PLOTECZKI Z TRÓJECZKI
Gazetka nr 35
wydanie specjalne BEZPIECZNI W SIECI 2026
Adres do kontaktu: ploteczkisp3@gmail.com
W tym numerze:
1. Cyfrowy ślad, który nigdy nie znika.
9. Streamowanie i kamerki: Kto Cię widzi?
2. Silne hasło to bezpieczne hasło.
10. FOMO i cyfrowy detoks.
3. Hejt to nie opinia – jak reagować?
11. Cyfrowy śmietnik, czyli higiena powiadomień.
4. Nieznajomy? To nadal „Obcy”
12. Fake News: Nie daj się zrobić w konia!
5. Uwaga na wirusy i „darmowe skiny”.
13. Fabryki kłamstw: Jak nie dać się złapać w sieci dezinformacji?
6. Zakupy w sieci: Gdzie uciekają pieniądze?
7. Prawa autorskie: Czy to zdjęcie jest moje?
14. Gdzie szukać pomocy? (Twój niezbędnik)
8. Netykieta: Bądź gościem z klasą.
Cyfrowy ślad, który nigdy nie znika.
Przykład: Marek i Max świetnie bawili się podczas szkolnej wycieczki. Zrobili wiele zdjęć, a w tym kilka bardzo śmiesznych. Po wycieczce Marek chciał się pochwalić fotkami i wrzucił wszystkie na grupę klasową. Myślał, że to śmieszne. Rok później, gdy Max startował w wyborach do samorządu uczniowskiego, ktoś wyciągnął kilka zabawnych zdjęć, abygo ośmieszyć.
Internet ma pamięć absolutną. Każde zdjęcie, które wrzucisz „tylko dla znajomych”, może zostać skopiowane i rozesłane dalej. Ponadto wyszukiwanie informacji, przeglądanie stron internetowych, oglądanie filmów, robienie zakupów oraz subskrybcje i polubienia w social mediach -> każda Twoja aktywność w sieci tworzy Twój cyfrowy ślad.
Rada: Przed publikacją zdjęć zadaj sobie pytanie: „Czy chciałbym, aby ktoś wrzucił takie zdjęcie ze mną w roli głównej ... lub czy chciałbym żeby to zdjęcie zobaczyła moja mama, moja dziewczyna lub przyszły szef?”.
Zanim opublikujesz coś w sieci ... dobrze się zastanów.
Silne hasło to bezpieczne hasło.
Przykład: Kasia miała hasło kasia123. Jej koleżanka odgadła je bez trudu i dla żartu zmieniła jej status na profilu w mediach społóecznościowych na „Jestem głupia”. Kasia przez tydzień tłumaczyła wszystkim, że to nie ona.
Hasło to pierwsza i jedna z najważniejszych rzeczy, która chroni Twoje dane, prywatne wiadomości, dostęp do Twojej tożsamości, Twoich kont na portalach, grach oraz konta bankowego. Jeśli Twoje hasło jest proste i krótkie np. imię 123 lub data urodzenia -> to bardzo słabe hasło. Haker(lub wścibski kolega) złamie je w kilka sekund.
Rada: Użyj metody zaszyfrowanego zdania. Np. „Moja Mama Piecze Pyszne Ciasta 2!” zamień na kod -> MmpPC2!. To hasło prawie niemożliwe do złamania, a łatwe do zapamiętania. Pamiętaj o używaniu dużych i małych liter oraz znaków specjalnych :-)
Hejt to nie opinia – jak reagować?
Przykład: Pod filmikiem Julki na TikToku ktoś napisał: „Ale masz brzydki głos, gdybym ja miał taki głos to wstydziłbym się wychodzić z domu. Przestań nagrywać!!”. Julka chciała usunąć konto, mimo że setki innych osób ją lubiły.
Hejt (z ang. hate – nienawiść) to agresywne, wrogie i obraźliwe wypowiedzi lub zachowania, najczęściej w sieci, mające na celu poniżenie, znieważenie lub zastraszenie drugiej osoby. Charakteryzuje się brakiem konstruktywnej krytyki, często opiera się na mowie nienawiści, uogólnieniach i emocjach. Hejt jest jedną z form cyberprzemocy.
Rada: Nie karm trolla! Agresorzy karmią się Twoją złością. Zablokuj taką osobę, zgłoś komentarz i pogadaj z kimś bliskim. Pamiętaj: to, co pisze hejter, mówi więcej o nim niż o Tobie.
W Internecie łatwiej kogoś obrazić, bo nie widzimy jego twarzy. Ale słowa bolą tak samo, jak te wypowiedziane na żywo.
Co zrobić, gdy jesteś świadkiem hejtu? 1.Zgłoś: Używaj funkcji „zgłoś” na Facebooku, Instagramie, YouTube czy TikToku. Administratorzy mają obowiązek usuwać mowę nienawiści.
2. Wspieraj ofiarę: Napisz bezpośrednio do osoby hejtowanej, oferując wsparcie. Publicznie pokaż, że nie zgadzasz się na agresję, pisząc np. „Stop hejtowi” lub „To nie jest w porządku”.
