intertekstualność
badanie relacji pomiędzy poszczególnymi tekstami /Julia Kristeva/
Sztuka aluzji
ten aspekt ogółu własności i relacji tekstu, który wskazuje na uzależnienie jego wytwarzania i odbioru od znajomości innych tekstów. /Robert Nycz/
jak powiedzieć, nie mówiąc
Aluzja i aluzja literacka
środek wyrazu; świadome nawiązanie do przez autora do innego tekstu literackiego; przeznaczone dla oczytanego odbiorcy - erudyty; szczególny rodzaj wpływu literackiego, rodzaj hołdu wobec autora oryginalnego dzieła. cele: różnowrodne: od polemiki przez hołd; może modyfikować sposób odczytania tekstu.
tzw. "owijanie w bawełnę" - mówienie nie wprost, sugerowanie pewnych treści; odczytanie zależy od stanu wiedzy i gotowości rozmówcy; cele: złagodzenie przekazu, uniknięcie odpowiedzialności za obrażenie kogoś...
rodzaje ALUZJI literackich
przejęcie cudzej postaci literackiej
kontynuacja fabuły
trawestacja
parafraza w tytule
polemika
cytat z innego utworu wpleciony w tekst dzieła
charakteryzo-wanie postaci przez jej lektury
motto
porównania i peryfrazy
- serie wydawnicze (kontynuacja tego samego autora) np. saga o wiedźminie, kolejn tomu o Harrym Potterze;
- fanfiki (*niebezpiecznie blisko plagiatu);
- ,,Kroniki Diuny" Franka Herberta, kontynuował jego syn, Brian Herbert, wraz z Kevinem J. Andersonem;
- ,,Wacław" Słowackiego jako nawiązanie do ,,Marii" Malczewskiego...
kontynuacja fabuły
Są przedmioty, których by się pióro poety tknąć nie powinno; takim zapewne jest śmierć Wacława, którego nam Antoni Malczewski tak cudownymi kolorami w poemacie Maria odmalował. Jakiś jednak mimowolny pociąg, chciałbym go nazwać natchnieniem, zmusił mnie do napisania następnego poematu; a od prawdziwych nie odstępując podań, starałem się ile możności zidealizować rzecz pełną czarnych mętów i okropności. /Słowacki, w liście do przyjaciela/
polemika
Biblia
,,Dziady cz III"
Ewangelia
Adam Mickiewicz
,,Kordian"
Juliusz Słowacki
,,Romantyczność"
Adam Mickiewicz
,,Pieśni piekarzy polskich"
,,Wesele"
,,Szewcy"
Stanisław Wyspiański
St. I. Witkiewicz
Mariusz Gołosz, reż. Klaudia Gębska, teatr muzyczny Capitol
- parodia
- wykorzystanie formy oryginału
- wyśmianie: oryginału, tematu oryginału, innego tematu, podobnego oryginałowi, samej formy...
trawestacja
Konstanty Ildefons Gałczyński, ,,Lilie albo kwiatki prohibicyjne":Sensacja niesłychana:
pani zdradziła pana.
I zostały na biurku
te słowa: - Drogi Jurku,
przebacz. Jadę przez Kielce.
Fatum. Zupa w butelce.
Gałczyński, ,,Wróbelek", Jeremi Przybora, ,,Kochajcie jemiołuszkę":Strawestować za to muszę
krzyk poety szczery:
Ach, kochajcie jemiołuszkę,
do jasnej cholery!
