7.26 wyd. Jedność e

Bóg ratunkiem w czasach niewoli

01

Szukam tego, co ważne

Modlitwa

Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki Otaczał blaskiem potęgi i chwały, Coś ją osłaniał tarczą swej opieki Od nieszczęść, które przygnębić ją miały, Przed Twe ołtarze zanosim błaganie: Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie!

kliknij w ikonkę, by włączyć dźwięk

Niewola narodowa

– Z czym kojarzy wam się okres niewoli narodowej w historii Polski?

02

ROZWAŻAMI ZDOBYWAM

W Bogu nadzieja

czytanie Pisma Świętego (Ps 62,9)

Posłuchajcie fragmentu Pisma Świętego.

kliknij w księgę, by wyświetlić tekst biblijny

W Bogu nadzieja

ćwiczenia zad. 1. str. 54.

Działalność Kościoła w czasie zaborów

Będziecie pracować w grupach. Waszym zadaniem jest zapoznać się tekstami i odpowiedzieć na pytania. Teksty znajdują się także w podręczniku na str. 122-123.

grupa 2

grupa 3

grupa 1

Cud nad Wisłą

W 1918 r., po pierwszej wojnie światowej, Polska odzyskała niepodległość. Nie oznaczało to jednak końca walk o naszą Ojczyznę. Jeszcze kilka lat trwało ustalanie przebiegu granic, a wielkim zagrożeniem dla naszego kraju była bolszewicka Rosja. W lipcu 1920 r. Rosjanie uderzyli na Polskę. W obliczu zagrożenia całe polskie społeczeństwo stanęło do walki w obronie Ojczyzny. Polacy pamiętali też, że powinni prosić o pomoc Boga. Jak wiele razy w naszej historii w szczególny sposób zwrócili się ku Matce Bożej. Episkopat odwołał się do ślubów Jana Kazimierza, szukając umocnienia narodu na Jasnej Górze. Biskupi wzywali wiernych do zachowania nadziei i postawy na wzór o. Augusta Kordeckiego. Niedługo potem, 15 sierpnia, polska armia odniosła zwycięstwo nad bolszewikami, zwane później cudem nad Wisłą.

Cud nad Wisłą

„W Warszawie zostały zarządzone specjalne nabożeństwa, które miały trwać do 15 sierpnia. Nie wszyscy podzielali jednak z tego powodu entuzjazm. Jak notował w swoich wspomnieniach ówczesny premier Wincenty Witos: «Olbrzymie tłumy ludności chodziły procesją z chorągwiami przez dwa dni po ulicach Warszawy, śpiewając pieśni i prosząc Boga o zwycięstwo. Wyszedłem umyślnie do miasta, ażeby się przyjrzeć tym dziesiątkom tysięcy ludzi różnego stanu, wieku i zawodów, które niezmordowanie spacerowały całymi dniami po mieście, ale które ani rusz nie dały się użyć do prac koniecznych dla obrony tak ciężko zagrożonej stolicy.

Cud nad Wisłą

Ciekawy, co te mieszczuchy myślą, wdałem się w rozmowę z idącym nieco bokiem starszym już mężczyzną, wyglądającym – jak mi się zdawało – na rzemieślnika. Na moją uwagę, że modlić się należy i prosić Boga, ale nie można się nim wyręczać wszędzie, gdyż Bóg zostawił ludziom także wolną wolę, oburzył się i odrzekł, że to takie bezbożnicze gadanie, bo bez woli bożej nic się na świecie stać nie może»”.

(O zmiłowanie Boga…, polskieradio24.pl)

Cud nad Wisłą

Nuncjuszem apostolskim w Polsce odrodzonej po zaborach był Achille Ratti, późniejszy papież Pius XI, który swoją posługę na polskiej ziemi rozpoczął od pielgrzymki na Jasną Górę 15 sierpnia 1918 r. W 1920 r. osobiście doświadczył w Warszawie zagrożenia ze strony Armii Czerwonej. Papież Pius XI doskonale wiedział, że opatrznościowe ocalenie Polski i Europy, zwane cudem nad Wisłą, jest owocem nie tylko walki żołnierzy, ale także błagalnych modlitw rzesz pielgrzymów leżących krzyżem na Jasnej Górze.

(oprac. na podst.: Papież Pius XI, bitwawarszawska.pl)

źródło grafiki: wikipedia

Cud nad Wisłą

ćwiczenia zad. 2. str. 54.

