MOBIUS ΕΝΟΤΗΤΑ 10

Αριθμός έργου: 2023-2-PL01-KA220-YOU-000171409

MOBIUS ΕΝΟΤΗΤΑ 10

Βιωσιμότητα και κοινωνικός αντίκτυπος (το μέλλον για τους καινοτόμους)

Το σχέδιο Mobius χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι απόψεις και οι γνώμες που διατυπώνονται εκφράζουν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών και δεν αντιπροσωπεύουν κατ'ανάγκη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA). Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο EACEA δεν μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι για τις εκφραζόμενες απόψεις.

Περιεχόμενα:

• Ορισμός
• Αλλαγή συστημάτων
• Ανθρωποκεντρικός σχεδιασμός
• Διαστάσεις βιωσιμότητας

• Τι είναι ο κοινωνικός αντίκτυπος;
• Βασικές θεωρίες
• SROI & Θεωρία της Αλλαγής (Theory of Change)
• Εφαρμογή στον κύκλο ζωής

• Κυκλική οικονομία
• Ευθυγράμμιση με SDGs & ESG
• Τεχνολογία για τη βιωσιμότητα
• Διατομεακή συνεργασία

• Βασικά εμπόδια
• Πρακτικές λύσεις
• Στρατηγικά πλαίσια

Σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει ολοένα και μεγαλύτερες κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις, η καινοτομία πρέπει να κάνει κάτι περισσότερο από το να δημιουργεί νέα προϊόντα ή υπηρεσίες — πρέπει να δημιουργεί διαρκή θετικό αντίκτυπο. Αυτή η παρουσίαση εξερευνά τη βιώσιμη κοινωνική καινοτομία: πώς νέες ιδέες, προσεγγίσεις και συνεργασίες μπορούν να οδηγήσουν σε συστημική αλλαγή που ενδυναμώνει τις κοινότητες, προάγει την ισότητα και προστατεύει τον πλανήτη μας. Μέσα από πρακτικά πλαίσια, παραδείγματα από την πραγματική ζωή και παγκόσμιες τάσεις, θα ανακαλύψουμε πώς η καινοτομία μπορεί να σχεδιαστεί όχι μόνο για να λύνει προβλήματα, αλλά να το κάνει με τρόπο που διαρκεί.

Τι θα μάθετε;

ΓΝΩΣΕΙΣ

• Θα κατανοήσετε τις αρχές της βιωσιμότητας.
• Θα μάθετε για τις μεθοδολογίες διαχείρισης έργων.

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

• Θα είστε σε θέση να αξιολογείτε και να μετράτε αποτελεσματικά τον κοινωνικό αντίκτυπο.
• Θα μπορείτε να διαχειρίζεστε έργα.
• Θα μάθετε πώς να ηγείστε οργανισμών που βρίσκονται σε διαδικασία αλλαγής.

ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ

• Θα προσεγγίσετε την καινοτομία με μακροπρόθεσμη και συστημική σκέψη.
• Θα εκτιμάτε την ισότητα, την ένταξη και τη διατομεακή συνεργασία.
• Θα δεσμευτείτε να δημιουργήσετε βιώσιμη κοινωνική αξία.

10.1 Βιώσιμη Κοινωνική καινοτομία

Αυτή η ενότητα παρουσιάζει τις βασικές αρχές της βιώσιμης κοινωνικής καινοτομίας — νέες ιδέες και στρατηγικές που στοχεύουν στην πιο αποτελεσματική και δίκαιη κάλυψη των κοινωνικών αναγκών. Εστιάζει στη μακροπρόθεσμη αλλαγή των συστημάτων, στον ανθρωποκεντρικό σχεδιασμό και στην εξισορρόπηση της περιβαλλοντικής, κοινωνικής και οικονομικής βιωσιμότητας.

10.1 Βιώσιμη κοινωνική καινοτομία

Τι είναι η κοινωνική καινοτομία;

• Η κοινωνική καινοτομία αναφέρεται σε νέες στρατηγικές, έννοιες, ιδέες και οργανώσεις που ανταποκρίνονται στις κοινωνικές ανάγκες (εκπαίδευση, υγεία, ανάπτυξη της κοινότητας κ.λπ.) με τρόπους που είναι πιο αποτελεσματικοί, αποδοτικοί, βιώσιμοι ή δίκαιοι από τις υπάρχουσες λύσεις. Σε αντίθεση με τις αμιγώς τεχνολογικές ή βασισμένες στην αγορά καινοτομίες, ο στόχος είναι η θετική κοινωνική αλλαγή.
• Νέες στρατηγικές που ανταποκρίνονται στις κοινωνικές ανάγκες πιο αποτελεσματικά από τις τρέχουσες λύσεις.

