AZTERKETA BEREZIAK

LAGIN MOTA

ZERTARAKO BALIO DU

1. TUMORE MARKATZAILEEN ZEHAZTAPENA

2. FARMAKOEN MONITARIZAZIOA

TEKNIKAK

HELBURUA

Lorem ipsum dolor sit

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

ADIBIDEAK

AZTERKETA BEREZIAK

PROTEINA NAGUSIAK

Naiara Arpon Moreno

PROTEINA NAGUSIAK

4. UGALKETAREN FUNTZIOAN PARTE HARTZEN DUTEN HORMONAK

3. HAURDUNALDIA ETA NEONATOLOGIA

Lorem ipsum dolor sit

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

UGALKORTASUN PROBEN TESTUINGURUA

JAIOBERRIAREN BEHAKETA

IMMUNOENTZIMAK

ELISA/Kimio-luminiszentzia/RIA

• Lagin motak: Odola, seruma, plasma eta batzuetan gernua

• Erabilerak
• Hasierako diagnostikorako eta tratamenduaren jarraipena

• Abantailak
• Sentikorrak, azkarrak, erraz automatizatzen dira

• Mugak
• Maila altuak ez dira beti espezifikoak, beste gaixotasunak ere handitu ditzakete markatzaileak.

DETEKZIO ETA KUANTIFIKAZIOA

• Hormona hauek serumean edo gernuan neurtzen dira
• Izaera proteiko dutenez, immunosaiakuntzak erabiltzen dira

Teknika nagusiak:

• Saiakuntza immunoentzimatikoa (SIE / ELISA):
• Antigenoa edo antigorputza entzima batekin markatzen da. Ondoren, dagokion substratua gehitzen da, eta erreakzio entzimatikoak sortutako kolorea kolorimetriaren bidez neurtzen da, hormonaren kontzentrazioa zehazteko.

• Erradioimmunoanalisia (RIA):
• Antigenoa edo antigorputza isotopo erradioaktibo batekin markatzen da, eta igorritako erradiazio-maila neurtuz kalkulatzen da lagineko hormonaren kantitatea.

• Fluoroimmunoanalisia (FIA):
• Antigenoak edo antigorputzak markatzaile fluoreszenteekin etiketatzen dira, eta sortutako fluoreszentzia fluorimetriaren bidez aztertzen da.

ZER DIRA?

• Minbizi zelulek zuzenean sortzen dituzten edo tumore baten presentziaren aurrean gorputzak ekoizten dituen substantzia biologiko neurgarriak dira
• Gehienetan --> proteinak edo glikoproteinak
• Baina --> entzima, horomona edo antigeno espezifikoak ere

• Banako osasuntsuetan ere egon daitezke, baina prozesu patologikoetan --> Kontzentrazio maila handitu edo txikitu

Haien determinazioak honetarako balio du:

• Diagnostikoan laguntzeko (ez beti espezifikoak)
• Pronostikoa ebaluatzeko
• Tratamenduaren eraginkortasuna kontrolatzeko
• Errepikapen edo metastasiak detektatzeko

• Jaioberriaren baheketa bizitzako lehen egunetan egiten da.

• Normalean, jaio eta 48 ordura, odol-lagina hartzen da orpoan ziztada eginez.

• Lagin horretan hainbat gaixotasun genetiko eta metaboliko aztertzen dira, hala nola:

• Fenilzetonuria
• Hipotiroidismo sortzetikoa
• Sortzetiko hiperplasia adrenala
• Drepanozitosia
• Fibrosi kistikoa
• Aminoazido, gantz-azido eta azido organikoen metabolismo-akatsak

• Helburua --> Gaixotasun endokrino-metabolikoak goiz detektatzea, tratamendua garaiz hasteko.

MASA ESPEKTOMETRIA

Mass Spectrometry, MS

• Lagin motak: Gernua, ehunak eta plasma/seruma (muga batzuekin)

• Erabilerak
• Teknika honek molekulen profilen karakterizazio zehatza ahalbidetzen du, hau nola proteinak, peptidoak eta metabolitoak.
• Ehunetan molekula horien banaketa espaziala aztertzeko aukera ematen du, eskualdeka profilak lortuz.

