ARO MODERNOA

ARO MODERNOA

AURKIKUNTZEN GARAIA

ARO MODERNOA

KONTRAERREFORMA KATOLIKOA + INTOLERANTZIAREN GORAKADA

KONKISTEN ONDORIOAK

ZERK EMAN HASIERA?

KONKISTEN GIZARTE ANTOLAKETA

KOLONAURREKO AMERIKA

ERLIJIOA

KONKISTAK, ENKOMIENDAK ETA ERREGEORDETZAK

ZERK EMAN ZION HASIERA ERDI AROARI?

INPRENTA

1450

KONSTANTINOPLA

1453

100 URTEKO GERRA

1453

HUMANISMOA

XV. mendea

ERRENAZIMENDUA

XV. mendea

KRISTOBAL KOLON

1492

MUNDU BIRA

1522

"PRINTZEA"

1513

ERREFORM. PROTEST.

1517

KOLONAURREKO AMERIKA

HAINBAT KULTURA ZEUDEN KOLON AMERIKARA IRITSI ZENEAN:

·MAIAK: -Erdialdeko Amerikan kokatuta -Ez zuten inperio bateratu bat sortzen. -Oso aurreratuta matematikan eta astronomian

·MEXIKAK (AZTEKAK): -Gaur egungo Mexikon kokatuta (Haien hiriburua: Tenochtitlan zen) -Hiri-konfederazio inperialista osatzen zuten. -Oso politika militarista eta erasokorra garatu. -Politika hori haien kontra bueltatu: Hernan Cortes gaztelar konkistatzailearekin bateratu zirelako mexikeei aurre egiteko.

·INKAK -Ketxuen kulturan oinarrituta -Kolonaurreko Amerikako inperiorik handiena zen. (G.E: Kolonbiatik Txileraino) -Kuzko hiriburuan enperadoreak agintzen zuen. -Oso kultura garatua, ingeniaritza-lan oso konplexuak egin. -Francisco Pizarro (Gaztela) inken lurraldera iristean, hango gerra zibilaz baliatu.

AURKIKUNTZEN GARAIA

AURKIKUNTZEN ZERGATIA ETA GARAPENA:

1453an, Otomandarrek konstantinopla konkistatu, eta bizantziar inperioa suntsitu zuten. Behin bizantziar inperioa desagertuta, Asiaren eta Europaren arteko merkataritza gelditu zen.

Garai hartako europar kristauek harreman txarra turkoekin

Europarrek Asiako produktuak eskuratu nahi, horretarako, itsasbide berriak irekitzen saiatu ziren.

Lehia hontan abantaila hartu kostalde atlantikoan zeuden estatuak: Portugalgo Erresuma, Gaztelako Koroa.

Bi monarkiak Aita Santuaren onespenarekin Tordesillako ituna sinatu 1494an

Mundu osoko ozeanoak eta kostalde ez-kristauak haien artean banatuz

Bi monarkiak Aita Santuaren onespenarekin Tordesillako ituna sinatu 1494an

AURKIKUNTZEN GARAIA

AURKIKUNTZEN GARAIAREN 4 ESPEDIZIO AIPAGARRIENAK

· Portugalgo nabigatzaileek Afrika inguratu zuten eta Asiara iritsi ziren eta saiakera asko egon ondoren, azkenik Vasco da Gamaren espedizioak lortu 1498an.

Lehia hontan abantaila hartu kostalde atlantikoan zeuden estatuak: Portugalgo Erresuma, Gaztelako Koroa.

Mundu osoko ozeanoak eta kostalde ez-kristauak haien artean banatuz

Indiako ozeanoaren bidez

· Gaztelako Koroak Asiara iristeko bide alternatiboa bilatu. Kristobal Kolonen espedizioa mendebalderantz abiatu

Asiara iristeko asmoarekin, lurraren esfera-forma aprobetxatuz

Baina, ez zuen lortu, Amerikarekin topo egin zuelako 1492an

Gero, Gaztelako Koroak bere asmoarekin jarraitu eta Magallanes eta Elkanoren espedizioa antolatu

Hegoaldeko Amerika inguratu, Ozeano Barea zeharkatu, Amerikako kostaldeetara iritsi (Han Magallanes hil)

Ozeano Barea mendebaldetik ekialdera zeharkatzea ez lortu eta Elkano Europara bueltatu zen, horrela eman 1 mundu bira, 1522an

·Ozeano Barea Asiatik Amerikara zeharkatzeko bidea aurkitzea zailagoa. Kuroshio itsaslasterra ikertu ondoren, Urdanetak 1565an Manila-Acapulco itsabidea ireki. Itsasbide horri Itzulbidaia ere deitzen zitzaion. Aro Modernoko itsabiderik luzeena.