3. Zabezpieczaj dowody: Zrób zrzuty ekranu, zapisz linki do profili, zanim hejter je usunie.
4. Reaguj mądrze: Nie wchodź w dyskusję, która eskaluje hejt. Ignoruj lub krótko i stanowczo wyraź sprzeciw, jeśli czujesz się bezpiecznie.
5. Zgłoś przestępstwo: Jeśli hejt zawiera groźby karalne, nękanie, rasizm lub ujawnia dane osobowe, zgłoś sprawę na policję.
6. Edukuj: Zwracaj uwagę, że hejt to nie „żart”, ale przemoc.
Co zrobić, gdy ktoś Cię obraża?
1. Nie daj się sprowokować i wciągnąć w dyskusję (agresor tylko na to czeka).
2. Rób screeny (to dowody).
3. Zgłoś do administratora wpis i zablokuj hejtera. 4. Porozmawiaj z zaufaną dorosłą osobą ( z rodzicem, członkiem rodziny, nauczycielem, pedagogiem) - pamiętaj nie jesteś sam.
Nieznajomy? To nadal „Obcy”
Przykład: Tomek poznał w grze kogoś, kto obiecał mu darmowe przedmioty w zamian za numer telefonu i adres domowy. Na szczęście Tomek powiedział o wszystkim tatcie, który od razu rozpoznał próbę wyłudzenia danych.
Internet to wielki plac zabaw. Nigdy nie wiesz kto jest po drugiej stronie ekranu i jakie są jego prawdziwe zamiary.
W grze online każdy może udawać kogoś innego. 12-letni „Bartek” z czatu może w rzeczywistości być dorosłym, który chce wyłudzić Twoje dane.
Rada: Nigdy nie podawaj żadnych danych osobowych, adresu, numeru telefonu, nazwy szkoły czy miejsca pracy. Internetowy przyjaciel to wciąż osoba obca, dopóki nie poznasz jej w prawdziwym świecie pod opieką rodziców.
Uwaga na wirusy i „darmowe skiny”
Przykład: Adam kliknął w link „Darmowe skiny do Roblox”. Zamiast skina, na jego telefonie zainstalował się wirus, który zaczął wysyłać płatne SMS-y z jego numeru. Rachunek był ogromny!
Wirusy rzadko wyglądają jak groźne programy. Częściej udają prezenty, aktualizacje lub darmowe dodatki do gier.
„Kliknij tutaj, aby dostać 1000 darmowych V-dolców!” – brzmi znajomo? To najczęstsza pułapka. Uważaj na podejrzane linki i pobieranie plików z nieznanych źródeł, które mogą zainfekować telefon lub komputer.
Rada: Nie klikaj w podejrzane linki od nieznajomych, nawet jeśli obiecują góry złota. Nic w Internecie nie ma nic za darmo – ceną są Twoje dane i Twoje bezpieczeństwo.
Zakupy w sieci: Gdzie uciekają pieniądze?
Przykład: Bartek chciał kupić tylko jednego skina za 5 zł, ale nie zauważył, że zaznaczył opcję subskrypcji. Po miesiącu z konta jego taty zniknęło 200 zł. Tata był wściekły, a Bartek dostał szlaban na komputer.
W grach i aplikacjach bardzo łatwo wydać prawdziwe pieniądze jednym kliknięciem. Mikropłatności są zaprojektowane tak, by wydawały się niepozorne.
Rada: Nigdy nie podpinaj karty płatniczej rodziców do swoich kont bez ich wiedzy i obecności. Przed dokonaniem zakupu porozmawiaj z rodzicami i zawsze przeczytaj mały druczek pod przyciskiem „Kup teraz” – unikniesz przykrych niespodzianek.
Prawa autorskie: Czy to zdjęcie jest moje?
To, że obrazek jest w Google, nie znaczy, że możesz go użyć do swojego projektu i podpisać jako własny. To kradzież własności intelektualnej.
Przykład: Ania skopiowała zdjęcie z Internetu i wykorzytsała je do swojej pracy. Nauczycielka szybko to sprawdziła za pomocą specjalnego programu. Ania dostała jedynkę i musiała tłumaczyć się rodzicom z oszustwo.
Co to są prawa autorskie? To zasady, które mówią, że autor jest właścicielem swojego dzieła. Dzięki nim nikt nie może bez pytania: - Podpisać się pod Twoim rysunkiem (to byłoby kłamstwo!). - Sprzedawać Twojej piosenki. - Zmieniać Twojej historii bez Twojej zgody. W skrócie: Ty tworzysz – Ty decydujesz.
Rada: Zawsze podawaj źródło (link lub autora). Jeśli szukasz zdjęć, korzystaj z darmowych banków (np. Pixabay czy Pexels), gdzie autorzy pozwalają na użycie swoich prac.
Co to są licencje? Licencja to nic innego jak pozwolenie. Wyobraź sobie, że kolega chce pożyczyć Twoją grę. Mówisz mu: „Możesz grać, ale nie możesz jej nikomu pożyczać dalej”. To jest właśnie licencja! W internecie najczęściej spotkacie dwa rodzaje licencji - „pozwoleń”: Pełna ochrona (Copyright) Symbol: © Zasada: „Wszystkie prawa zastrzeżone”. Co to oznacza? Nie możesz tego kopiować ani udostępniać bez wyraźnej zgody autora. To tak, jakby ktoś zamknął swój skarb w sejfie.
