V-XV
XV-XVIII
Aro Modernoa
ERDI AROA
GOI ERDI AROA
BEHE ERDI AROA
ESKOLASTIKA GOIZTIARRA
ESKOLASTIKA BERANTIARRA
SAN TOMAS
SAN ANTSELMO
ERRENAZIMENTUA
BARROKOA
ILUSTRAZIOA
John Locke
George Berkeley
David Hume
Jean-Jacques Rousseau
Denis Diderot
Voltaire
Immanuel Kant
Makiavelo
Tomas Moro
Giordano Bruno
Mirandola
Renè Descartes
Baruch Spinoza
Thomas Hobbes
Isaac Newton
Leibniz
Denis Diderot (1713-1784): Frantziako filosofo eta entziklopedista. Ideiak bildu eta zabaltzen eta pentsamendu kritikoa eta hausnarketa sustatzen zentratu zen. Dideroten bizitzak eta lanak Ilustrazioaren idealak sendotzen lagundu zuten.
Thomas Moore (1478-1535): Ingeles humanista izan zen, "Utopia" liburua argitaratzeagatik ospetsua, non justizia, berdintasuna eta gizarte-harmonia nagusi diren utopia bat deskribatzen duen. Garai hartako tirania, ustelkeria eta gizarte-desberdintasuna kritikatzen ditu, antolakuntza politiko eta sozialaren modu bidezkoago baten alde eginez.
SAN TOMAS
Tomas Akinokoa (1225-1274) filosofo eta teologo italiarra izan zen, Erdi Aroko pentsalari garrantzitsuenetako bat. Tomas Akinokoaren lanik ezagunena Summa Theologiae da, sistema filosofiko eta teologiko osoa duen lan monumentala. Berarentzat ideia eredugarriak ez daude gure arima-adimenerako eskuragarri modu zuzenean, Jainkoak naturan jarri ditu, baina gure adimenak horiek atzeman ditzake indukzioaren bitartez, gero dedukzioa aplikatzeko aukera eskainiz. Hori horrela, San Antselmoren argumentu ontologikoari uko egiten dio Santo Tomasek, ideia eredugarrien intuizio-gaitasun zuzena ezeztatzen baitu, Antselmo, Agustin edo Platonek berak sostengatzen zuten moduan (idealismo teologikoa). Tomas Akinokoa Jainkoa existitzen delako eta arrazoiaren bidez froga daitekeelako ideiaren defentsagatik ere ezaguna da. Jainkoaren existentzia giza natura eta arrazoimena behatuz froga daitekeela argudiatu zuen. Tomasek, Jainkoaren existentzia frogatzeko, laburrak eta argiak izanik klasikoak bihurtu diren bost ibilbide adierazten ditu.
Aro Modernoa Europako aro modernoaren hastapenak XV. eta XVI. mendeen arteko trantsizioan kokatzen dira, Errenazimentuaren eskutik. Mugimendu hori XIV. mendearen amaieratik XVI. mendearen bukaerara arte garatu zen Europan, eta izaera kultural, artistiko eta intelektuala izan zuen. Bere xede nagusia Antzinate klasikoaren balioak berreskuratzea izan zen, gizakiaren arrazoia, askatasuna eta sormen ahalmena ardatz hartuta. Humanismo errenazentistaren bidez, pentsamendu filosofiko eta zientifikoak berritu egin ziren, eta pixkanaka munduaren ikuspegi antropozentrikoago eta laikoago bat nagusitzen hasi zen, Erdi Aroko ikuspegi teozentrikoa atzean utziz. Bestalde, Erdi Aroaren amaieran gertatutako krisi nagusiek eta garai hartako aldaketa sozial, kultural, erlijioso eta zientifikoek modernitatearen sorrera ahalbidetu zuten. Errenazimentua ez zen aldaketa puntual bat izan, baizik eta arlo askotan eragin zuen eraldaketa sakona. Ann Blairren esanetan, iragana berreskuratzetik oraina berrasmatzera igaro ziren jakintsuak. Ondorioz, gizartea berriro pentsatu zen, Elizaren nagusitasuna zalantzan jarri zen, gizakia erdigunean kokatu zen eta zientzietan ikerketa-metodo eta ikuspegi berriak garatu ziren.
Makiavelo (1469-1527): Italiar politikaria eta analista politiko errealista izan zen. Haren arabera, bere "Printzea" liburuan, politikariek komenientzia eta pragmatismoaren arabera jokatu behar dute, baita maltzurkeria eta armak erabiliz ere, moralitatea kontuan hartu gabe. Estrategiaren kontzeptua eta giza naturaren eginkizuna aurkeztu zituen lehen aldiz arte politikoen ariketan.