- Skawiński w ,,Latarniku",
- Wokulski w ,,Lalce",
- Izabela Swan ze ,,Zmierzchu" czyta ,,Romea i Julię"
charakteryzo-wanie postaci przez jej lektury
Przejęcie lub zapożyczenie cudzej postaci nie musi się odbywać w sposób dosłowny. Zapożyczona postać powinna być jedynie swego rodzaju symbolem: może przejąć na przykład jedynie imię, charakter czy sytuację
przejęcie cudzej postaci literackiej
,,Ballady i romanse" Władysława Broniewskiego , ,,Górą <<Edek>>" Marka Nowakowskiego
parafraza w tytule
,,Antygona w Nowym Jorku" ,,Nie-Boska Komedia" ,,Ferdydurke" ,,Górą <<Edek>>" ,,Wściekłość i wrzask" Faulknera
Mogą być bardzo subtelne i niepewne; rozpoznanie wymaga uważności i często świadomości na temat zakesu wiedzy autora; mogą być zasygnalizowane inną aluzją; przykład:- plama na czole Balladyny,
- trzy krainy zwiedzone przez Dantego - trzy środowiska, w które wrzucony jest Józio
porównania i peryfrazy
,,Jam tej siły cząstką drobną, która wiecznie zła pragnąc, wiecznie czyni dobro"
motto
Motto – cytat poprzedzający treść utworu, umieszczony tam celowo przez autora, aby wywołać na odbiorcy określone skutki zgodne z zamysłem autora.
cytat z innego utworu wpleciony w tekst dzieła
po co?- by określić sytuację bohatera,
- stosunek autora do cytowanego dzieła,
- dla parodii treści,
- parodiowania maniery literackiej.
Roman Giertych do Jarosława Kaczyńskiego, opowiadając o łączącym ich pokrewieństwie:"Mów mi wuju!" Uczeń, gdy widzi, że podczas odpytywania nic nie umie: ,,Kończ waść, wstydu oszczędź!" Na kartkówce: ,,Nam strzelać nie kazano"
Jednak cytaty rozpowszechnione, które „straciły” autorów, zleksykalizowane, nie są aluzją, gdy ktoś się nimi posługuje nieświadomie (bez świadomości ich pochodzenia).
,,Wściekłość i wrzask" Faulknera
- Konrad Górski: Aluzja literacka (Istota zjawiska i jego typologia). W: Problemy teorii literatury. Seria I. red. Henryk Markiewicz. Wrocław — Warszawa — Kraków: Ossolineum, 1987, s. 314-338. ISBN 83-04-01739-3.
- Ryszard Nycz: Intertekstualność i jej zakresy, w: Tekstowy świat, Warszawa 1995. ISBN 83-85605-53-3.
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Aluzja_literacka
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Intertekstualno%C5%9B%C4%87
- https://klp.pl/prosto-o-jezyku/a-10832.html (dostępy: 08.03.2026)
źródła
Sztuka aluzji
am.koniecpolska
Created on March 8, 2026
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Witchcraft Presentation
View
Sketchbook Presentation
View
Vaporwave presentation
View
Animated Sketch Presentation
View
Pechakucha Presentation
View
Decades Presentation
View
Color and Shapes Presentation
Explore all templates
Transcript
intertekstualność
badanie relacji pomiędzy poszczególnymi tekstami /Julia Kristeva/
Sztuka aluzji
ten aspekt ogółu własności i relacji tekstu, który wskazuje na uzależnienie jego wytwarzania i odbioru od znajomości innych tekstów. /Robert Nycz/
jak powiedzieć, nie mówiąc
Aluzja i aluzja literacka
środek wyrazu; świadome nawiązanie do przez autora do innego tekstu literackiego; przeznaczone dla oczytanego odbiorcy - erudyty; szczególny rodzaj wpływu literackiego, rodzaj hołdu wobec autora oryginalnego dzieła. cele: różnowrodne: od polemiki przez hołd; może modyfikować sposób odczytania tekstu.
tzw. "owijanie w bawełnę" - mówienie nie wprost, sugerowanie pewnych treści; odczytanie zależy od stanu wiedzy i gotowości rozmówcy; cele: złagodzenie przekazu, uniknięcie odpowiedzialności za obrażenie kogoś...
