AZTERKETA BEREZIETAN ESKATUTAKO ZEHAZTAPENEN KARAKTERIZAZIOA

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

LAGIN MOTA

2. FARMAKOEN MONOTORIZAZIOA

1. TUMORE MARKATZAILEEN ZEHAZTAPENA

TEKNIKAK

ADIBIDEAK

Lorem ipsum dolor sit

ADIBIDEAK

AZTERKETA BEREZIETAN ESKATUTAKO ZEHAZTAPENEN KARAKTERIZAZIOA

PROTEINA NAGUSIAK

PROTEINA NAGUSIAK

4. UGALKETAREN FUNTZIOAN PARTE HARTZEN DUTEN HORMONAK

3. HAURDUNALDIA ETA NEONATOLOGIA

Lorem ipsum dolor sit

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

GERNUA

• Aurre tratamendurik gabe aztertzen da
• Galerak minimizatzen dira
• Lagin mota:
• Lagin puntuala --> Kopuru txiki bat hartzen
• 24 orduko lagina --> Egunean guztira ekoitzitako gernua jasotzen da kuantifikatzeko

• Abantailak
• Inbertsiorik gabea
• Giltzurruneko tumoreei jarraitzeko egokia
• Mugak
• Odolarekiko ez da hain zehatza
• Kontserbazio egokia behar du
• Markatzaile tipikoak
• Urikonasa
• NMP22

AZTERKETA TEKNIKAK

• Tumore markatzaileak identifikatu eta neurtzeko hainbat teknika analitiko erabiltzen dira:
• Immunoentzimetan oinarritutako teknikak (ELISA, quimioluminiszentzia): ohikoak dira jarraipen klinikoan.
• Immunohistokimika: markatzailea ehunaren barruan non dagoen ikusteko aukera ematen du.
• Masa-espektrometria: molekulen profila zehaztasun handiz aztertzen du, batez ere ikerkuntzan.
• Teknika bakoitza lagin motaren eta azterketaren helburuaren arabera aukeratzen da.

TUMORE MARKATZAILE OHIKOEN ADIBIDEAK

ZER DIRA?

• Organismoan gertatzen diren prozesu patologiko batzuekin, bereziki minbiziarekin, lotura duten substantzia biologikoak dira.
• Izaera askotakoak --> proteinak, glukoproteinak...
• Pertsona osasuntsuetan ere detekta daitezke
• Gaixotasun neoplasiko baten aurrean --> kontzentrazioa aldatu

• Oso erabilgarriak dira:
• Susmo klinikoa indartzeko
• Gaixotasunaren bilakaera kontrolatzeko
• Tratamendu baten erantzuna ebaluatzeko
• Errebote edo berragerpen posibleak goiz antzemateko

ODOLA (SERUMA ETA PLASMA)

• Odola da laginik erabiliena, tumore - zelulek askatutako molekulak bertara iristen direlako.
• Seruma --> odola koagulatzen utzi ondoren lortzen den zati likidoa da.
• Plasma --> odola antikkoagulatzaileekin tratatu eta zentifrugatu ondoren eskuratzen da.
• ABANTAILA NAGUSIA
• Lagina erraz lortzea
• Jarraipen jarraitua egitea
• Balio altuak ez dira beti minbiziaren ondorio

TUMORE-EHUNA (BIOPSIAK)

• Mugak
• Inbasiboa
• Kontserbazio zehatza behar du (formol edo medio bereziak)
• Markatzaile tipikoak → HER2/neu (bularra), Ki-67 (proliferazioa), p53.

• Zuzeneko tumore-laginak aztertzen dira --> immunohistokimika bidez.
• Lagin mota
• Biopsia solidoa → Tumorearen zati bat
• Zitologia → Hari-fin batekin aspiratutako zelulak
• Abantailak
• Zelula tumoraletan markatzailea lokalizatzeko aukera.
• Odol edo gernuarekiko zehatzagoa

ZERTARAKO BALIO DU?

• Farmakoen monotorizazioa batez ere dosi finkorik ez duten farmakoetan erabiltzen da.
• Paziente baklitzaren arabera --> dosia egokitu
• Farmako psikiatrikoak
• Pazienteak etengabeko aldaketak izan --> nahasmendu bipolarren kasuan.
• Hipotiroidismoa tratatzeko
• Tiroide-guruinak gero eta gutxiago funtzionatuko duenez --> farmakoen dosia horren arabera erregulatu.
• Beste batzuk
• Kardiobaskularrak
• Antibiotikoak
• Heparina

• Helburua:
• Pazienteak hartzen duen farmakoen eraginkortasuna kontrolatzea
• Toxikotasuna sahiestea
• Pazientearen egoeraren arabera dosia erregulatzea

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

• Farmakoen jarraipena egiteko ohikoena da:
• Plasman duten kontzentrazioa kuantifikatzea.
• Batzuetan --> gernuan ere azter daiteke --> metabolitoak ondo ezagutzen badira.
• Farmakoen metabolismoa xenobiotikoen bidetik gertatzen da eta bi fase ditu:
• Oxidazio edo erredukzioa
• Konjugazio-erreakzioa (alkilazioa ohikoena)
• Erabiltzen diren teknika analitikoak molekula organikoak aztertzeko teknikak dira:
• Kromatografia likidoa
• Gas-kromatografia
• Masa-espektrometria
• Immunoteknikak (ELISA, EIA…) proteina edo hormona motako substantzietan

ZER DIRA PROTEINAK HAURDUNALDIAN ETA NEONATOLOGIAN?