Garai hartako europar kristauek harreman txarra turkoekin

Mundu osoko ozeanoak eta kostalde ez-kristauak haien artean banatuz

Lehia hontan abantaila hartu kostalde atlantikoan zeuden estatuak: Portugalgo Erresuma, Gaztelako Koroa.

Europarrek Asiako produktuak eskuratu nahi, horretarako, itsasbide berriak irekitzen saiatu ziren.

KONKISTA, ERREGEORDETZAK ETA ENKOMIENDAK

XVI. Mendean, behin mexiken eta inken inperioa suntsituta, Gaztelako koroak Amerikako lurralde gehienak aldarrikatu. Eremu geografiko handi hura kudeatzeko, Gaztelako Koroak, jadanik Monarkia Hispanikoaren parte, erregeordetzak ezarri. Erregeordetzak erregearen autoritatearen menpe, baina erregea Europan zegoenez, erregeordetzan bertan erregeorde batek erregearen figura ordezkatu.

AMERIKAN EZARRITAKO ERREGEORDETZAK:

Ipar Amerika eta Karibea kontrolatzeko

Hego Amerika kontrolatzeko

ENKOMIENDAK:

Enkomiendak

ARO MODERNOKO KONKISTEN ONDORIOAK

Gizarte desorekatua

Krisi demografikoa

Akulturazioa

ERLIJIOA Erdi Aroko erlijio krisia ARRAZOIAK -Luxua -Formakuntza baxua -Barkamenen salmenta -Elizako karguen salmenta ELIZAREN BANAKETA Katolikoak Protestanteak

Europako Iparraldejo printze batzuk sinistu Inprentagatik hedatu Martin Lutero

Luteranismoa

Joan Kalbino Erradikalagoak Burgesak

Kalbinismoa

Anglikanismoa

Enrike VIII Dibortzioa Katolizismoaren antzekoa

ELKARTRUKEAK

Sifilisa

AMERIKATIK EUROPARA: Kalabaza Indioilarra Kakaoa Kakahuetea Babarrunak Ahuakatea Anana Sifilisa Tomatea

Piperra Tabakoa Mandioka Bainila Patata gozoak Kinina Patata Artoa

Mandioka

P.Gozoa

Kinina

EUROPATIK AFRIKARA: Likoreak Purtzileria Armak

KONTRAERREFORMA KATOLIKOA + INTOLERANTZIAREN GORAKADA

+KONTRAERREFORMA KATOLIKOA Protestantismoari aurre egiteko, Eliza katolikoak Trentoko Kontzilioa antolatu Trenton, Eliza Katolikoaren ordezkariek Luteroren ideiak gaitzetsi, baina kritika batzuk onartu eta zuzendu; bereziki kleroren kormakuntza eskasarena. Katolikoen mugimendu horri kontraerreforma deitzen zaio eta eragin handia izan politikan, artean eta kulturan. Kontraerreformaen figurarik nagusienetako bat Ignazio Loiolakoa zen. Ignaziok Jesusen konpainia sortu: Jesuitak. Jesusen konpainia mundu osotik hedatu, Jesuitak kontraerreformaren motorra bihurtu zen. +INTOLERANTZIAREN GORAKADA Erdi Aroarekin alderatuta, Aro Modernoa Intoleranteagoa. Erreforma protestante eta kontraerreforma katolikoen arteko tentsioen ondorioz erlijio gerrak Europatik zabaldu. Aldi berean, erlijio gutxiengoek jazarpena pairatu. Sorgin-ehizak zabaldu ziren, eta 50.000 emakume inguru hil zituzten Europa osoan sorginkeria leporatuta.

AZTERKETARAKO

+NOIZ HASTEN DA ARO MODERNOA?

+ZERK EMAN ZION HASIERA? (DATA+GERTAERA)

+AURKIKUNTZEN GARAIA (ZERGATIA+GARAPENA)

+ZEINTZUK IZAN ZIREN ESPEDIZIO GARRANTZITSUENAK? (4)

+AMERIKAN BIZI ZIREN 3 KULTURA/ZIBILIZAZIO NAGUSIAK AIPATU

+ZER DA ERREGEORDETZA? ETA ENKOMIENDA?

+ZEINTZUK IZAN ZIREN KONKISTEN ONDORIOAK?

+ZEINTZUK IZAN ZIREN KONKISTEN ONDORIOAK?

1453an Otomandarrek Konstantinopla konkistatu zuten eta Bizantziar Inperioa suntsitu zuten. Behin Bizantziar Inperioa desagertuta, Asiaren eta Europaren arteko merkataritza gelditu zen, garai hartako europar kristauek turkoekin harreman txarra zutelako. Europarrek Asiako produktuak eskuratu nahi zituzten eta horretarako itsasbide berriak irekitzen saiatu ziren. Lehia hartan Portugalgo Erresumak eta Gaztelako Koroak abantaila hartu zuten eta Aita Santuaren onespenarekin, Tordesillako ituna sinatu zuten 1494an, mundu osoko ozeanoak eta kostalde ez-kristauak haien artean banatuz.