Τι την καθιστά βιώσιμη;

• Η βιώσιμη κοινωνική καινοτομία ενσωματώνει τη μακροπρόθεσμη περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα στον πυρήνα των προσπαθειών καινοτομίας. Επιδιώκει συστημική αλλαγή, όχι μόνο βραχυπρόθεσμες λύσεις.
• Ενσωματώνει την περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα για μακροπρόθεσμο αντίκτυπο. (Πηγαίνει πέρα από τις προσωρινές λύσεις.)

Ο καλύτερος τρόπος για να μάθετε είναι μέσω της οπτικοποίησης και της ακρόασης. Έχουμε επιλέξει ένα βίντεο, δείτε το!

10.1 Βιώσιμη κοινωνική καινοτομία

Βιωσιμότητα

• Περιβαλλοντική: μείωση του αποτυπώματος άνθρακα, των αποβλήτων και της κατανάλωσης πόρων.
• Κοινωνική: Ενδυναμώνει τις κοινότητες, μειώνει τις ανισότητες.
• Οικονομική: Δημιουργεί οικονομικά βιώσιμα μοντέλα που μπορούν να επεκταθούν.

Επεκτασιμότητα και αναπαραγωγιμότητα

• Οι λύσεις πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να μπορούν να εξελιχθούν και να προσαρμοστούν σε διαφορετικά περιβάλλοντα.

10.1 Βιώσιμη κοινωνική καινοτομία

Συνεργασία και διατομεακή συνεργασία

• Περιλαμβάνει συνεργασίες μεταξύ διαφορετικών τομέων (ιδιωτικού, δημόσιου και κοινωνίας των πολιτών).
• Προωθεί την κοινή αξία και τη συν-δημιουργία.

Συμπερίληψη και ισότητα

• Εστιάζει σε περιθωριοποιημένες, υποεκπροσωπούμενες ομάδες.
• Αντιμετωπίζει τις βασικές αιτίες του αποκλεισμού και της φτώχειας.
• Παραδείγματα – Grameen Bank, Fairphone, Ecovillages, M-Pesa, Toilet Board Coalition

10.1 Βιώσιμη κοινωνική καινοτομία

Μπορείτε να εξερευνήσετε τις βασικές ιδέες μέσω αυτής της σύντομης δραστηριότητας καινοτομίας.

10.2 Κοινωνικός Αντίκτυπος & Αξιολόγηση

Η καινοτομία έχει σημασία μόνο αν δημιουργεί διαρκή, θετική αλλαγή. Αυτή η ενότητα εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται και μετράται ο κοινωνικός αντίκτυπος, επισημαίνοντας βασικές θεωρίες όπως η Αλυσίδα Αξίας Αντίκτυπου, Κοινωνική Απόδοση Επένδυσης (SROI), και Θεωρία της Αλλαγής, για την αξιολόγηση της αξίας και της αποτελεσματικότητας της καινοτομίας.

10.2 Κοινωνικός Αντίκτυπος και Αξιολόγηση

Τι είναι ο κοινωνικός αντίκτυπος;

Ο κοινωνικός αντίκτυπος αναφέρεται σε σημαντικές, θετικές αλλαγές που στοχεύουν στην αντιμετώπιση κοινωνικών προκλήσεων - όπως η φτώχεια, η ανισότητα, η εκπαίδευση, η υγεία και το περιβάλλον - ως αποτέλεσμα στοχευμένων δράσεων ή παρεμβάσεων. Το σημαντικό στην κοινωνική καινοτομία δεν είναι μόνο η δραστηριότητα ή το αποτέλεσμα, αλλά η διαρκής αλλαγή που επιφέρει στη ζωή των ανθρώπων, των κοινοτήτων και των συστημάτων. Μόνιμη θετική αλλαγή στη ζωή των ανθρώπων και στα συστήματα που προκαλείται από την καινοτομία.