• Abantailak
• Molekula profilen azterketa zehatza egiteko gaitasuna
• Ehun mailako mekanismo fisiopatologikoak zuzenean behatzeko aukera

• Mugak
• Plasma/seruma -> Proteina ugaritasunak molekula txikien detekzioa zailtzen du.
• Gernua ->Gatz eduki handiak ionizazio-arazioak eta nahi gabeko aduktuak sor ditzake
• Ehunak -> Heterogeneotasuna eta gizakietan laginak lortzeko zailtasunak

EZAUGARRIAK

• AFParen EZAUGARRIAK

• Gailarrua -> Haurdunaldiaren 23. astean
• Down sindromean -> Proteina honen balioak %50 baino gehiago jaisten da.
• Hodi neuralaren itxiera baloratzeko erabiltzen da.

• hCGren EZAUGARRIAK

• AFPren kontrako portaera erakusten du
• Down sindromea --> kontzentrazio handiagoak agertzen dira

• ESTRIOLEN EZAUGARRIAK

• Haurdunaldiko estrogeno nagusia da.
• Gailurra --> hirugarren hiruilekoan
• Down sindromean --> balioak %25 inguru baxuagoak izaten dira
• Serumeko mailak neurtzea komeni da, gernukoak baino fidagarriagoak direlako

GERNUA

• Lagin motak:

• 24 orduko gernua --> Egun batean zehar ekoitzitako gernua jasotzen da kuantifikatzeko
• Gernu puntuala --> Kopuru txiki bat hartzen da

• Abantailak
• Ez inbaditzailea
• Erraza eta merkea jasotzeko
• Giltzurruneko behaketa edo jarraipen errepikakorretako egokia da.

• Desabantailak
• Interferentzia ohikoak (infekzioak, odola gernuan...)
• Diluzio aldakortasun handia (hidratazioaren arabera)

• Markatzaile tipikoak --> BTA, NMP22

SERUMA ETA PLASMA (ODOLA)

• Lagin motak

• Plasma --> Odola hodi antikoagulante batean (EDTA)
• Seruma --> Odola koagulatzen

• Abantailak

• Lagin hartze erraza eta azkarra
• Pazientearentzat gutxi inbaditzailea
• Monitarizazio jarraitua egiteko egokia (tratamendu jarraipena)

• Desabantailak

• Kontzentrazio baxuek detekzio mugak izan ditzakete hasierako faseetan
• Espezifikotasun txikiagoa (balioak igo daitezke beste gaixotasunetan)

• Markatzaile tipikoak --> PSA, CEA, CA-125, AFP

HELBURUA

Farmakoen kontzentrazio plasmatikoaren neurketaren bidez, pazienteak hartzen duen tratamendu farmakologikoaren egokitasuna ebaluatzea da helburua.Horren bidez:

• Farmakoen eraginkortasuna kontrolatzen da
• Toxikotasuna sahiesten da
• Pazientearen egoera klinikoaren arabera dosia egokitu daiteke

Hori lortzeko, farmakoen XBMIT ezaugarriak hartzen dira kontuan:

• X --> Xurgapena
• B --> Banaketa
• M --> Metabolismoa
• I --> Iragazketa
• T --> Toxikotasuna

CA 15.3

• Lotutako minbizia

• Bularra (batez ere aurreratua/metafasikoa)

• Normala

• < 35 U / ml

• Erabilera

• Tratamenduaren jarraipena

• Kontuan hartzekoa

• Ez da erabilgarria goiz detektatzeko edo diagnostikorako
• Honen igoera → Obulutegian, birikan edo prostatako minbizian

TUMORE - TESTA (BIOPSIA)

• Lagina mota:

• Zitologia --> Hari fin batekin aspiratutako zelulak
• Biopsia solidoa --> Tumorearen zati bat

• Abantailak
• Diagnostiko zehatzena ematen du
• Tumore mota eta graduazioa zehazteko aukera
• Tratamendu pertsonalizatua aukeratzeko baliagarria

• Desabantailak
• Oso inbaditzailea izan daiteke
• Emaitza lortzeko denbora gehiago behar da.

• Markatzaile tipikoak --> HER2/neu (bularra), Ki-67 (proliferazioa), p53

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

• Farmakoen jarraipena egiteko metodorik ohikoena plasmako kontzentrazioa kuantifikatzea da.

• Horrela, sendagaiaren maila terapeutikoa egokia den ala ez balora daiteke.

• Batzuetan, gernuan ere azterketa egiten da, batez ere metabolitoak ondo ezagutzen direnean

• Farmakoen metabolismoa xenobiotikoen bidetik gertatzen da, eta bi fase nagusi ditu:

• Oxidazio edo erredukzio erreakzioak

• Konjugazio - erreakzioak (alkilazioa izanik ohikoenetakoa)

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

• Farmakoak aztertzeko erabiltzen diren teknika analitikoak molekula organikoen analisian oinarritzen dira. Ohikoenak hauek dira:

• Kromatografia

• Gas - kromatografia

• Masa - espektrometria

• Immunoteknikak (ELISA, EIA ...) batez ere proteina edo hormona motako substantziak aztertzeko

EZAUGARRIAK

• AFParen EZAUGARRIAK

• Gailarrua -> Haurdunaldiaren 23. astean
• Down sindromean -> Proteina honen balioak %50 baino gehiago jaisten da.
• Hodi neuralaren itxiera baloratzeko erabiltzen da.