XV. Mendearen 2. Erdian eta XVI. Mendearen hasieran ematen zaio hasiera Aro Modernoari.

Peruko erregeordetza (Brasil Portugalo lurraldea kenduta)Hiriburua: Lima, Oz. Bareako kostaldeanErregeordetza hau oso handia, Andeetako mendikateak bere barneko komunikazioak zaildu.Orduan, XVIII mendeetan 2 erregeordetza ezarri (Iparraldean eta Hego-Ekialdean):

Granada Berriako Erregeordetza Hiriburua: Bogota

Rio de la Platako Erregeordetza Hiriburua: Buenos Aires

Enkomiendak ZERTARAKO ERABILI ZITUZTEN? Lurraldea ustiatzeko konkistatzaileek ezarri zituzten. ZER DIRA? Erdi Aroko Europar feudoen antzekoak dira. ZER EGITEN ZUTEN? Konkistatzaileak enkomienden jaunak bihurtu (Enkomenderoak), eta bertako biztanleria jopuen antzeko egoeran geratu ziren (indio enkomendatuak).

Krisi demografikoa, Akulturazioa eta Gizarte desorekatua izan ziren.

ZERGATIK? Amerikako erregeordetza sistemak sortutako hierarkizazioagatik

KOLONIEN GIZARTE ANTOLAKETA

1 PENINSULARRAK Erregearen izenean Amerikan kargu politiko nagusiak okupatu

2 KREOLEAK Amerikan jaioa baina guraso europarrak. Botere ekonomiko handia

3 MESTIZOAK Zuria + Indigena

4 MULATOAK Zuria + Beltza

5 INDIGENA Konkistagatik botere politiko eta ekonomikoa galdu ebanjelizatuak izan

6 ESKLABU BELTZAK Jatorria: Afrika Bizi-baldintza oso txarrak Eskubiderik EZ

ERREGEORDETZA: XVI. Mendean Gaztelako koroak ezarri zituen. Erregeorde batek erregearen figura ordezkatzen du. ENKOMIENDAK: XVI. Mendean konkistatzaileek ezarri zituzten, Europar fudoen antzekoak ziren.

ESPLORATZAILEAK/ESPLORAZIOAK

A) Lehen mundu bira burutu zuen

Urdaneta

B) Amerika inguratu zuen espedizioan zegoen

Elkano

C) Manila-Akapulko itsasbidea ireki zuen

Kristobal Kolon

D) Amerikarekin topo egin zuen

Vasco da Gama

Magallanes

E) Afrika inguratu zuen eta Asiara iritsi zen Indiako Ozeanoaren bidez

Emaitzak:A) Elkano B) Magallanes C) Urdaneta D) Kristobal Kolon E) Vasco da Gama

Krisi demografikoa, Akulturazioa eta Gizarte desorekatua izan ziren.

1450. an Guttenberg asmatzaileak inprenta asmatu zuen1453. an Otomandar Inperioak Konstantinopla konkistatu zuen. 1453. an Ehun urteko gerra bukatu zen. XV. mendean Europako unibertsitatetatik Humanismoa hedatu zen. XV. mendean, Italian mugimendu artistiko berria sortu zen, errenazimendua. 1492. an Kristobal Kolonen espedizioa Amerikara iritsi zen. 1522. an Elkanok lehen mundu bira burutu zuen. 1513. an Maquiavelok "Printzea" idatzi zuen. 1517. an Martin Luterok erreforma protestanteari hasiera eman zion

ZERGATIK? Europatik ekarritako gaixotasunengatik ONDORIOZ Biztanleriaren %70a hil ONDORIOZ Langile falta ONDORIOZ Afrikatik milioika esklabu eraman Amerikara

Espainia Berriko Erregeordetza Hiriburua: Tenochtitlan, Mexiko Hiria izendatuta Erraza 2 portu nagusiak kontrolpean mantentzea: Veracruz (Oz. Atlantikoan), Acapulco (Oz. Barean) Ipar Amerika eta Karibea ez ezik, Espainia Berriak ere Monarkia Hispanikoaren Asiako eta Ozeaniako lurraldeak gobernatu. (Filipinak, karolinak, Marianak, Guam, etab.)

Maiak, Inkak, Aztekak

ZER DA? Kultura bat jartzea beste kultura bat jartzeko NON? Amerikan NOLA? Bertakoen sinesmen eta bizimoduak ezabatuz eta katolizismoa eta europar pentsamoldea inposatuz