George Berkeley (1685-1753): Idealismo filosofikoari eskainitako filosofo irlandarra. Uste zuen ezagutza guztia pertzepziotik zetorrela eta errealitatea hautematen zuen adimenaren araberakoa zela.
ESKOLASTIKA GOIZTIARRA
Eskolastika goiztiarra XI. mendean garatu zen, eta fedearen eta arrazoiaren arteko harremana, Jainkoaren izaera eta kreazioa bezalako gaiak jorratu zituen beti Patristikak eraikitako fundamentuetan oinarriturik. Anselmo Canterburykoaren obran zentratu zen, Jainkoaren existentzia arrazoiaren bidez frogatzen saiatu zena. Pedro Abelardo (1079-1142) eta Chartres eta San Bitor-eko eskolak oso garrantzitsuak izan ziren garai honetan.
SAN AGUSTIN
San Agustin Tagasten (Aljeria) jaio zen 354an, aita paganoa eta ama kristaua (Santa Monica) zituela. 430.ean hil zen. Hasiera batean bere amak prozesatzen zuen erlijioari uko egin zion, eta estoizismoa ezagutu ondoren bide espiritual batean murgildu zen; manikeismora bihurtu zen, gero eszeptizismoarekin egin zuen topo hortik Milanera joan zen eta plazerez beteriko bizitza hedonistaz gozatu zuen; baina zoriontasuna aurkitzeko ezinean, neoplatonismoa ezagutu ondoren, errebelazio bat izan eta amak zuen erlijio kristauaren jarraitzailea egin zen.
Isaac Newton (1643–1727): Mugimenduaren eta grabitazio unibertsalaren teoria formulatu zuen fisikari ingelesa. Bere ikuspegi matematiko eta esperimentalak erakutsi zuen unibertsoak lege ondo definitu eta aurreikusgarri batzuen arabera funtzionatzen duela eta oinarri zehatza eman zion zientzia modernoari.
Write a great headline
Contextualize your topicwith a subtitle
What you read: interactivity and animation can turn boring content into something fun. At Genially, we use AI (Awesome Interactivity) in all our designs, so you can level up with interactivity and turn your content into something that adds value and engages. Do you need more reasons to create dynamic content? Well: 90% of the information we absorb comes through sight, and we retain 42% more information when the content is moving. When making a presentation, you should pursue two objectives: convey information and avoid yawning. To achieve this, it can be a good practice to create an outline and use words that will stick in your audience's mind.
+info
+info
Giordano Bruno (1548-1600): Unibertsoaren infinituaren eta pentsamendu askatasunaren ideia defendatu zuen italiar filosofoa izan zen. Bere ikuspuntuak subertsiboak ziren, ortodoxia erlijiosoaren eta munduari buruzko pentsamolde errespetuzko, arrazional eta zientifikoaren aurka zuzenean. Heretiko gisa kondenatu zuten eta askatasun intelektualaren aldeko borrokaren ikur bihurtu zen.
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778): Suitzar pentsalaria, gizakiak berez onak direla argudiatzen zuena, baina gizarteak usteltzen dituela. Gizarte Kontratuaren kontzeptuagatik egin zen ospetsu, zeinak bizitza politikoa eta morala gidatzeko borondate orokorrean oinarritutako akordio bat ezartzen zuen.
SAN ANTSELMO
Mendebaldeko kristau tradizioko lehen argumentu ontologikoa SanAntselmok proposatu zuen 1078ko Proslogion lanean. Antselmok honela definitu zuen Jainkoa: “Pentsatu daitekeen gauzarik handiena, zeinak bera baino handiagoa den ezer pentsatzerik uzten ez duena”. Hori horrela, esan dezakegu fededunaren pentsamenduan ez ezik, Jainkoaren existentzia ukatzen duen pertsonaren gogamenean ere badagoela, beraz, gogamenean existitzen dela ziurtatu daiteke. Ahal den izaki handiena gogamenean existitzen bada, errealitatean ere existitu behar dela iradoki zuen Antselmok. Izan ere, gogamenean bakarrik existituko balitz, orduan izaki handiago bat posible izango litzateke: bai gogamenean bai errealitatean existitzen den izakia. Beraz, beharrezkoa da ahalik eta izaki handiago hori, pentsamenduan ez ezik, errealitatean ere existitzea.