• Proteinak funtsezko biomolekulak dira.
• Haurdunaldian zein jaioberrien garaian honako eginkizunak dituzte:
• Fetuen hazkundea eta garapena bermatzea
• Organoen sorrera eta heltzea
• Defentsa-sistema garatzea
• Haurdunaldiaren eta jaioberriaren egoera klinikoa ebaluatzea.

PROTEINA NAGUSIAK (HAURDUNALDIA)

1. hCG (GIZA GONADOTROPINA KORIONIKOA

3. PLAZENTAKO PROTEINA ESPEZIFIKOAK (PAPP-A)Plazentak ekoitzitako proteina.

• Funtzioa:
• Fetuen hazkundea erregulatzea

Plazentak sortzen duen hormona-proteina bat da.

• Funtzio nagusiak:
• Haurdunaldia mantentzea
• Progesterona ekoizpena estimulatzea
• Obulua umetokian egoki inplantatzea

2. ALFA-FETOPROTEINA (AFP)Fetuaren gibelean ekoitzitako proteina

• Funtzio nagusiak:
• Fetua babestea
• Amaren eta fetuaren arteko trukean parte hartzea

PROTEINA NAGUSIAK (NEONATOLOGIA)

1. ALBUMINA Odolean dagoen proteina nagusia

• Funtzio nagusiak:
• Presio osmotikoa mantentzea
• Substantzien garraioa

2. IMMUNOGLOBULINAK (IgG,IgM)Antigorputzak dira, defentsa sistemaren parte.

• Funtzioa:
• Infekzioen aurkako babesa.

3. SURFACTANT PROTEINAK (SP-A,SP-B)Biriketako proteinak.

• Funtzioa:
• Birikak irekita mantentzea arnasketan.

DETEKZIOA KUANTIFIKAZIOA

ZER DA DETEKZIOA?Proteina bat badagoen ala ez identifikatzea da.Detekzio metodo nagusiak:

• ELISA
• Antigorputzak erabiltzen dira
• Oso sentikorra eta espezifikoa
• Gehien erabiltzen den metodoa
• IMMUNOKROMATOGRAFIA
• Test azkarrak
• Emaitza bisuala (lerroak)

ZER DA KUANTIFIKAZIOA?Proteina baten kantitatea zehaztea Kuantifikazio metodo nagusiak:

• ELISA kuantitatiboa
• Kolorearen intentsitatea neurtzen da
• Kontzentrazioa kalkulatzen da
• ESPEKTROFOTOMETRIA
• Argiaren xurgapena neurtze da
• Proteina totalak kalkulatzeko
• WESTERN BLOT
• Proteina identifikatu eta kuantifikatzeko
• Ikerketa mailan gehiago erabiltzen da.

SARRERA

• Ugalketa-sistemaren funtzionamendua hormonen bidez erregulatzen da. Hormona hauek:
• Guruin endokrinoek ekoizten dituzte

• Odolaren bidez garraiatzen dira

• Helburu-organoetan eragina dute

• Hormona askok izaera proteinikoa edo peptidikoa dute --> horregatik detektatu eta neurtu daitezke analisi biologikoetan.

PROTEINA NAGUSIAK

1. FSH (Folikulu estimulatzaile hormona)

• Hipofisiak ekoitzitako hormona glikoproteikoa.
• Funtzioak:
• Emakumeetan:
• Obulutegiko folikuluen heltzea estimulatzen du
• Gizonezkoetan:
• Espermatogenesia aktibatzen du

2. LH (Luteinizatzaile hormona)

• Hipofisiak sortutako hormona proteikoa.
• Funtzioak:
• Emakumeetan:
• Obulazioa eragiten du
• Gorputz horia sortzea
• Gizonezkoetan:
• Testosterona ekoiztea estimulatzen du

3.Prolaktina

• Hipofisiak ekoitzitako hormona proteikoa.

• Funtzioak:

• Esne-ekoizpena erregulatzea
• Ugalketa-zikloan eragina izatea

4. hCG (Giza gonadotropina korionikoa)

• Plazentak sortutako hormona glikoproteikoa.
• Funtzioa:
• Haurdunaldia mantentzea
• Gorputz horiaren jarduera mantentzea

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

Zer da detekzioa?

• Hormona bat lagin biologiko batean dagoen ala ez identifikatzea.
• Lagin ohikoenak:
• Odola
• Gernua
• Detekzio metodo nagusiak

a) ELISA

• Antigorputzen bidez egiten da
• Oso zehatza eta sentikorra

b) Immunokromatografia

• Test azkarrak
• Emaitza bisuala
• Odol-analisi gehienetan erabiltzen da

Zer da kuantifikazioa?

• Hormona baten kontzentrazioa neurtzea (zenbat dagoen).
• Kuantifikazio metodo nagusiak:

a) ELISA kuantitatiboa

• Kolore-aldaketa neurtzen da
• Hormona mailak zehaztasunez kalkulatzen dira

b) Radioinmunoanalisi (RIA)

• Isotopo erradioaktiboak erabiltzen ditu

• Oso sentikorra

• Gaur egun gutxiago erabiltzen da

c) Quimioluminiszentzia

• Argi-igorpena neurtzen da

• Metodo moderno eta automatizatua

FARMAKOEN MONOTORIZAZIOAREN ADIBIDEAK

DIGOXINA

• Bihotzeko gutxiegitasunean erabiltzen da
• Tarte terapeutiko oso estua
• Gehiegizko dosia → arritmiak

Antiepileptikoak (fenitoina, valproatoa)

• Epilepsia tratatzeko
• Maila baxua → krisiak
• Maila altua → toxikotasuna

Antibiotikoak (vancomizina, gentamizina)

• Infekzio larrietan
• Gehiegizko dosia → giltzurruneko kaltea