Αλυσίδα αξίας αντίκτυπου

Εισροές (Input): Πόροι που επενδύονται (π.χ. χρηματοδότηση, εργαλεία) Εκροές (Output): Δραστηριότητες που υλοποιούνται (π.χ. εκπαιδευτικές συνεδρίες) Αποτελέσματα (Outcome): Βραχυπρόθεσμες / μεσοπρόθεσμες επιδράσεις (π.χ. απόκτηση δεξιοτήτων) Αντίκτυπος (Impact): Μακροπρόθεσμη αλλαγή σε επίπεδο συστήματος

10.2 Κοινωνικός Αντίκτυπος και Αξιολόγηση

Θεωρίες που υποστηρίζουν τον συστημικό αντίκτυπο

Θεωρία Αλλαγής Συστημάτων (Systems Change Theory): Ο διαρκής αντίκτυπος προκύπτει από την αλλαγή κανόνων, πολιτικών και θεσμών. Θεωρία Ενδιαφερόμενων Μερών (Stakeholder Theory): Όλοι οι/οι ενδιαφερόμενοι/ες φορείς πρέπει να ωφελούνται, ιδιαίτερα οι περιθωριοποιημένες ομάδες. Προσέγγιση των Δυνατοτήτων (Capabilities Approach): Ενίσχυση των ελευθεριών και των ευκαιριών των ανθρώπων.

10.2 Κοινωνικός Αντίκτυπος και Αξιολόγηση

Τι είναι το SROI;

SROI (Social Return on Investment – Κοινωνική Απόδοση Επένδυσης) – Μετρά την κοινωνική, περιβαλλοντική και οικονομική αξία που δημιουργείται ανά ευρώ που επενδύεται. Παράδειγμα: 1€ που επενδύεται = 3€ κοινωνικής αξίας

Διαδικασία της SROI;

1. Καθορισμός του πεδίου εφαρμογής και των ενδιαφερόμενων μερών 2. Αντιστοίχιση εισροών με αποτελέσματα (χαρτογράφηση επιπτώσεων) 3. Απόδοση χρηματικής αξίας και απόδειξη αποτελεσμάτων

Πλεονεκτήματα & Περιορισμοί της SROI

Πλεονεκτήματα της SROI: Προωθεί τη λογοδοσία - Παρέχει μια κοινή / καθολική γλώσσα αποτίμησης Περιορισμοί της SROI: Απαιτεί σημαντικούς πόρους (χρόνο, δεδομένα, εξειδίκευση) - Μπορεί να απλοποιεί υπερβολικά σύνθετα ζητήματα

10.2 Κοινωνικός Αντίκτυπος και Αξιολόγηση

Θεωρία της Αλλαγής (Theory of Change – ToC)

Πλαίσιο που εξηγεί πώς και γιατί συμβαίνει η αλλαγή. Περιλαμβάνει εισροές, δραστηριότητες, αποτελέσματα και μακροπρόθεσμο αντίκτυπο.

Θεωρία της Αλλαγής (ToC): Πλεονεκτήματα και Περιορισμοί

Πλεονεκτήματα της Θεωρίας της Αλλαγής (ToC):

• Ευέλικτη προσέγγιση

• Αναδεικνύει τις βασικές παραδοχές

Περιορισμοί της Θεωρίας της Αλλαγής (ToC):

• Δεν αποτιμά την αξία σε χρηματικούς όρους
• Μπορεί να απλοποιεί υπερβολικά την πραγματικότητα

10.2 Κοινωνικός Αντίκτυπος και Αξιολόγηση

Σύγκριση (SROI έναντι ToC):

SROI: Μετράει την Αξία ToC: Εξηγεί τις διαδρομές

Πλεονεκτήματα

• Ευέλικτη και συμμετοχική προσέγγιση
• Αναδεικνύει παραδοχές και κινδύνους

• Χρήσιμη για σχεδιασμό, επικοινωνία και αξιολόγηση

Περιορισμοί

• Δεν αποδίδει αξία σε χρηματικούς όρους
• Μπορεί να είναι υπερβολικά γραμμική ή απλουστευτική για σύνθετα συστήματα

10.2 Κοινωνικός Αντίκτυπος και Αξιολόγηση

Πώς εντάσσονται αυτά τα εργαλεία στον κύκλο ζωής της κοινωνικής καινοτομίας;

