Juniors_Lesson 4 - IE

4. Déiríocht agus Ithe go hInbhuanaithe

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 2 as 12

Ceann is Cruit

Meaitseáil na hiomhánna leis an téacs ceart

Táirgeadh Bia

Astaiocht Gás Ceaptha Teasa

Táirgeadh Déiríochta Bunaithe ar Fhéar

Mílte Bia

Athrú Aeráide

Tá aeráid (nó aimsir) na hÉireann éadrom agus fliuch. Ciallaíonn sé sin go bhfuil páirceanna féir saibhre againn, rud atá go hiontach d’fheirmeoireacht déiríochta bunaithe ar fhéar.

Tá daoine ag déanamh go leor gníomhaíochtaí a dhéanann gáis cheaptha teasa. Oibríonn gáis cheaptha teasa cosúil le blaincéad rud is chúis le ardú teochta mall an domhan Ciallaíonn sé sin go bhfuil an aeráid ag athrú ar fud an domhain.

Gáis, cosúil le CO2, ag bailiú in atmaisféar ár bplainéid.

Conas a fhásann ár mbia, a phróiseáiltear agus a phacáiltear sula sroicheann sé ár n-ollmhargaí

An fad a thaistealaíonn bia ón bhfeirm go dtí ár bplataí. Dá fhaide a chaithfidh do bhia taisteal, is amhlaidh is airde a bheidh a mhílte bia.

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 3 as 12

Cothú agus Tusa Ag Ithe go hInbhuanaithe

Éist go cúramach agus freagair aon trí cheist

BRUIGH DON CHÉAD CHEIST EILE

1. Cad iad na sé rud ba chóir dúinn a áireamh in aiste bia shláintiúil, inbhuanaithe?

2. Cén fáth ar áit mhaith í Eire chun bainne a dhéanamh ar bhealach atá maith don chomhshaol?

3. Cá mhéad den uisce a úsáidtear le haghaidh dhéiríocht na hÉireann a thagann ón mbáisteach?

4. Cad e bealach amháin is féidir linn chun stop a chur le bia a chur amú sa bhaile?

5. Cad is féidir linn a dhéanamh chun cabhrú leis an bplainéad agus níos lú fuinnimh a úsáid?

Nótaí Teagaisc

For the Teacher

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 4 as 12

Cothú agus Tusa Ag Ithe go hInbhuanaithe

Féach an Físeán

Roghnaigh aon ceithre cheist le freagairt

Ceist: Cad iad na sé rud ba chóir dúinn a áireamh in aiste bia shláintiúil, inbhuanaithe?

Ceist: Cad é bealach amháin ar féidir linn stop a chur le cur amú bia sa bhaile?

Freagra: Pleanáil béilí, úsáid bia atá fágtha, agus úsáid a bhaint as gach cuid den bhia, mar shampla anraith a dhéanamh as chnámha nó glasraí breise picilte.Stampa ama 2:55 - 3:12

Freagra: Éagsúlacht torthaí agus glasraí, bia lánghráin, déiríocht mheasartha, cnónna agus pónairí, uisce, agus an méid ceart bia chun dramhaíl a sheachaint a ithe.Stampa ama 0:42 – 1:12

Ceist: Cad is féidir linn a dhéanamh chun cabhrú leis an bpláinéad agus níos lú fuinnimh a úsáid?

Ceist: Cén fáth ar áit mhaith í Éire chun bainne a dhéanamh ar bhealach atá maith don chomhshaol?

Freagra: Siúil nó rothaigh in áit tiomáint, úsáid a bhaint as rudaí sa bhaile go cúramach, athchúrsáil, agus seachain earraí aon-úsáide.Stampa ama 3:19 - 3:32

Freagra: Mar itheann ba in Éirinn fear, rud a chabhraíonn leis an gcomhshaol agus a dhéanann an táirgeadh bainne níos inbhuanaithe.Stampa ama 1:27 - 1:41

Ceist: Cá mhéad den uisce a úsáidtear le haghaidh dhéiríocht na hÉireann a thagann ón mbáisteach?

Freagra: 99%Stampa ama 1:51 - 1:54

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 5 as 12

Eochairfhocail

An bhfuil na téarmaí seo ar eolas agat?

Gáis Cheaptha Teasa: Gáis san aer, cosúil le plaincéad, a choimeádann teas na gréine istigh.

Táirgeadh Bia: Seo conas a fhásaimid, ullmhaímid agus a phacálaimid ár mbia sula gceannaímid é.

