: Ainmnigh trí fhoinsí calciam a chabhraíonn leat do chuid fhiacla a choinneáil láidir.

Q: Cén iad na substaintí eile atá i mbainne seachas calciam?

A: Bainne, cáis, agus iógart – foinsí iontacha calciam a chabhraíonn le fiacla a neartú.Seal Amach: 1:57 - 2:01

A: Ióidín, potaisiam, fosfar, vit B2, B5, B12, próitéin.

Sláinte Fiacla / sleamhnán 5 as 13

Plé Ranga ar Chúram Fiacla

Cén fáth a bhfuil Sláinteachas Fiacla tábhachtach?

Conas Dea-Shláinteachas Fiacla a Choinneáil

Galar drandail

• Is féidir le drochshláinteachas bheith ina chúis le lobhadh fiacla, galar drandail agus drochanáil.
• Is féidir le drochanáil dul i bhfeidhm ar fhéinmheas
• Tá fiacla sláintiúla riachtanach chun ithe, labhairt agus miongháire a dhéanamh.
• Cabhraíonn dea-nósanna go luath sa saol le bunús láidir a chruthú do shláinte fiacla ar feadh an tsaoil.

Lobhadh Fiacla

• De bharr bianna agus deochanna siúcrúla.
• Déanann an béal é féin a dheisiú go nádúrtha tar éis 20 nóiméad mura n-itheann tú tuilleadh siúcra.
• Seachain sneaiceanna siúcrúla idir béilí chun do chuid fiacla a chosaint.

• Ith béilí agus sneaiceanna sláintiúla (roghnaigh bianna ina bhfuil mórán cailciam agus fosfair cosúil le bainne, iógart agus cáis).
• Ól uisce nó bainne (seachain deochanna siúcrúla).
• Scuab do chuid fiacla faoi dhó sa lá le taos fiacla fluairíde chun plaic a bhaint agus cruan a neartú.

• Bíonn deargadh, at agus drandail ag cur fola mar thoradh air.
• Mura ndéantar cóireáil air, is féidir go gcaillfear fiacla dá bharr.

Sláinte Fiacla / sleamhnán 6 as 13

Cén chaoi ar féidir leat do chuid fiacla a chosaint?

Bealaí chun mo chuid fiacla a chosaint

Nótaí Teagaisc

Don Mhúinteoir

Sláinte Fiacla / sleamhnán 7 as 13

Gníomhaíocht

Cén chaoi ar féidir leat do chuid fiacla a chosaint?

Moltaí don Mhúinteoir

• Ith béilí agus sneaiceanna sláintiúla.
• Is iad uisce agus bainne na deochanna is fearr do shláinte na bhfiacla
• Cuimsigh bianna atá ina fhoinsí cailciam, rud a chabhraíonn le fiacla sláintiula a choinneáil sláintiúil, mar shampla táirgí cosúil le bainne, iógart nádúrtha agus cáis (moltar cineálacha ina bhfuil beagán saille).
• Déan iarracht gan sneaiceanna siúcriúla a ithe, cosúil le milseáin, seacláid, brioscaí agus deochanna siúcrúla. Is féidir le sneaiceanna siúcrúla bheith ina gcúis le díothú fiacla.
• Glan do chuid fhiacla agus drandal i gceart.
• Scuab do chuid fiacla dhá uair sa lá.

Sláinte Fiacla / sleamhnán 8 as 13

Pair Discussion

Keeping active

Pléigh gach ceist go gearr le comhpháirtí, ansin pléigh mar rang.

1. Cé chomh minic agus ba chóir duit do chuid fiacla a scuabadh gach lá, dar leat?

2. Cad é an bealach is fearr chun do chuid fiacla a scuabadh chun a chinntiu go bhfuil siad glan?

3. Cá fhad ba chóir duit do chuid fhaicla a scuabadh chun go mbeidh tu cinnte go ndéanann tú i gceart é?

Nótaí Teagaisc

Don Mhúinteoir

Sláinte Fiacla / sleamhnán 9 as 13

Sláinte Fiacla

Plé i mBeirteanna

C: Cé chomh minic meas tú agus ba chóir duit do chuid fiacla a scuabadh gach lá?

F: Dhá uair sa lá – uair amháin ar maidin agus uair amháin roimh am luí.

C: Cad é an bealach is fearr chun do chuid fiacla a scuabadh ionas go mbeidh siad glan?

A: Scuab iad i ngluaiseachtaí beaga ciorclacha, ag clúdach gach dromchla de do chuid fiacla, lena n-áirítear an tosach, cúl, agus na dromchlaí cogánta.

C: Cé chomh fada agus ba chóir duit do chuid fiacla a scuabadh lena chinntiú go ndéanann tú i gceart é ?

A: Ar a laghad dhá nóiméad, ag cinntiú go scuabann tú gach cuid go cothrom.

Sláinte Fiacla / sleamhnán 10 as 13

Príomleideanna Fiacla

Cathain a itheann tú déiríocht?

Ansin scríobh na habairtí cearta do Phríomhleideanna Fiacla i do chóipleabhar.

Oibrigh i ngrúpaí chun na habairtí ó Cholún A agus B a mheaitseáil.

Priontáil

Don Mhúinteoir

Sláinte Fiacla / sleamhnán 11 as 13

Gníomhaíochtaí Breise

1. 1.Iarr ar na daltaí, ag obair i ngrúpaí, liosta bia a chur le chéile atá go maith chun fiacla a choinneáil sláintiúil.

2. Iarr ar na daltaí trí bhealach a tharraingt ina gcóipleabhair ar conas a thabharfaidh siad aire dá gcuid fiacla.

3. Imir cluiche Biongó Fiaclóireachta sa seomra ranga (féach an chéad sleamhnán eile don asphrionta).

Don Mhúinteoir

Sláinte Fiacla / sleamhnán 12 as 13

Bingo Fiaclóireachta

Asphronta

Sláinte Fiacla / sleamhnán 13 as 13

Tóg Abhaile é

Cathain a itheann tú déiríocht?

Spreag na daltaí an teachtaireacht faoi thábhacht aiste chothromaithe shláintiúil bia chun fiacla sláintiúla a choinneáil a thógáil abhaile Mar ghníomhaíocht oibre baile, is féidir leat a iarraidh ar do dhaltaí:

1. An bia atá acu sa bhaile atá maith do na fiacla a tharraingt,

2. Ar feadh seachtaine, iarr ar na daltaí taifead a dhéanamh ar cé chomh minic agus a scuabann siad a gcuid fiacla gach lá.

3. 3.Féach ar shuíomh gréasáin na Fondúireachta Sláinte Fiacla chun fíorleideanna spraíúla faoi fhiacla a fháil!