Creative Commons (CC) Symbol: (cc) Zasada: „Pewne prawa zastrzeżone”. Co to oznacza? Autorzy mówią: „Możesz z tego korzystać za darmo, pod pewnymi warunkami”. Najważniejszym warunkiem jest zazwyczaj podanie imienia i nazwiska autora lub linku do strony internetowej, z której pobrano np. obazek.
DOBRA RADA Jeśli pobierasz coś z internetu -> zawsze podaj źródło (link do strony internetowej, autora). Jeśli nie masz pewności, czy możesz czegoś użyć – zapytaj autora albo poszukaj czegoś z darmową licencją.
Netykieta: Bądź gościem z klasą.
Przykład: Na grupie klasowej wywiązała się kłótnia o to, kiedy jest sprawdzian. Kilka osób zaczęło pisać wielkimi literami i przeklinać. Przez ten chaos nikt nie dowiedział się prawdy, a atmosfera w klasie popsuła się - uczniowie podzielili się na grupki i przestali ze sobą rozmawiać w szkole na przerwach.
Internet to miejsce publiczne. Obowiązują tu zasady dobrego wychowania, takie same jak w szkole czy w autobusie. Netykieta to nic innego jak internetowy savoir-vivre, czyli zasady dobrego wychowania w sieci.
Rada: Nie pisz wielkimi literami (to oznacza KRZYK). Używaj magicznych słów: proszę, dziękuję, przepraszam. Szanuj to, że ktoś może mieć inne zdanie.
2. Pisanie ma znaczenie - NIE KRZYCZ! Pisanie całych zdań WIELKIMI LITERAMI jest odbierane jako krzyk. Używaj ich tylko tam, gdzie trzeba. - Dbaj o ortografię i interpunkcję. Dzięki temu Twoje wiadomości są łatwiejsze do zrozumienia. - Używaj emoji z głową. Emotki są super (😊), ale ich nadmiar może sprawić, że wiadomość stanie się nieczytelna.
Oto krótka „ściąga” z kulturalnego zachowania w sieci:
1. Szacunek to podstawa - Pamiętaj o człowieku po drugiej stronie. Za każdym awatarem i nickiem kryje się prawdziwa osoba, która ma uczucia. - Pomyśl, zanim klikniesz „Wyślij”. - Nie hejtuj. Jeśli nie powiedziałbyś komuś czegoś prosto w oczy, nie pisz tego w komentarzu. - Reaguj, gdy widzisz, że ktoś jest obrażany. - Bądź pomocny. Jeśli ktoś na grupie klasowej pyta o zadanie, a Ty znasz odpowiedź – pomóż!
3. Dbaj o prywatność (swoją i innych) - Nie udostępniaj danych. Nigdy nie podawaj w internecie swojego adresu, numeru telefonu czy haseł. - Pytaj o zgodę. Zanim wrzucisz zdjęcie kolegi lub koleżanki do sieci, zapytaj, czy im to nie przeszkadza. - Nie rozsyłaj spamu. Łańcuszki szczęścia i masowe wysyłanie tych samych memów bywają męczące dla innych.
Streamowanie i kamerki: Kto Cię widzi?
Przykład: Wojtek grał w grę i rozmawiał przez Discorda z kamerką. Zapomniał ją wyłączyć, gdy poszedł się przebrać. Koledzy zobaczyli go w samej bieliźnie, co stało się powodem wielu głupich żartów.
Włączona kamerka w laptopie lub telefonie to okno do Twojego prywatnego pokoju. Czasami zapominamy, że transmisja trwa, albo że ktoś może nas podglądać bez naszej wiedzy.
Rada: Zawsze sprawdzaj dwa razy, czy „Live” lub rozmowa wideo na pewno zostały zakończone. Możesz też zakleić kamerkę w laptopie specjalną zaślepką lub kawałkiem taśmy, gdy jej nie używasz.
FOMO i cyfrowy detoks.
Przykład: Bartek był na ognisku z klasą, ale cały czas patrzył w telefon, sprawdzając, co inni wrzucają do sieci. Gdy wrócił do domu, zdał sobie sprawę, że ominęły go najlepsze żarty i pieczenie kiełbasek.
FOMO (Fear of Missing Out) to lęk, że ominie Cię coś ważnego, gdy nie jesteś online. Przez to co chwilę odświeżasz Instagrama zamiast cieszyć się chwilą. Lepiej jest odłożyć ekran na rzecz roweru, książki lub spotkania z kumplami. Świat w 4K za oknem ma lepszą grafikę i o wiele więcej do zaoferowania!
Rada: Ustal sobie godziny bez telefonu, np. podczas posiłków i koniecznie odłóż telefon godzinę przed snem. Świat się nie zawali, jeśli odpiszesz na wiadomość rano.
Cyfrowy śmietnik, czyli higiena powiadomień
Przykład: Zuzia próbowała odrobić matematykę, ale co chwilę dostawała powiadomienie: „Ktoś polubił Twój post”, „Nowa oferta w sklepie”, „YouTube: Sprawdź ten film”. W efekcie zadanie, które zajmuje 20 minut, zajęło jej 2 godziny.