XVIII. mendean Europan garatu zen Ilustrazioaren filosofiak arrazoia eta zientzia hartu zituen gizartea hobetzeko oinarri gisa. Agintaritza tradizionala, erlijioa eta monarkia absolutua zalantzan jartzen ditu eta askatasuna, hezkuntza eta eskubide pertsonalak azpimarratzen ditu. Bere helburua gizakien garuna garatzea eta gizartea justuagoa eta arrazionalagoa egitea da. Voltaire, Rousseau eta Kant bezalako pentsalariek dogma eta injustizia kritikatu zituzten eta liberalismoaren eta demokrazia modernoaren oinarriak ezarriko zituzten ideiak zabaltzen lagundu zuten.
René Descartes (1596-1650): Filosofo frantsesa, filosofia arrazionalistaren aita bezala ezaguna. Bere aforismo ospetsuak, "Pentsatzen dut, beraz, banaiz", arrazoia egiaren iturria dela dioen ideiak laburbiltzen ditu. Egiaren bilaketan zalantza sistematikoaren metodo bat garatu zuen.
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778): Suitzar pentsalaria, gizakiak berez onak direla argudiatzen zuena, baina gizarteak usteltzen dituela. Gizarte Kontratuaren kontzeptuagatik egin zen ospetsu, zeinak bizitza politikoa eta morala gidatzeko borondate orokorrean oinarritutako akordio bat ezartzen zuen.
Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494): “Gizakiaren duintasunari buruzko hitzaldia” idatzi zuen, Errenazimentuko humanismoaren manifestutzat har daitekeena. Gizakia bere patua aukeratzeko gai den izaki librea dela aldarrikatu zuen.
PATRISTIKA
III. eta VIII. mendeen arteko kristau-filosofo eta teologoak Patristika (Elizaren Gurasoak) izanarekin ezagutzen ditugu. Kristau horiek eginiko Kristau-filosofia eta teologia da. Kristautasunaren mundu-ikuskera berria jentilen filosofiaren aurrean finkatu, aldeztu eta, ahal zen neurrian, harekiko uztartzea izan zen haien lana. III. mendeaz geroztik, kristau-egiak formulatzeari eta funtsarzeari ekin zioten. Elizaren Aitek, San Agustinek eta San Jeronimok (besteak beste), kristau fedea eta filosofia klasikoa uztartzen saiatu ziren. Klemente eta Origenesen eraginpean, Bibliaren interpretazio alegorikoak bilatzen zituzten, eskola gutxi batzuk kenduta, eta platonismoa eta neoplatonismoa erabili zuen San Agustinek kristautasunaren printzipioak finkatzeko, Aristotelesen lanak (bere logika izan ezik) kontuan hartu gabe. Elizaren Gurasoak hiru garai hauei jarraiki taldekatu ohi dira: -Apologetak: (kristautasunaren defendatzaileak); 200. urtera arte. -Doktrina-formulatzaileak: 200. urtetik 450. urtera arte. -Doktrina-birlantzaileak: 450. urtetik patristikaren amaiera arte.
Leibnizen arabera, errealitatea monadez osatua dago: entitate sinple, zatiezin eta espiritualez. Monada bakoitza independentea da, eta ez dute elkarrekintzarik; hala ere, guztiek Jainkoak ezarritako aurrez harmoniaren arabera funtzionatzen dute. Jainkoa monada guztien sortzailea da, eta mundu hau mundu posibleetan onena da, ordena eta harmonia handiena duelako, nahiz eta sufrimendua existitu. Errealitatea, beraz, arrazionala eta perfektuki antolatua da.
Immanuel Kant (1724-1804): Arrazionalismoa eta enpirismoa uztartzen saiatu zen filosofo alemaniarra izan zen. Kantek argudiatu zuen arrazoia izan behar zela moralaren oinarria, eta giza askatasuna arau unibertsalen arabera jokatzean zetzala. "Ausartu zaitez jakitera!" leloak Ilustrazioaren espiritu kritikoa laburbiltzen du ezin hobeto.
Baruch Spinoza (1632-1677): Unibertsoko guztia naturaren eta Jainkoaren pean elkarri lotuta dagoela uste zuen filosofo herbeheretarra. Giza askatasunaren ikuspegia errealitatea ulertzeko eta arrazoiak gidatuta jokatzeko gaitasuna bezala ezagutzen da.
Barrokoa jarraitutasunean dago eta, aldi berean, Errenazimentuarekin kontrastatzen du, Europa modernoan krisi, borroka eta ezegonkortasun garai baten isla, erlijio gerrek, Kontraerreformak eta Errenazimentuko arrazoi baikorrarekiko mesfidantzak azpimarratuta. Filosofikoki, ikuspegi pesimistago eta errealitatearekiko eta gizakiarekiko desengainatuago bat aurkezten du, finitudearen, errorearen eta itxuraren kontzientzia, eta pentsamendu modernoaren sendotzea arrazionalismoaren eta enpirismoaren moduko korronteen bidez, zeinek ezagutzarako oinarri berri eta ziurgabeak bilatzen zituzten aldakor eta ziurgabetzat jotzen zen mundu batean.