03

Zostaję ubogacony i działam

Polacy proszą Boga o ratunek

Miłość Polaków do ojczyzny nierozerwalnie łączyła się i przenikała z miłością do Boga oraz zanoszonymi do Niego prośbami. Wyrazem tego może być śpiewany podczas różnorodnych uroczystości hymn „Boże, coś Polskę”. W sposób szczególny pokazuje on opiekę Pana Boga nad Polską oraz prośbę obywateli, by dalej jej błogosławił. Hymn powstał w czasie zaborów, a jego tekst był wielokrotnie modyfikowany. Powstawały też nowe zwrotki. W czasie niewoli śpiewano: „Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie!”, w czasach wolności: „Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie!”.

Polacy proszą Boga o ratunek

Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki Otaczał blaskiem potęgi i chwały, Coś ją osłaniał tarczą swej opieki Od nieszczęść, które przygnębić ją miały, Przed Twe ołtarze zanosim błaganie: Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie! Ty, któryś potem tknięty jej upadkiem Wspierał walczących za najświętszą sprawę, I chcąc świat cały mieć jej męstwa świadkiem W nieszczęściach samych pomnażał jej sławę. Przed Twe ołtarze… Boże Najświętszy, przez Chrystusa rany Świeć wiekuiście nad braćmi zmarłymi. Spojrzyj na lud Twój niewolą znękany, Przyjmij ofiary z synów polskiej ziemi. Przed Twe ołtarze…

Polacy proszą Boga o ratunek

ćwiczenia zad. 3. str. 55.

Moja Ojczyna

W czteroosobowych grupach napiszcie na kartce A4 hasła, które kojarzą wam się ze słowami „Polska – Ojczyzna”. Możecie także dorysować symbole związane z polskością. Najciekawsze prace zostaną wywieszone w sali.

Moja Ojczyna

ćwiczenia zad. 4. str. 55.

04

Ćwiczenia

Sprawdź swoją wiedzę!

05

zadanie modlitwa

Zadanie

1. Napisz w zeszycie krótki życiorys jednej z wybranych postaci: bł. Honorata Koźmińskiego, św. Zygmunta Szczęsnego Felińskiego, św. Rafała Kalinowskiego, bł. Edmunda Bojanowskiego, św. Józefa Sebastiana Pelczara, św. Józefa Bilczewskiego lub św. Urszuli Ledóchowskiej 2. Przygotuj prezentację ukazującą najważniejsze momenty bitwy warszawskiej, zwanej cudem nad Wisłą. 3. Napisz, jaka jest twoja rola w trosce o dobre imię Polski.

Modlitwa końcowa

Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki Otaczał blaskiem potęgi i chwały, Coś ją osłaniał tarczą swej opieki Od nieszczęść, które przygnębić ją miały, Przed Twe ołtarze zanosim błaganie: Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie!

kliknij w ikonkę, by włączyć dźwięk

Użyte grafiki zastrzeżone są prawem autorskim.Kopiowanie i rozpowszechnianie za zgodą autora lub właściciela

przygotowanie prezentacji

ekatecheta.pl

2026

Źródło grafiki:

grafika wygenerowana przez AI

Canva

bank zdjęć własnych wydawnictwa

Grupa 2 W zniewolonej i pozbawionej swobód politycznych Polsce wielkie znaczenie miał program oświatowo-gospodarczy. Stanowił on szansę rozwoju cywilizacyjnego oraz skuteczną możliwość obrony narodu przed germanizacją i rusyfikacją. W Wielkopolsce księża propagowali czytelnictwo, zakładając biblioteki parafialne, i włączali się aktywnie w działalność Towarzystwa Pomocy Naukowej. Instytucja ta powstała w roku 1841 i w ciągu 50 lat umożliwiła zdobycie wykształcenia 2 245 stypendystom (młodzieży niezamożnej). Od 1848 r. w Chełmie działało na wzór Wielkopolski Towarzystwo Pomocy Naukowej dla Prus Zachodnich. Biskupie gimnazjum w Pelplinie było ostoją polskości na Pomorzu. Na Górnym Śląsku zakładano ochronki dla dzieci robotników oraz stowarzyszenia młodzieżowe. Od 1844 r. rozwijał się tam ruch abstynencki, który w następnych latach przenikał do Wielkopolski oraz do zaboru rosyjskiego. – Jakie działania podjął Kościół, by zapobiec germanizacji i rusyfikacji Polaków? – Co Kościół robił dla dzieci i młodzieży?