Twoja uwaga to najcenniejsza rzecz, jaką masz. Aplikacje walczą o nią za pomocą czerwonych kropek i dźwięków powiadomień. Jeśli Twój telefon wibruje co 2 minuty, Twój mózg nigdy nie odpoczywa.
Rada: Przejrzyj ustawienia i wyłącz powiadomienia, które nie są od ludzi (np. od gier czy sklepów). Twoje skupienie natychmiast wzrośnie!
Fake News: Nie daj się zrobić w konia!
Przykład: W sieci pojawiła się wiadomość: „Od jutra szkoła będzie zamknięta przez miesiąc!”. Wszyscy się ucieszyli, ale okazało się, że to stary artykuł sprzed trzech lat, który ktoś udostępnił dla żartu.
Nie wszystko, co czytasz w sieci, jest prawdą. Niektóre informacje są tworzone tylko po to, by wzbudzić strach lub zebrać „lajki”. W sieci jest mnóstwo kłamstw, dlatego zachowaj czujność.
Rada jak rozpoznać fejk news?
1. Nie ulegaj emocjom. 2. Nie udostępniaj dalej niesprawdzonej informacji. 3. Sprawdź datę oraz autora artykułu. 4. Zobacz, czy inne portale o tym piszą.
5. Zwróć uwagę na krzykliwe nagłówki (tzw. clickbaity).
6. Bądź cyfrowym detektywem! Sprawdzaj źródła artukułu. Jeśli coś brzmi zbyt niesamowicie, by było prawdziwe – prawdopodobnie jest fejkiem.
Fabryki kłamstw: Jak nie dać się złapać w sieci dezinformacji?
Deepfake (Sztuczne twarze): To technologia, która pozwala nałożyć twarz dowolnej osoby na film. Może się wydawać, że Twój ulubiony YouTuber mówi coś strasznego, a w rzeczywistości to tylko komputerowa sztuczka.
Przykład: W sieci pojawia się nagranie, na którym znany piosenkarz obraża swoich fanów. Film wygląda prawdziwie, ale po przyjrzeniu się widać, że jego usta ruszają się nienaturalnie. To deepfake!
W Internecie trwa ciągła walka o Twoje emocje. Dezinformacja to nie jest zwykła pomyłka – to celowe tworzenie fałszywych wiadomości, aby wywołać w nas strach, gniew lub kogoś ośmieszyć. Często stoją za tym tzw. „trolle”, czyli osoby, którym płaci się za pisanie kłamstw w komentarzach.
Emocje to czerwona lampka: Jeśli czytasz nagłówek, który sprawia, że jesteś bardzo wściekły lub przerażony, uważaj! To ulubiona sztuczka twórców fake newsów. Chcą, żebyś udostępnił post pod wpływem emocji, zanim pomyślisz. Rada: Stosuj zasadę ograniczonego zaufania. Zanim prześlesz coś dalej, sprawdź informację w przynajmniej dwóch innych, wiarygodnych źródłach (np. na dużych portalach informacyjnych lub stronach takich jak Demagog.org.pl, które zajmują się sprawdzaniem faktów).
Bańka informacyjna: Algorytmy YouTube’a czy TikToka pokazują Ci tylko to, co już lubisz. Jeśli raz uwierzysz w kłamstwo i w nie klikniesz, telefon będzie Ci podsyłał kolejne podobne bzdury. Tak wpadasz do „bańki”, w której nie widzi się prawdy.
Przykład: Jeśli zaczniesz oglądać filmy o tym, że picie soku z cytryny leczy złamania nóg, algorytm pokaże Ci dziesięć innych filmów „potwierdzających” tę bzdurę.
Gdzie szukać pomocy? (Twój niezbędnik)
Przykład: Ola dostała niepokojącą wiadomość od kogoś z sieci. Bardzo się bała, że to jej wina. Nie mogła spać, ani jeść. Ciągle myślała o tej wiadomości i nie mogła się skupić na innych ważnych rzeczach.
Jeśli czujesz, że coś jest nie tak – ktoś Cię straszy, szantażuje albo wysyła dziwne zdjęcia – nie zostawaj z tym sam.
Rada: Zapisz w telefonie numer 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży). Jest darmowy i anonimowy. Możesz tam zadzwonić z każdym problemem. Możesz też zawszde porozmawiać z zaufaną dorosłą osobą - pamiętaj nie jesteś sam.