John Locke (1632-1704): Filosofo, enpirista eta liberal ingelesa izan zen. Lockek uste zuen gizaki guztiak jaiotzez eskubideekin direla, hala nola bizitzeko, askatasunerako eta jabetzarako eskubidea, eta botere politikoa baliozkoa dela gobernatuen baimena duenean.
GILLEM OCKHAMGOA
Gilen Ockhamgoa (1285-1347) filosofo eta teologo ingelesa izan zen, eta Erdi Aro Berantiarreko pentsalari garrantzitsuenetako bat. Gilen Ockhamgoaren filosofia nominalistak argudiatzen du unibertsalek, hots justiziaren edo edertasunaren ideiak bezalako kontzeptuek, ez dutela beren baitan existentzia errealik, neoplatonismo eta idealismo teologikoek sostengatzen zuten moduan, baizik eta giza gogamenak errealitatea sailkatzeko eta antolatzeko sortutako izenak edo kontzeptuak baino ez direla. Unibertsalak, hau da, giza gogameneko kontzeptuak, abstrakzioaren emaitzak dira, eta ez dute existentziarik hortik kanpo. Ockham, fededuna izan arren, zalantzan jartzen du Jainkoaren existentzia frogatu nahi dutenen baliozkotasuna. Ockhamek unibertsalei buruz zuen doktrina berak printzipio teologiko bati erantzuten zion: guztia kontingentzia absolutua da, hau da, Jainkoa erabat askea da, beraz, determinaziotik kanpo aurkitzen da, eta gizakia ezin du ulertu honen ahalguztiduntasuna
ERDI AROA FILOSOFIAREKIKO
Erdi Aroa Europako historiako aro bat da, Antzinaroaren ondorengoa eta AroModernoaren aurrekoa. Gutxi gorabehera V. mendetik XV. mende arteko tarteahartzen du. Erdi Aroaren baitan historialariek beste azpiaro batzuk —Goi Erdi Aroa,Tarteko Erdi Aroa eta Behe Erdi Aroa— bereizi dituzte. Erdi Aroan, aldaketa ugarigertatu ziren politika, kultura eta ekonomia arloetan Erdi Aroko filosofia kristautasunaren filosofia eta filosofia klasikoa uztartu zituen.Erabilitako Metodoei dagokienez, eztabaida eta argumentazio logikoan oinarrituziren: Dialektika erabiltzen zuten, argudiatzeko metodo bat, non bi jarrera kontrajarriagertzen ziren eta ondorio batera iristeko eztabaidatzen ziren, zentzu honetanSokrates eta Platon filosofoek erabiltzen zuten sistema dialektikoaren antzekoa.Exegesia ere erabiltzen zen, hau da, emandako testu baten barruko esanahiaateratzea, era objektibo batean ikusteko, oin-ohar ugari eta testuen bertsio originalakerabiliz. Gehienbat testu zaharrak eta Biblia interpretatzeko erabiltzen zuten.
Thomas Hobbes (1588-1679): Ingalaterrako pentsalari politikoa eta Leviathan liburuaren egilea. Jendea berez berekoia dela eta bizitzan ordena eta segurtasuna lortzeko botere sendo batekin kontratu sozial bat sinatu behar duela dioen ikuspegia partekatzen zuen.
Voltaire (1694-1778): Frantziako filosofoa eta adierazpen eta erlijio askatasunaren aldekoa. Elizaren eta gizarte injustiziaren aurka egin zuen; tolerantzia eta arrazoia ere defendatu zituen aurrera egiteko bide gisa.
Errenazimentuak Europako modernitatearen hasiera markatzen du, dokumentuan aipatzen den bezala. Erdi Aroko eta Jainkoan zentratutako pentsamoldearekin pixkanaka haustea eta gizaterian, haren duintasunean eta arrazoitzeko duen gaitasunean zentratutako ikuspegi berri baten sorrerak ezaugarritzen du. Humanismoaren bidez, greziar-erromatar testu klasikoak berraurkitu ziren, eta hezkuntza zabalagoa sustatu zen. Arrazoia eta esperientzia teologiatik askatzen hasi ziren, iraultza zientifikoari eta pentsamendu filosofiko modernoari bidea irekiz, baina kristau esparru tradizionala erabat alde batera utzi gabe.