W każdym czasie Jemu ufaj, narodzie! Przed Nim serca wasze wylejcie: Bóg jest naszą ucieczką! (Ps 62,9)

– Do czego psalmista zachęca swój naród? – W jakich wydarzeniach w dziejach Polski wiara narodu odgrywała ważną rolę?

Grupa 1 Jednym z ważniejszych polskich zrywów niepodległościowych było powstanie listopadowe. Działania powstańcze były szeroko wspierane przez duchowieństwo. Przetapiano na armaty dzwony kościelne, a bieliznę kościelną oddawano na bandaże. W styczniu 1831 r. biskupi-senatorowie podpisali akt detronizacji Mikołaja I – było to nawiązanie do średniowiecznej tradycji, pozwalającej na usunięcie tyrana. Księża i zakonnicy angażowali się w tworzenie oddziałów patriotycznych, wykorzystując ambonę do propagowania idei powstańczych. Po upadku powstania duchowni zostali poddani surowym represjom, zlikwidowano również większość klasztorów. – Jak Kościół angażował się w powstania listopadowe? – Jakie poniósł konsekwencje za pomoc powstańcom?

Na skutek trzech rozbiorów Polska zniknęła z map świata. W roku 1795 rozpoczęła się trwająca 123 lata niewola narodowa. Polacy znaleźli się pod panowaniem trzech państw: Rosji, Prus i Austrii. Na terenach poszczególnych zaborów zwalczano świadomość narodową Polaków, nasz język, kulturę oraz wiarę katolicką. W zmaganiach i walkach o niepodległość Polacy walczyli bronią – jak w przypadku powstań, orężem słowa – jako pisarze i poeci, a także orężem wiary. Obok języka polskiego wiara katolicka była najważniejszym elementem i znakiem tożsamości narodowej. Dzisiaj powiemy o roli wiary i Kościoła w czasach, gdy Polacy musieli walczyć o swoją wolność.

Przynależność do narodu manifestujemy na różne sposoby: np. kibice, nosząc szaliki w barwach narodowych, a wybitni naukowcy, mówiąc z dumą, że są Polakami, gdy stają się słynni na całym świecie. Do naszych zadań należy troska o dobre imię Polski, byśmy nie byli kojarzeni z tym, co złe i poniżające. Wkrótce wy będziecie decydować o przyszłości Polski.

Grupa 3 W czasie Wiosny Ludów ujawnił się w Wielkopolsce związek pomiędzy religią katolicką a postawą obronną przed wynarodowieniem. Niemal całe duchowieństwo wielkopolskie, z arcybiskupem Leonem Przyłuskim na czele, opowiedziało się po stronie powstańców. Duchowieństwo poparło również założoną w roku 1848 Ligę Polską. Organizacja ta kładła nacisk na rozwój oświaty i budzenie polskiej świadomości narodowej. Sieć lig parafialnych pokryła Wielkopolskę, przenikając następnie na Śląsk. Powstanie styczniowe z powodu dużego zaangażowania duchownych jako kapelanów i członków podziemnych struktur miało znamiona ruchu religijnego. Arcybiskup warszawski, św. Zygmunt Szczęsny Feliński (niegdyś uczestnik powstania w Wielkopolsce w 1848 r.), chociaż osobiście był przeciwny rozpoczęciu powstania, oświadczył carowi, że jako pasterz będzie zawsze ze swoim ludem. Protest arcybiskupa przeciw straceniu kapelana powstańców, kapucyna o. Agrypina Konarskiego, spowodował wywiezienie Felińskiego w głąb Rosji, gdzie przebywał przez 20 lat. Po upadku powstania styczniowego Kościół katolicki zapłacił ogromną cenę za wspieranie działań niepodległościowych: zlikwidowano niemal wszystkie klasztory, skasowano diecezję podlaską, zamknięto wiele kościołów katolickich, zamieniając je na cerkwie prawosławne. – W jaki sposób Kościół budził poczucie świadomości narodowej? – Jakie zadania spełniali duchowni podczas powstania styczniowego? – Z jakiego powodu biskup Feliński przebywał 20 lat na zesłaniu w Rosji?

– Jakie działania podejmowane przez Boga dla Polski wskazuje hymn? – O co prosimy Boga słowami hymnu?