Numer specjalny gazetki został przygotowanywe współpracy z uczniami klas 4-8 oraz nauczycielami informatyki p. Edytą Hubczuk i p. Moniką Gadmoską - Wiśniewską
Jeśli masz jakieś pomysłyi chciałbyś się nimi podzielić > napisz do nas :)
Opiekunowie gazetki: Józefa Gołębiowska Monika Hołub Anna Kulicka
Adres do kontaktu: ploteczkisp3@gmail.com
Do zobaczenia w następnym numerze :)
Ploteczki z Trójeczki nr 35 wydanie specjalne BEZPIECZNI W SIECI 2026
Monika
Created on February 26, 2026
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Urban Illustrated Presentation
View
Snow Presentation
View
Corporate Christmas Presentation
View
Historical Presentation
View
Scary Eighties Presentation
View
Memories Presentation
View
Winter Presentation
Explore all templates
Transcript
PLOTECZKI Z TRÓJECZKI
Gazetka nr 35
wydanie specjalne BEZPIECZNI W SIECI 2026
Adres do kontaktu: ploteczkisp3@gmail.com
W tym numerze:
1. Cyfrowy ślad, który nigdy nie znika.
9. Streamowanie i kamerki: Kto Cię widzi?
2. Silne hasło to bezpieczne hasło.
10. FOMO i cyfrowy detoks.
3. Hejt to nie opinia – jak reagować?
11. Cyfrowy śmietnik, czyli higiena powiadomień.
4. Nieznajomy? To nadal „Obcy”
12. Fake News: Nie daj się zrobić w konia!
5. Uwaga na wirusy i „darmowe skiny”.
13. Fabryki kłamstw: Jak nie dać się złapać w sieci dezinformacji?
6. Zakupy w sieci: Gdzie uciekają pieniądze?
7. Prawa autorskie: Czy to zdjęcie jest moje?
14. Gdzie szukać pomocy? (Twój niezbędnik)
8. Netykieta: Bądź gościem z klasą.
Cyfrowy ślad, który nigdy nie znika.
Przykład: Marek i Max świetnie bawili się podczas szkolnej wycieczki. Zrobili wiele zdjęć, a w tym kilka bardzo śmiesznych. Po wycieczce Marek chciał się pochwalić fotkami i wrzucił wszystkie na grupę klasową. Myślał, że to śmieszne. Rok później, gdy Max startował w wyborach do samorządu uczniowskiego, ktoś wyciągnął kilka zabawnych zdjęć, abygo ośmieszyć.
Internet ma pamięć absolutną. Każde zdjęcie, które wrzucisz „tylko dla znajomych”, może zostać skopiowane i rozesłane dalej. Ponadto wyszukiwanie informacji, przeglądanie stron internetowych, oglądanie filmów, robienie zakupów oraz subskrybcje i polubienia w social mediach -> każda Twoja aktywność w sieci tworzy Twój cyfrowy ślad.
Rada: Przed publikacją zdjęć zadaj sobie pytanie: „Czy chciałbym, aby ktoś wrzucił takie zdjęcie ze mną w roli głównej ... lub czy chciałbym żeby to zdjęcie zobaczyła moja mama, moja dziewczyna lub przyszły szef?”.
Zanim opublikujesz coś w sieci ... dobrze się zastanów.
Silne hasło to bezpieczne hasło.
Przykład: Kasia miała hasło kasia123. Jej koleżanka odgadła je bez trudu i dla żartu zmieniła jej status na profilu w mediach społóecznościowych na „Jestem głupia”. Kasia przez tydzień tłumaczyła wszystkim, że to nie ona.
Hasło to pierwsza i jedna z najważniejszych rzeczy, która chroni Twoje dane, prywatne wiadomości, dostęp do Twojej tożsamości, Twoich kont na portalach, grach oraz konta bankowego. Jeśli Twoje hasło jest proste i krótkie np. imię 123 lub data urodzenia -> to bardzo słabe hasło. Haker(lub wścibski kolega) złamie je w kilka sekund.
Rada: Użyj metody zaszyfrowanego zdania. Np. „Moja Mama Piecze Pyszne Ciasta 2!” zamień na kod -> MmpPC2!. To hasło prawie niemożliwe do złamania, a łatwe do zapamiętania. Pamiętaj o używaniu dużych i małych liter oraz znaków specjalnych :-)
Hejt to nie opinia – jak reagować?
Przykład: Pod filmikiem Julki na TikToku ktoś napisał: „Ale masz brzydki głos, gdybym ja miał taki głos to wstydziłbym się wychodzić z domu. Przestań nagrywać!!”. Julka chciała usunąć konto, mimo że setki innych osób ją lubiły.
Hejt (z ang. hate – nienawiść) to agresywne, wrogie i obraźliwe wypowiedzi lub zachowania, najczęściej w sieci, mające na celu poniżenie, znieważenie lub zastraszenie drugiej osoby. Charakteryzuje się brakiem konstruktywnej krytyki, często opiera się na mowie nienawiści, uogólnieniach i emocjach. Hejt jest jedną z form cyberprzemocy.
Rada: Nie karm trolla! Agresorzy karmią się Twoją złością. Zablokuj taką osobę, zgłoś komentarz i pogadaj z kimś bliskim. Pamiętaj: to, co pisze hejter, mówi więcej o nim niż o Tobie.
W Internecie łatwiej kogoś obrazić, bo nie widzimy jego twarzy. Ale słowa bolą tak samo, jak te wypowiedziane na żywo.