2.ebaluazioa Filo
oierzeberio
Created on February 9, 2026
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Timeline video
View
Images Timeline Mobile
View
Sport Vibrant Timeline
View
Decades Infographic
View
Comparative Timeline
View
Square Timeline Diagram
View
Timeline Diagram
Explore all templates
Transcript
V-XV
XV-XVIII
Aro Modernoa
ERDI AROA
GOI ERDI AROA
BEHE ERDI AROA
ESKOLASTIKA GOIZTIARRA
ESKOLASTIKA BERANTIARRA
SAN TOMAS
SAN ANTSELMO
ERRENAZIMENTUA
BARROKOA
ILUSTRAZIOA
John Locke
George Berkeley
David Hume
Jean-Jacques Rousseau
Denis Diderot
Voltaire
Immanuel Kant
Makiavelo
Tomas Moro
Giordano Bruno
Mirandola
Renè Descartes
Baruch Spinoza
Thomas Hobbes
Isaac Newton
Leibniz
Denis Diderot (1713-1784): Frantziako filosofo eta entziklopedista. Ideiak bildu eta zabaltzen eta pentsamendu kritikoa eta hausnarketa sustatzen zentratu zen. Dideroten bizitzak eta lanak Ilustrazioaren idealak sendotzen lagundu zuten.
Thomas Moore (1478-1535): Ingeles humanista izan zen, "Utopia" liburua argitaratzeagatik ospetsua, non justizia, berdintasuna eta gizarte-harmonia nagusi diren utopia bat deskribatzen duen. Garai hartako tirania, ustelkeria eta gizarte-desberdintasuna kritikatzen ditu, antolakuntza politiko eta sozialaren modu bidezkoago baten alde eginez.
SAN TOMAS
Tomas Akinokoa (1225-1274) filosofo eta teologo italiarra izan zen, Erdi Aroko pentsalari garrantzitsuenetako bat. Tomas Akinokoaren lanik ezagunena Summa Theologiae da, sistema filosofiko eta teologiko osoa duen lan monumentala. Berarentzat ideia eredugarriak ez daude gure arima-adimenerako eskuragarri modu zuzenean, Jainkoak naturan jarri ditu, baina gure adimenak horiek atzeman ditzake indukzioaren bitartez, gero dedukzioa aplikatzeko aukera eskainiz. Hori horrela, San Antselmoren argumentu ontologikoari uko egiten dio Santo Tomasek, ideia eredugarrien intuizio-gaitasun zuzena ezeztatzen baitu, Antselmo, Agustin edo Platonek berak sostengatzen zuten moduan (idealismo teologikoa). Tomas Akinokoa Jainkoa existitzen delako eta arrazoiaren bidez froga daitekeelako ideiaren defentsagatik ere ezaguna da. Jainkoaren existentzia giza natura eta arrazoimena behatuz froga daitekeela argudiatu zuen. Tomasek, Jainkoaren existentzia frogatzeko, laburrak eta argiak izanik klasikoak bihurtu diren bost ibilbide adierazten ditu.
Aro Modernoa Europako aro modernoaren hastapenak XV. eta XVI. mendeen arteko trantsizioan kokatzen dira, Errenazimentuaren eskutik. Mugimendu hori XIV. mendearen amaieratik XVI. mendearen bukaerara arte garatu zen Europan, eta izaera kultural, artistiko eta intelektuala izan zuen. Bere xede nagusia Antzinate klasikoaren balioak berreskuratzea izan zen, gizakiaren arrazoia, askatasuna eta sormen ahalmena ardatz hartuta. Humanismo errenazentistaren bidez, pentsamendu filosofiko eta zientifikoak berritu egin ziren, eta pixkanaka munduaren ikuspegi antropozentrikoago eta laikoago bat nagusitzen hasi zen, Erdi Aroko ikuspegi teozentrikoa atzean utziz. Bestalde, Erdi Aroaren amaieran gertatutako krisi nagusiek eta garai hartako aldaketa sozial, kultural, erlijioso eta zientifikoek modernitatearen sorrera ahalbidetu zuten. Errenazimentua ez zen aldaketa puntual bat izan, baizik eta arlo askotan eragin zuen eraldaketa sakona. Ann Blairren esanetan, iragana berreskuratzetik oraina berrasmatzera igaro ziren jakintsuak. Ondorioz, gizartea berriro pentsatu zen, Elizaren nagusitasuna zalantzan jarri zen, gizakia erdigunean kokatu zen eta zientzietan ikerketa-metodo eta ikuspegi berriak garatu ziren.
Makiavelo (1469-1527): Italiar politikaria eta analista politiko errealista izan zen. Haren arabera, bere "Printzea" liburuan, politikariek komenientzia eta pragmatismoaren arabera jokatu behar dute, baita maltzurkeria eta armak erabiliz ere, moralitatea kontuan hartu gabe. Estrategiaren kontzeptua eta giza naturaren eginkizuna aurkeztu zituen lehen aldiz arte politikoen ariketan.