• hCGren EZAUGARRIAK

• AFPren kontrako portaera erakusten du
• Down sindromea --> kontzentrazio handiagoak agertzen dira

• ESTRIOLEN EZAUGARRIAK

• Haurdunaldiko estrogeno nagusia da.
• Gailurra --> hirugarren hiruilekoan
• Down sindromean --> balioak %25 inguru baxuagoak izaten dira
• Serumeko mailak neurtzea komeni da, gernukoak baino fidagarriagoak direlako

UGALKORTASUN PROBEN TESTUINGURUA

Hormona hauen azterketa funtsezkoa da antzutasun edo ugalkortasun arazoen diagnostikoan

• EMAKUMEAK

• Erabilera nagusiak:

• Obulazioaren ebaluazio --> LH pikuak, progesterona
• Erreserba oobarikoa baloratzea --> FSH altua
• Amenorrea eta ziklo - nahasmenduak aztertzea
• Prolaktina altuen eragina ebaluatzea
• Hipogonadismo femeninoa diagnostikatzea

• GIZONAK

• Erabilera nagusiak:

• Espermatogenesiaren balorazioa --> FSH
• Testosterona mailen ebaluazioa
• Hipogonadismo maskulinoa diagnostikatzea
• Ugalkortasun - arazoen jatorri hormonala aztertzea

CA 125

• Lotutako minbizia

• Obulutegia (epiteliala, ez mukinosoa)

• Mota

• Glukoproteina pisu molekular handikoa7

• Normala --> <35 U/ml

• Erabilera

• Tratamenduaren jarraipena
• Pronostiko faktorea tumore obulutegian

• Kontuan hartzekoa

• Igoera CA 125 --> Endometriosis, hilekoa, haurdunaldi, hanturak eta bibeleko gaixotasunetan ager daiteke

DETEKZIOA ETA KUANTIFIKAZIOA

• Proteina hauek aztertzeko, teknika immunokimikoak erabiltzen dira, antigeno-antigorputz lotura espezifikoan oinarrituta
• Teknika nagusiak:
• Saiakuntza immunoentzimatikoa (ELISA)
• Antigenoa edo antigorputza entzima batekin markatzen da. Ondoren, dagokion substratua gehitzen da, eta erreakzio entzimatikoaren ondorioz sortzen den kolorea kolorimetriaren bidez neurtzen da, substantziaren kontzentrazioa zehazteko
• Erradioimmunoanalisia (RIA)
• Isotopo erradioaktibo batekin markatutako angigeno edo antigorputzen erradiazioa neurtzen da.
• Fluoroimmunoanalisia (FIA)
• Antigenoak edo antigorputzak agente fluoreszenteekin markatzen dira eta emaitzak fluorimetriaren bidez kuantifikatzen dira

UGALKORTASUN PROBEN TESTUINGURUA

EMAITZEN INTERPRETAZIOA

• Kontuan hartzen diren faktoreak

• Ziklo mestrualaren faseak (emakumeetan)
• Adina
• Sexua
• Tratamendu hormonalak

IMMUNOHISTO

IHC

• Lagin motak: Biopsiak (tumore edo organo susmagarriak)

• Erabilerak
• Diagnostikoaren bermea eta terapia espezifikoak aukeratzea.

• Abantailak
• Markatzailearen kokapena eta kantitate ehunaren barruan ikus daitezke.

• Mugak
• Inbaditzailea (biopsia behar), garestia eta laborategi espezializatua behar du.

PROTEINA NAGUSIAK

Ugalkortasun-probetan, emakume zein gizonetan, hormona hauek neurtzen dira nagusiki:

Contextualiza tu tema con un subtítulo

AZALPENA

Haurdunaldian fetuaren egoera eta anomalia posibleak detektatzeko, amaren serumean hiru proteina/hormona nagusi aztertzen dira, test hirukoitzean

ZERTARAKO BALIO DU?

Farmakoen monitorizazioa batez ere dosi finkorik ez duten sendagaiekin erabiltzen da; hau da, paziente bakoitzaren ezaugarrien arabera dosia egokitu behar denean.