Co zrobić, gdy jesteś świadkiem hejtu? 1.Zgłoś: Używaj funkcji „zgłoś” na Facebooku, Instagramie, YouTube czy TikToku. Administratorzy mają obowiązek usuwać mowę nienawiści. 2. Wspieraj ofiarę: Napisz bezpośrednio do osoby hejtowanej, oferując wsparcie. Publicznie pokaż, że nie zgadzasz się na agresję, pisząc np. „Stop hejtowi” lub „To nie jest w porządku”. 3. Zabezpieczaj dowody: Zrób zrzuty ekranu, zapisz linki do profili, zanim hejter je usunie. 4. Reaguj mądrze: Nie wchodź w dyskusję, która eskaluje hejt. Ignoruj lub krótko i stanowczo wyraź sprzeciw, jeśli czujesz się bezpiecznie. 5. Zgłoś przestępstwo: Jeśli hejt zawiera groźby karalne, nękanie, rasizm lub ujawnia dane osobowe, zgłoś sprawę na policję. 6. Edukuj: Zwracaj uwagę, że hejt to nie „żart”, ale przemoc.
Co zrobić, gdy ktoś Cię obraża? 1. Nie daj się sprowokować i wciągnąć w dyskusję (agresor tylko na to czeka). 2. Rób screeny (to dowody). 3. Zgłoś do administratora wpis i zablokuj hejtera. 4. Porozmawiaj z zaufaną dorosłą osobą ( z rodzicem, członkiem rodziny, nauczycielem, pedagogiem) - pamiętaj nie jesteś sam.
Nieznajomy? To nadal „Obcy”
Przykład: Tomek poznał w grze kogoś, kto obiecał mu darmowe przedmioty w zamian za numer telefonu i adres domowy. Na szczęście Tomek powiedział o wszystkim tatcie, który od razu rozpoznał próbę wyłudzenia danych.
Internet to wielki plac zabaw. Nigdy nie wiesz kto jest po drugiej stronie ekranu i jakie są jego prawdziwe zamiary.
W grze online każdy może udawać kogoś innego. 12-letni „Bartek” z czatu może w rzeczywistości być dorosłym, który chce wyłudzić Twoje dane.
Rada: Nigdy nie podawaj żadnych danych osobowych, adresu, numeru telefonu, nazwy szkoły czy miejsca pracy. Internetowy przyjaciel to wciąż osoba obca, dopóki nie poznasz jej w prawdziwym świecie pod opieką rodziców.
Uwaga na wirusy i „darmowe skiny”
Przykład: Adam kliknął w link „Darmowe skiny do Roblox”. Zamiast skina, na jego telefonie zainstalował się wirus, który zaczął wysyłać płatne SMS-y z jego numeru. Rachunek był ogromny!
Wirusy rzadko wyglądają jak groźne programy. Częściej udają prezenty, aktualizacje lub darmowe dodatki do gier.
„Kliknij tutaj, aby dostać 1000 darmowych V-dolców!” – brzmi znajomo? To najczęstsza pułapka. Uważaj na podejrzane linki i pobieranie plików z nieznanych źródeł, które mogą zainfekować telefon lub komputer.
Rada: Nie klikaj w podejrzane linki od nieznajomych, nawet jeśli obiecują góry złota. Nic w Internecie nie ma nic za darmo – ceną są Twoje dane i Twoje bezpieczeństwo.
Zakupy w sieci: Gdzie uciekają pieniądze?
Przykład: Bartek chciał kupić tylko jednego skina za 5 zł, ale nie zauważył, że zaznaczył opcję subskrypcji. Po miesiącu z konta jego taty zniknęło 200 zł. Tata był wściekły, a Bartek dostał szlaban na komputer.
W grach i aplikacjach bardzo łatwo wydać prawdziwe pieniądze jednym kliknięciem. Mikropłatności są zaprojektowane tak, by wydawały się niepozorne.
Rada: Nigdy nie podpinaj karty płatniczej rodziców do swoich kont bez ich wiedzy i obecności. Przed dokonaniem zakupu porozmawiaj z rodzicami i zawsze przeczytaj mały druczek pod przyciskiem „Kup teraz” – unikniesz przykrych niespodzianek.
Prawa autorskie: Czy to zdjęcie jest moje?
To, że obrazek jest w Google, nie znaczy, że możesz go użyć do swojego projektu i podpisać jako własny. To kradzież własności intelektualnej.
Przykład: Ania skopiowała zdjęcie z Internetu i wykorzytsała je do swojej pracy. Nauczycielka szybko to sprawdziła za pomocą specjalnego programu. Ania dostała jedynkę i musiała tłumaczyć się rodzicom z oszustwo.
Co to są prawa autorskie? To zasady, które mówią, że autor jest właścicielem swojego dzieła. Dzięki nim nikt nie może bez pytania: - Podpisać się pod Twoim rysunkiem (to byłoby kłamstwo!). - Sprzedawać Twojej piosenki. - Zmieniać Twojej historii bez Twojej zgody. W skrócie: Ty tworzysz – Ty decydujesz.
Rada: Zawsze podawaj źródło (link lub autora). Jeśli szukasz zdjęć, korzystaj z darmowych banków (np. Pixabay czy Pexels), gdzie autorzy pozwalają na użycie swoich prac.