George Berkeley (1685-1753): Idealismo filosofikoari eskainitako filosofo irlandarra. Uste zuen ezagutza guztia pertzepziotik zetorrela eta errealitatea hautematen zuen adimenaren araberakoa zela.
ESKOLASTIKA GOIZTIARRA
Eskolastika goiztiarra XI. mendean garatu zen, eta fedearen eta arrazoiaren arteko harremana, Jainkoaren izaera eta kreazioa bezalako gaiak jorratu zituen beti Patristikak eraikitako fundamentuetan oinarriturik. Anselmo Canterburykoaren obran zentratu zen, Jainkoaren existentzia arrazoiaren bidez frogatzen saiatu zena. Pedro Abelardo (1079-1142) eta Chartres eta San Bitor-eko eskolak oso garrantzitsuak izan ziren garai honetan.
SAN AGUSTIN
San Agustin Tagasten (Aljeria) jaio zen 354an, aita paganoa eta ama kristaua (Santa Monica) zituela. 430.ean hil zen. Hasiera batean bere amak prozesatzen zuen erlijioari uko egin zion, eta estoizismoa ezagutu ondoren bide espiritual batean murgildu zen; manikeismora bihurtu zen, gero eszeptizismoarekin egin zuen topo hortik Milanera joan zen eta plazerez beteriko bizitza hedonistaz gozatu zuen; baina zoriontasuna aurkitzeko ezinean, neoplatonismoa ezagutu ondoren, errebelazio bat izan eta amak zuen erlijio kristauaren jarraitzailea egin zen.
Isaac Newton (1643–1727): Mugimenduaren eta grabitazio unibertsalaren teoria formulatu zuen fisikari ingelesa. Bere ikuspegi matematiko eta esperimentalak erakutsi zuen unibertsoak lege ondo definitu eta aurreikusgarri batzuen arabera funtzionatzen duela eta oinarri zehatza eman zion zientzia modernoari.
Write a great headline
Contextualize your topicwith a subtitle
What you read: interactivity and animation can turn boring content into something fun. At Genially, we use AI (Awesome Interactivity) in all our designs, so you can level up with interactivity and turn your content into something that adds value and engages. Do you need more reasons to create dynamic content? Well: 90% of the information we absorb comes through sight, and we retain 42% more information when the content is moving. When making a presentation, you should pursue two objectives: convey information and avoid yawning. To achieve this, it can be a good practice to create an outline and use words that will stick in your audience's mind.
+info
+info
Giordano Bruno (1548-1600): Unibertsoaren infinituaren eta pentsamendu askatasunaren ideia defendatu zuen italiar filosofoa izan zen. Bere ikuspuntuak subertsiboak ziren, ortodoxia erlijiosoaren eta munduari buruzko pentsamolde errespetuzko, arrazional eta zientifikoaren aurka zuzenean. Heretiko gisa kondenatu zuten eta askatasun intelektualaren aldeko borrokaren ikur bihurtu zen.
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778): Suitzar pentsalaria, gizakiak berez onak direla argudiatzen zuena, baina gizarteak usteltzen dituela. Gizarte Kontratuaren kontzeptuagatik egin zen ospetsu, zeinak bizitza politikoa eta morala gidatzeko borondate orokorrean oinarritutako akordio bat ezartzen zuen.
SAN ANTSELMO
Mendebaldeko kristau tradizioko lehen argumentu ontologikoa SanAntselmok proposatu zuen 1078ko Proslogion lanean. Antselmok honela definitu zuen Jainkoa: “Pentsatu daitekeen gauzarik handiena, zeinak bera baino handiagoa den ezer pentsatzerik uzten ez duena”. Hori horrela, esan dezakegu fededunaren pentsamenduan ez ezik, Jainkoaren existentzia ukatzen duen pertsonaren gogamenean ere badagoela, beraz, gogamenean existitzen dela ziurtatu daiteke. Ahal den izaki handiena gogamenean existitzen bada, errealitatean ere existitu behar dela iradoki zuen Antselmok. Izan ere, gogamenean bakarrik existituko balitz, orduan izaki handiago bat posible izango litzateke: bai gogamenean bai errealitatean existitzen den izakia. Beraz, beharrezkoa da ahalik eta izaki handiago hori, pentsamenduan ez ezik, errealitatean ere existitzea.