Athrú Aeráide: Déanann daoine gníomhaíochtaí a dhéanann níos mó de na gáis sin, mar shampla tiomáint carranna. Mar gheall air sin ardaíonn teocht an Domhain agus athraíonn an aimsir.

Cé chomh fada agus a thaistealaíonn bia: Seo an fad a thaistealaíonn ár mbia chun teacht chugainn. Má thaistealaíonn sé i bhfad, bíonn níos mó mílte bia aige.

Féar agus Ba: Tá aeráid mhaith in Éirinn chun fear a fhás. Is féidir le ba agus ainmhithe feirme eile an féar sin a ithe agus a bheith sláintiúil (go háirithe in Éirinn).

Ithe Inbhuanaithe: Ciallaíonn sé sin bia a roghnú atá maith dúinn agus don domhan mórthimpeall orainn. Áirítear leis sin an t-aer, plandaí, agus ainmhithe.

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 6 as 12

Cá as a dTagann Ár mbia?

Tagann bia ó go leor áiteanna iontacha timpeall orainn! Oibríonn feirmeoirí go dian ar a bhfeirmeacha chun ainmhithe a thógáil mar shampla ba a thugann bainne dúinn, agus chun glasraí úra a fhás ina gcuibhrinn. Tagann cuid den bhia ón aigéan,áit ina ngabhann iascaire éisc, agus fásann bia eile i ngairdíní agus in úlloird. Gach lá, oibríonn go leor daoine le chéile chun bia a thabhairt chuig ár mbord.

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 7 as 12

Tagann Bia ó Go leor Áiteanna!

An féidir leat smaoineamh ar na bianna a fhaighimid ó gach áit?

Ón bhfeirm

Ón bhfarraige

Ón talamh

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 8 as 12

Gníomhaíocht

Turais an Bhainne

BRÚIGH DON SCÁILEÁN IOMLÁN

1. Cad a tharlaíonn meas tú dár mbia sula sroicheann sé an t-ollmhargadh?
2. Is ceann de na táirgí bainne is fearr ar domhan táirgeadh bainne na hÉireann. An féidir leat buille faoi thuairim a thabhairt faoi cén fáth?
3. Conas is féidir linn a insint ar saothraíodh bainne anseo,i bPoblacht na hÉireann?

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 9 as 12

Cá háit ar domhan a bhfaighimid é seo?

Liostaigh tíortha agus na mór-roinne

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 10 as 12

Gníomhaíocht i mbeirteanna

BRÚIGH CHUN IOMLÁN SCÁILEÁN

Léigh os ard an bileog gníomhaíochta Aireachais sa Mhargadh. Déan Ceist 1 mar shampla le do rang. Ansin, iarr ar na daltaí obair i bpéirí agus an bhileog gníomhaíochta a líonadh isteach. Pléigh na roghanna a rinne siad ar a mbileog mar rang.

For the Teacher

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 11 as 12

Gníomhaíochtaí Leathnaithe

1. Dear do phóstaer do bhranda bainne áitiúil nó do Scéim Bainne Scoile. Áirigh an ráthaíocht Saothraithe i bPoblacht na hÉireann. Cruthaigh sloinne (frása gearr agus greannmhar) agus tabhair tuairisc faoi do bhainne a spreagfaidh daoine earrai áitiúila a cheannach! Taispeáin an póstaer sa rang.

2. Fás do phlandaí féin sa rang! Plandáil roinnt luibheanna nó glasraí le do dhaltaí.

3. Spreag na daltaí iarracht a dhéanamh a gcuid dramhaíola a laghdú trí leas iomlán a bhaint as an méid atá acu sa reoiteoir. Is féidir bainne agus iógart a chur le roinnt sútha talún/bananaí atá ag aibiú go tapa chun caoineog torthaí blasta a dhéanamh. Is féidir brocailí sleabhctha nó trátaí boga a úsáid in anlann glasraí blasta, rudaí a chaithfí sa bhruscar de ghnáth.

Déiríocht agus Ithe go Inbhuanaithe / sleamhnán 12 as 12

Tóg Abhaile é

Cén uair a itheann tú déiríocht?

1. Ar do chéad chuairt eile chuig an margadh, bain triail as tri earra bia a aimsiú a fhástar nó a dhéantar in Éirinn. Bí ag faire amach don ráthaíocht Saothraithe i bPoblacht na hÉireann ar bhainne!

2. Roinn do bhileog gníomhaíochta Aireachais sa Mhargadh le do chlann agus bain triail as le cuid de na bianna atá sa bhaile agat. Cé chomh fada agus thaistealaigh na bianna sin? Déan conradh teaghlaigh chun níos mó earraí áitiúla a cheannach sa bhaile.