Co to są licencje? Licencja to nic innego jak pozwolenie. Wyobraź sobie, że kolega chce pożyczyć Twoją grę. Mówisz mu: „Możesz grać, ale nie możesz jej nikomu pożyczać dalej”. To jest właśnie licencja! W internecie najczęściej spotkacie dwa rodzaje licencji - „pozwoleń”: Pełna ochrona (Copyright) Symbol: © Zasada: „Wszystkie prawa zastrzeżone”. Co to oznacza? Nie możesz tego kopiować ani udostępniać bez wyraźnej zgody autora. To tak, jakby ktoś zamknął swój skarb w sejfie.
Creative Commons (CC) Symbol: (cc) Zasada: „Pewne prawa zastrzeżone”. Co to oznacza? Autorzy mówią: „Możesz z tego korzystać za darmo, pod pewnymi warunkami”. Najważniejszym warunkiem jest zazwyczaj podanie imienia i nazwiska autora lub linku do strony internetowej, z której pobrano np. obazek.
DOBRA RADA Jeśli pobierasz coś z internetu -> zawsze podaj źródło (link do strony internetowej, autora). Jeśli nie masz pewności, czy możesz czegoś użyć – zapytaj autora albo poszukaj czegoś z darmową licencją.
Netykieta: Bądź gościem z klasą.
Przykład: Na grupie klasowej wywiązała się kłótnia o to, kiedy jest sprawdzian. Kilka osób zaczęło pisać wielkimi literami i przeklinać. Przez ten chaos nikt nie dowiedział się prawdy, a atmosfera w klasie popsuła się - uczniowie podzielili się na grupki i przestali ze sobą rozmawiać w szkole na przerwach.
Internet to miejsce publiczne. Obowiązują tu zasady dobrego wychowania, takie same jak w szkole czy w autobusie. Netykieta to nic innego jak internetowy savoir-vivre, czyli zasady dobrego wychowania w sieci.
Rada: Nie pisz wielkimi literami (to oznacza KRZYK). Używaj magicznych słów: proszę, dziękuję, przepraszam. Szanuj to, że ktoś może mieć inne zdanie.
2. Pisanie ma znaczenie - NIE KRZYCZ! Pisanie całych zdań WIELKIMI LITERAMI jest odbierane jako krzyk. Używaj ich tylko tam, gdzie trzeba. - Dbaj o ortografię i interpunkcję. Dzięki temu Twoje wiadomości są łatwiejsze do zrozumienia. - Używaj emoji z głową. Emotki są super (😊), ale ich nadmiar może sprawić, że wiadomość stanie się nieczytelna.
Oto krótka „ściąga” z kulturalnego zachowania w sieci:
1. Szacunek to podstawa - Pamiętaj o człowieku po drugiej stronie. Za każdym awatarem i nickiem kryje się prawdziwa osoba, która ma uczucia. - Pomyśl, zanim klikniesz „Wyślij”. - Nie hejtuj. Jeśli nie powiedziałbyś komuś czegoś prosto w oczy, nie pisz tego w komentarzu. - Reaguj, gdy widzisz, że ktoś jest obrażany. - Bądź pomocny. Jeśli ktoś na grupie klasowej pyta o zadanie, a Ty znasz odpowiedź – pomóż!
3. Dbaj o prywatność (swoją i innych) - Nie udostępniaj danych. Nigdy nie podawaj w internecie swojego adresu, numeru telefonu czy haseł. - Pytaj o zgodę. Zanim wrzucisz zdjęcie kolegi lub koleżanki do sieci, zapytaj, czy im to nie przeszkadza. - Nie rozsyłaj spamu. Łańcuszki szczęścia i masowe wysyłanie tych samych memów bywają męczące dla innych.
Streamowanie i kamerki: Kto Cię widzi?
Przykład: Wojtek grał w grę i rozmawiał przez Discorda z kamerką. Zapomniał ją wyłączyć, gdy poszedł się przebrać. Koledzy zobaczyli go w samej bieliźnie, co stało się powodem wielu głupich żartów.
Włączona kamerka w laptopie lub telefonie to okno do Twojego prywatnego pokoju. Czasami zapominamy, że transmisja trwa, albo że ktoś może nas podglądać bez naszej wiedzy.
Rada: Zawsze sprawdzaj dwa razy, czy „Live” lub rozmowa wideo na pewno zostały zakończone. Możesz też zakleić kamerkę w laptopie specjalną zaślepką lub kawałkiem taśmy, gdy jej nie używasz.
FOMO i cyfrowy detoks.
Przykład: Bartek był na ognisku z klasą, ale cały czas patrzył w telefon, sprawdzając, co inni wrzucają do sieci. Gdy wrócił do domu, zdał sobie sprawę, że ominęły go najlepsze żarty i pieczenie kiełbasek.
FOMO (Fear of Missing Out) to lęk, że ominie Cię coś ważnego, gdy nie jesteś online. Przez to co chwilę odświeżasz Instagrama zamiast cieszyć się chwilą. Lepiej jest odłożyć ekran na rzecz roweru, książki lub spotkania z kumplami. Świat w 4K za oknem ma lepszą grafikę i o wiele więcej do zaoferowania!
Rada: Ustal sobie godziny bez telefonu, np. podczas posiłków i koniecznie odłóż telefon godzinę przed snem. Świat się nie zawali, jeśli odpiszesz na wiadomość rano.