XVIII. mendean Europan garatu zen Ilustrazioaren filosofiak arrazoia eta zientzia hartu zituen gizartea hobetzeko oinarri gisa. Agintaritza tradizionala, erlijioa eta monarkia absolutua zalantzan jartzen ditu eta askatasuna, hezkuntza eta eskubide pertsonalak azpimarratzen ditu. Bere helburua gizakien garuna garatzea eta gizartea justuagoa eta arrazionalagoa egitea da. Voltaire, Rousseau eta Kant bezalako pentsalariek dogma eta injustizia kritikatu zituzten eta liberalismoaren eta demokrazia modernoaren oinarriak ezarriko zituzten ideiak zabaltzen lagundu zuten.
René Descartes (1596-1650): Filosofo frantsesa, filosofia arrazionalistaren aita bezala ezaguna. Bere aforismo ospetsuak, "Pentsatzen dut, beraz, banaiz", arrazoia egiaren iturria dela dioen ideiak laburbiltzen ditu. Egiaren bilaketan zalantza sistematikoaren metodo bat garatu zuen.
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778): Suitzar pentsalaria, gizakiak berez onak direla argudiatzen zuena, baina gizarteak usteltzen dituela. Gizarte Kontratuaren kontzeptuagatik egin zen ospetsu, zeinak bizitza politikoa eta morala gidatzeko borondate orokorrean oinarritutako akordio bat ezartzen zuen.
Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494): “Gizakiaren duintasunari buruzko hitzaldia” idatzi zuen, Errenazimentuko humanismoaren manifestutzat har daitekeena. Gizakia bere patua aukeratzeko gai den izaki librea dela aldarrikatu zuen.
PATRISTIKA
III. eta VIII. mendeen arteko kristau-filosofo eta teologoak Patristika (Elizaren Gurasoak) izanarekin ezagutzen ditugu. Kristau horiek eginiko Kristau-filosofia eta teologia da. Kristautasunaren mundu-ikuskera berria jentilen filosofiaren aurrean finkatu, aldeztu eta, ahal zen neurrian, harekiko uztartzea izan zen haien lana. III. mendeaz geroztik, kristau-egiak formulatzeari eta funtsarzeari ekin zioten. Elizaren Aitek, San Agustinek eta San Jeronimok (besteak beste), kristau fedea eta filosofia klasikoa uztartzen saiatu ziren. Klemente eta Origenesen eraginpean, Bibliaren interpretazio alegorikoak bilatzen zituzten, eskola gutxi batzuk kenduta, eta platonismoa eta neoplatonismoa erabili zuen San Agustinek kristautasunaren printzipioak finkatzeko, Aristotelesen lanak (bere logika izan ezik) kontuan hartu gabe. Elizaren Gurasoak hiru garai hauei jarraiki taldekatu ohi dira: -Apologetak: (kristautasunaren defendatzaileak); 200. urtera arte. -Doktrina-formulatzaileak: 200. urtetik 450. urtera arte. -Doktrina-birlantzaileak: 450. urtetik patristikaren amaiera arte.
Leibnizen arabera, errealitatea monadez osatua dago: entitate sinple, zatiezin eta espiritualez. Monada bakoitza independentea da, eta ez dute elkarrekintzarik; hala ere, guztiek Jainkoak ezarritako aurrez harmoniaren arabera funtzionatzen dute. Jainkoa monada guztien sortzailea da, eta mundu hau mundu posibleetan onena da, ordena eta harmonia handiena duelako, nahiz eta sufrimendua existitu. Errealitatea, beraz, arrazionala eta perfektuki antolatua da.
Immanuel Kant (1724-1804): Arrazionalismoa eta enpirismoa uztartzen saiatu zen filosofo alemaniarra izan zen. Kantek argudiatu zuen arrazoia izan behar zela moralaren oinarria, eta giza askatasuna arau unibertsalen arabera jokatzean zetzala. "Ausartu zaitez jakitera!" leloak Ilustrazioaren espiritu kritikoa laburbiltzen du ezin hobeto.
Baruch Spinoza (1632-1677): Unibertsoko guztia naturaren eta Jainkoaren pean elkarri lotuta dagoela uste zuen filosofo herbeheretarra. Giza askatasunaren ikuspegia errealitatea ulertzeko eta arrazoiak gidatuta jokatzeko gaitasuna bezala ezagutzen da.
Barrokoa jarraitutasunean dago eta, aldi berean, Errenazimentuarekin kontrastatzen du, Europa modernoan krisi, borroka eta ezegonkortasun garai baten isla, erlijio gerrek, Kontraerreformak eta Errenazimentuko arrazoi baikorrarekiko mesfidantzak azpimarratuta. Filosofikoki, ikuspegi pesimistago eta errealitatearekiko eta gizakiarekiko desengainatuago bat aurkezten du, finitudearen, errorearen eta itxuraren kontzientzia, eta pentsamendu modernoaren sendotzea arrazionalismoaren eta enpirismoaren moduko korronteen bidez, zeinek ezagutzarako oinarri berri eta ziurgabeak bilatzen zituzten aldakor eta ziurgabetzat jotzen zen mundu batean.