rodzaje ALUZJI literackich
przejęcie cudzej postaci literackiej
kontynuacja fabuły
trawestacja
parafraza w tytule
polemika
cytat z innego utworu wpleciony w tekst dzieła
charakteryzo-wanie postaci przez jej lektury
motto
porównania i peryfrazy
kontynuacja fabuły
Są przedmioty, których by się pióro poety tknąć nie powinno; takim zapewne jest śmierć Wacława, którego nam Antoni Malczewski tak cudownymi kolorami w poemacie Maria odmalował. Jakiś jednak mimowolny pociąg, chciałbym go nazwać natchnieniem, zmusił mnie do napisania następnego poematu; a od prawdziwych nie odstępując podań, starałem się ile możności zidealizować rzecz pełną czarnych mętów i okropności. /Słowacki, w liście do przyjaciela/
polemika
Biblia
,,Dziady cz III"
Ewangelia
Adam Mickiewicz
,,Kordian"
Juliusz Słowacki
,,Romantyczność"
Adam Mickiewicz
,,Pieśni piekarzy polskich"
,,Wesele"
,,Szewcy"
Stanisław Wyspiański
St. I. Witkiewicz
Mariusz Gołosz, reż. Klaudia Gębska, teatr muzyczny Capitol
trawestacja
Konstanty Ildefons Gałczyński, ,,Lilie albo kwiatki prohibicyjne":Sensacja niesłychana: pani zdradziła pana. I zostały na biurku te słowa: - Drogi Jurku, przebacz. Jadę przez Kielce. Fatum. Zupa w butelce.
Gałczyński, ,,Wróbelek", Jeremi Przybora, ,,Kochajcie jemiołuszkę":Strawestować za to muszę krzyk poety szczery: Ach, kochajcie jemiołuszkę, do jasnej cholery!
charakteryzo-wanie postaci przez jej lektury
Przejęcie lub zapożyczenie cudzej postaci nie musi się odbywać w sposób dosłowny. Zapożyczona postać powinna być jedynie swego rodzaju symbolem: może przejąć na przykład jedynie imię, charakter czy sytuację
przejęcie cudzej postaci literackiej
,,Ballady i romanse" Władysława Broniewskiego , ,,Górą <<Edek>>" Marka Nowakowskiego
parafraza w tytule
,,Antygona w Nowym Jorku" ,,Nie-Boska Komedia" ,,Ferdydurke" ,,Górą <<Edek>>" ,,Wściekłość i wrzask" Faulknera
Mogą być bardzo subtelne i niepewne; rozpoznanie wymaga uważności i często świadomości na temat zakesu wiedzy autora; mogą być zasygnalizowane inną aluzją; przykład:- plama na czole Balladyny,
- trzy krainy zwiedzone przez Dantego - trzy środowiska, w które wrzucony jest Józio
porównania i peryfrazy
,,Jam tej siły cząstką drobną, która wiecznie zła pragnąc, wiecznie czyni dobro"
motto
Motto – cytat poprzedzający treść utworu, umieszczony tam celowo przez autora, aby wywołać na odbiorcy określone skutki zgodne z zamysłem autora.
cytat z innego utworu wpleciony w tekst dzieła
po co?
- by określić sytuację bohatera,
- stosunek autora do cytowanego dzieła,
- dla parodii treści,
- parodiowania maniery literackiej.
Roman Giertych do Jarosława Kaczyńskiego, opowiadając o łączącym ich pokrewieństwie:"Mów mi wuju!" Uczeń, gdy widzi, że podczas odpytywania nic nie umie: ,,Kończ waść, wstydu oszczędź!" Na kartkówce: ,,Nam strzelać nie kazano"Jednak cytaty rozpowszechnione, które „straciły” autorów, zleksykalizowane, nie są aluzją, gdy ktoś się nimi posługuje nieświadomie (bez świadomości ich pochodzenia).
,,Wściekłość i wrzask" Faulknera
źródła