Cyfrowy śmietnik, czyli higiena powiadomień
Przykład: Zuzia próbowała odrobić matematykę, ale co chwilę dostawała powiadomienie: „Ktoś polubił Twój post”, „Nowa oferta w sklepie”, „YouTube: Sprawdź ten film”. W efekcie zadanie, które zajmuje 20 minut, zajęło jej 2 godziny.
Twoja uwaga to najcenniejsza rzecz, jaką masz. Aplikacje walczą o nią za pomocą czerwonych kropek i dźwięków powiadomień. Jeśli Twój telefon wibruje co 2 minuty, Twój mózg nigdy nie odpoczywa.
Rada: Przejrzyj ustawienia i wyłącz powiadomienia, które nie są od ludzi (np. od gier czy sklepów). Twoje skupienie natychmiast wzrośnie!
Fake News: Nie daj się zrobić w konia!
Przykład: W sieci pojawiła się wiadomość: „Od jutra szkoła będzie zamknięta przez miesiąc!”. Wszyscy się ucieszyli, ale okazało się, że to stary artykuł sprzed trzech lat, który ktoś udostępnił dla żartu.
Nie wszystko, co czytasz w sieci, jest prawdą. Niektóre informacje są tworzone tylko po to, by wzbudzić strach lub zebrać „lajki”. W sieci jest mnóstwo kłamstw, dlatego zachowaj czujność.
Rada jak rozpoznać fejk news? 1. Nie ulegaj emocjom. 2. Nie udostępniaj dalej niesprawdzonej informacji. 3. Sprawdź datę oraz autora artykułu. 4. Zobacz, czy inne portale o tym piszą. 5. Zwróć uwagę na krzykliwe nagłówki (tzw. clickbaity). 6. Bądź cyfrowym detektywem! Sprawdzaj źródła artukułu. Jeśli coś brzmi zbyt niesamowicie, by było prawdziwe – prawdopodobnie jest fejkiem.
Fabryki kłamstw: Jak nie dać się złapać w sieci dezinformacji?
Deepfake (Sztuczne twarze): To technologia, która pozwala nałożyć twarz dowolnej osoby na film. Może się wydawać, że Twój ulubiony YouTuber mówi coś strasznego, a w rzeczywistości to tylko komputerowa sztuczka. Przykład: W sieci pojawia się nagranie, na którym znany piosenkarz obraża swoich fanów. Film wygląda prawdziwie, ale po przyjrzeniu się widać, że jego usta ruszają się nienaturalnie. To deepfake!
W Internecie trwa ciągła walka o Twoje emocje. Dezinformacja to nie jest zwykła pomyłka – to celowe tworzenie fałszywych wiadomości, aby wywołać w nas strach, gniew lub kogoś ośmieszyć. Często stoją za tym tzw. „trolle”, czyli osoby, którym płaci się za pisanie kłamstw w komentarzach.
Emocje to czerwona lampka: Jeśli czytasz nagłówek, który sprawia, że jesteś bardzo wściekły lub przerażony, uważaj! To ulubiona sztuczka twórców fake newsów. Chcą, żebyś udostępnił post pod wpływem emocji, zanim pomyślisz. Rada: Stosuj zasadę ograniczonego zaufania. Zanim prześlesz coś dalej, sprawdź informację w przynajmniej dwóch innych, wiarygodnych źródłach (np. na dużych portalach informacyjnych lub stronach takich jak Demagog.org.pl, które zajmują się sprawdzaniem faktów).
Bańka informacyjna: Algorytmy YouTube’a czy TikToka pokazują Ci tylko to, co już lubisz. Jeśli raz uwierzysz w kłamstwo i w nie klikniesz, telefon będzie Ci podsyłał kolejne podobne bzdury. Tak wpadasz do „bańki”, w której nie widzi się prawdy. Przykład: Jeśli zaczniesz oglądać filmy o tym, że picie soku z cytryny leczy złamania nóg, algorytm pokaże Ci dziesięć innych filmów „potwierdzających” tę bzdurę.
Gdzie szukać pomocy? (Twój niezbędnik)
Przykład: Ola dostała niepokojącą wiadomość od kogoś z sieci. Bardzo się bała, że to jej wina. Nie mogła spać, ani jeść. Ciągle myślała o tej wiadomości i nie mogła się skupić na innych ważnych rzeczach.
Jeśli czujesz, że coś jest nie tak – ktoś Cię straszy, szantażuje albo wysyła dziwne zdjęcia – nie zostawaj z tym sam.
Rada: Zapisz w telefonie numer 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży). Jest darmowy i anonimowy. Możesz tam zadzwonić z każdym problemem. Możesz też zawszde porozmawiać z zaufaną dorosłą osobą - pamiętaj nie jesteś sam.
Numer specjalny gazetki został przygotowanywe współpracy z uczniami klas 4-8 oraz nauczycielami informatyki p. Edytą Hubczuk i p. Moniką Gadmoską - Wiśniewską
Jeśli masz jakieś pomysłyi chciałbyś się nimi podzielić > napisz do nas :)
Opiekunowie gazetki: Józefa Gołębiowska Monika Hołub Anna Kulicka
Adres do kontaktu: ploteczkisp3@gmail.com
Do zobaczenia w następnym numerze :)