John Locke (1632-1704): Filosofo, enpirista eta liberal ingelesa izan zen. Lockek uste zuen gizaki guztiak jaiotzez eskubideekin direla, hala nola bizitzeko, askatasunerako eta jabetzarako eskubidea, eta botere politikoa baliozkoa dela gobernatuen baimena duenean.
GILLEM OCKHAMGOA
Gilen Ockhamgoa (1285-1347) filosofo eta teologo ingelesa izan zen, eta Erdi Aro Berantiarreko pentsalari garrantzitsuenetako bat. Gilen Ockhamgoaren filosofia nominalistak argudiatzen du unibertsalek, hots justiziaren edo edertasunaren ideiak bezalako kontzeptuek, ez dutela beren baitan existentzia errealik, neoplatonismo eta idealismo teologikoek sostengatzen zuten moduan, baizik eta giza gogamenak errealitatea sailkatzeko eta antolatzeko sortutako izenak edo kontzeptuak baino ez direla. Unibertsalak, hau da, giza gogameneko kontzeptuak, abstrakzioaren emaitzak dira, eta ez dute existentziarik hortik kanpo. Ockham, fededuna izan arren, zalantzan jartzen du Jainkoaren existentzia frogatu nahi dutenen baliozkotasuna. Ockhamek unibertsalei buruz zuen doktrina berak printzipio teologiko bati erantzuten zion: guztia kontingentzia absolutua da, hau da, Jainkoa erabat askea da, beraz, determinaziotik kanpo aurkitzen da, eta gizakia ezin du ulertu honen ahalguztiduntasuna
ERDI AROA FILOSOFIAREKIKO
Erdi Aroa Europako historiako aro bat da, Antzinaroaren ondorengoa eta AroModernoaren aurrekoa. Gutxi gorabehera V. mendetik XV. mende arteko tarteahartzen du. Erdi Aroaren baitan historialariek beste azpiaro batzuk —Goi Erdi Aroa,Tarteko Erdi Aroa eta Behe Erdi Aroa— bereizi dituzte. Erdi Aroan, aldaketa ugarigertatu ziren politika, kultura eta ekonomia arloetan Erdi Aroko filosofia kristautasunaren filosofia eta filosofia klasikoa uztartu zituen.Erabilitako Metodoei dagokienez, eztabaida eta argumentazio logikoan oinarrituziren: Dialektika erabiltzen zuten, argudiatzeko metodo bat, non bi jarrera kontrajarriagertzen ziren eta ondorio batera iristeko eztabaidatzen ziren, zentzu honetanSokrates eta Platon filosofoek erabiltzen zuten sistema dialektikoaren antzekoa.Exegesia ere erabiltzen zen, hau da, emandako testu baten barruko esanahiaateratzea, era objektibo batean ikusteko, oin-ohar ugari eta testuen bertsio originalakerabiliz. Gehienbat testu zaharrak eta Biblia interpretatzeko erabiltzen zuten.
Thomas Hobbes (1588-1679): Ingalaterrako pentsalari politikoa eta Leviathan liburuaren egilea. Jendea berez berekoia dela eta bizitzan ordena eta segurtasuna lortzeko botere sendo batekin kontratu sozial bat sinatu behar duela dioen ikuspegia partekatzen zuen.
Voltaire (1694-1778): Frantziako filosofoa eta adierazpen eta erlijio askatasunaren aldekoa. Elizaren eta gizarte injustiziaren aurka egin zuen; tolerantzia eta arrazoia ere defendatu zituen aurrera egiteko bide gisa.
Errenazimentuak Europako modernitatearen hasiera markatzen du, dokumentuan aipatzen den bezala. Erdi Aroko eta Jainkoan zentratutako pentsamoldearekin pixkanaka haustea eta gizaterian, haren duintasunean eta arrazoitzeko duen gaitasunean zentratutako ikuspegi berri baten sorrerak ezaugarritzen du. Humanismoaren bidez, greziar-erromatar testu klasikoak berraurkitu ziren, eta hezkuntza zabalagoa sustatu zen. Arrazoia eta esperientzia teologiatik askatzen hasi ziren, iraultza zientifikoari eta pentsamendu filosofiko modernoari bidea irekiz, baina kristau esparru tradizionala erabat alde batera utzi gabe.