Ιδέα & Σχεδιασμός → Χρησιμοποιήστε τη Θεωρία της Αλλαγής για να δομήσετε την καινοτομία Πιλοτική εφαρμογή & Κλίμακα → Εφαρμόστε το SROI για να αξιολογήσετε την αξία και να εξασφαλίσετε χρηματοδότηση Αξιολόγηση & Μάθηση → Συνδυάστε και τα δύο για να προσαρμόσετε και να βελτιώσετε

Ο καλύτερος τρόπος για να μάθετε είναι μέσω της οπτικοποίησης και της ακρόασης. Έχουμε επιλέξει ένα βίντεο, δείτε το!

10.2 Κοινωνικός Αντίκτυπος και Αξιολόγηση

Μπορείτε να εφαρμόσετε όσα έχετε μάθει μέσω αυτής της σύντομης άσκησης επιρροής.

Φανταστείτε το ακόλουθο έργο: Μείωση της ανεργίας των νέων σε μια μικρή πόλη. Και σκεφτείτε το ερώτημα:

10.3 Τάσεις στην κοινωνική καινοτομία και βιωσιμότητα

Καθώς ο κόσμος αλλάζει, το ίδιο συμβαίνει και με το τοπίο της κοινωνικής καινοτομίας. Αυτή η ενότητα παρουσιάζει βασικές παγκόσμιες τάσεις, όπως η κυκλική οικονομία, οι ψηφιακές λύσεις και οι διατομεακές συνεργασίες, που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται, εφαρμόζεται και επεκτείνεται σήμερα η βιώσιμη καινοτομία.

10.3 Τάσεις στην κοινωνική καινοτομία και βιωσιμότητα

Βασικές τάσεις στη βιωσιμότητα

Κυκλική οικονομία: Μετάβαση από ένα γραμμικό μοντέλο «λήψης-παραγωγής-απόρριψης» σε ένα κυκλικό μοντέλο που δίνει έμφαση στην επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και τη μείωση των αποβλήτων. Ενσωμάτωση των SDG και ESG: Ευθυγράμμιση των πρωτοβουλιών κοινωνικής καινοτομίας με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και το πλαίσιο ESG για την ενίσχυση του επιχειρηματικού αντίκτυπου και της συμμόρφωσης. Τεχνολογία για τη βιωσιμότητα: Χρήση τεχνολογιών όπως το IoT, η τεχνητή νοημοσύνη και η ανάλυση δεδομένων για την παρακολούθηση του περιβαλλοντικού αντίκτυπου, τη βελτιστοποίηση της χρήσης των πόρων και την ανάπτυξη βιώσιμων λύσεων. Διατομεακή συνεργασία: Προώθηση συνεργασιών μεταξύ του δημόσιου, του ιδιωτικού και του μη κερδοσκοπικού τομέα με σκοπό την αξιοποίηση της ποικιλομορφίας των γνώσεων και των πόρων για την κοινωνική καινοτομία.

10.3 Τάσεις στην κοινωνική καινοτομία και βιωσιμότητα

Θεωρίες πίσω από τις τάσεις

• Θεσμική θεωρία – Τα πολιτικά και νομικά οικοσυστήματα διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι καινοτομίες.
• Θεωρία δικτύων – Η καινοτομία αναπτύσσεται σε διατομεακά δίκτυα και συνεργασίες.
• Θεωρία καινοτομίας συστημάτων – Εστίαση στην αλλαγή ολόκληρων συστημάτων (π.χ. διατροφή, εκπαίδευση).

Αν ακόμα αναρωτιέστε γιατί Κοινωνική Καινοτομία, δείτε το βίντεο:

10.3 Τάσεις στην κοινωνική καινοτομία και βιωσιμότητα

Δείτε πώς μπορείτε να απομνημονεύσετε γρήγορα και εύκολα

• Κυκλική οικονομία – Έμφαση στην επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και τη μηδενική παραγωγή αποβλήτων
• Ευθυγράμμιση SDG & ESG – Σύνδεση έργων με παγκόσμιους στόχους βιωσιμότητας
• Τεχνολογία για τη βιωσιμότητα – IoT, τεχνητή νοημοσύνη και δεδομένα για τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο
• Διατομεακή συνεργασία – Κοινόχρηστοι πόροι και γνώσεις

10.3 Τάσεις στην κοινωνική καινοτομία και βιωσιμότητα

Μπορείτε να δείτε πώς οι τάσεις συνδέονται μέσω αυτής της σύντομης δραστηριότητας βιωσιμότητας.

10.4 Προκλήσεις και Βέλτιστες πρακτικές

Η κοινωνική καινοτομία αντιμετωπίζει πραγματικές προκλήσεις που μπορούν να περιορίσουν την εμβέλειά της και τον αντίκτυπό της. Σε αυτή την ενότητα, προσδιορίζουμε κοινά εμπόδια, όπως ελλείψεις χρηματοδότησης, κατακερματισμός και ζητήματα ισότητας, και περιγράφουμε αποδεδειγμένες βέλτιστες πρακτικές και πλαίσια για την επίτευξη βιώσιμης, μακροπρόθεσμης αλλαγής.

10.4 Προκλήσεις και βέλτιστες πρακτικές

Πολλές καινοτομίες παραμένουν σε τοπικό επίπεδο λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, υποδομών ή πολιτικής υποστήριξης.

Πρόκληση

Επεξήγηση

Πολλές καινοτομίες παραμένουν τοπικές λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, υποδομών ή πολιτικής υποστήριξης

Επιπτώσεις κλιμάκωσης

Χρηματοδοτικά κενά και βραχυπρόθεσμες προσεγγίσεις

Η χρηματοδότηση βάσει έργων περιορίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα

Κατακερματισμός των προσπαθειών

Η έλλειψη συντονισμού οδηγεί σε διπλές ή αντικρουόμενες πρωτοβουλίες

Μέτρηση του μακροπρόθεσμου αντίκτυπου

Δυσκολία στην απόδοση επιπτώσεων σε σύνθετα συστήματα

Οι καινοτομίες συχνά παραβλέπουν τις ανάγκες των περιθωριοποιημένων ομάδων

Ένταξη και Ισότητα

10.4 Προκλήσεις και βέλτιστες πρακτικές

Βέλτιστες πρακτικές για τη βιωσιμότητα της κοινωνικής καινοτομίας

• Χρήσιμη συμβουλή: Με βάση τη θεωρία και τις παγκόσμιες μελέτες περιπτώσεων, οι ακόλουθες πρακτικές αναδεικνύονται ως απαραίτητες για την επίτευξη διαρκούς και βιώσιμου κοινωνικού αντίκτυπου.

• Θεωρητική βάση:- Θεωρία της αλλαγής: καθοδηγεί τον στρατηγικό σχεδιασμό και την αξιολόγηση.

- Τριπλό αποτέλεσμα (Elkington): Εξισορροπεί τους κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και οικονομικούς στόχους. - Σχεδιασμός με βάση τη σκέψη και ανθρωποκεντρικός σχεδιασμός: Θέτει τους χρήστες και τα ενδιαφερόμενα μέρη στο επίκεντρο της διαδικασίας καινοτομίας.

10.4 Προκλήσεις και βέλτιστες πρακτικές

Μπορείτε να αναλογιστείτε τις βασικές ιδέες μέσω αυτής της απλής άσκησης αναστοχασμού

Πηγές

• Cabinet Office. (2009). A guide to Social Return on Investment. London: The Cabinet Office. https://socialvalueuk.org/resources/a-guide-to-social-return-on-investment-2012/

• Organizational Research Services. (2004). Theory of change: A practical tool for action, results and learning. Seattle, WA: Annie E. Casey Foundation.
• Mulgan, G. (2006). The process of social innovation. Innovations: Technology, Governance, Globalization, 1(2), 145–162. https://direct.mit.edu/itgg/article/1/2/145/9448/The-Process-of-Social-Innovation
• TEDx Talks. (2015, March 26). The social value of impact measurement | Alexandra M. Toma | TEDxMidAtlantic. [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=KDCYc_0h13g
• Nicholls, A., Lawlor, E., Neitzert, E., & Goodspeed, T. (2015). Measuring social impact: A guide for social entrepreneurs. Oxford: Oxford University.

Ήρθε η ώρα να δοκιμάσετε τις γνώσεις σας από την ενότητα! Κάντε αυτό το κουίζ!