Jak pracuje mózg nastolatka?
przyrodniczeecho.pl
Po zajęciach związanych z działem "Moje dojrzewanie":
- opisuję fizyczne, psychiczne, emocjonalne oraz społeczne zmiany występujące w okresie dojrzewania;
- omawiam zmiany zachodzące w mózgu podczas dojrzewania oraz wpływ tych zmian na zachowanie nastolatków;
- wyjaśnima różnice między dojrzewaniem fizycznym a dojrzałością psychiczną;
- identyfikuję zmiany dotyczące dojrzewania należące do normy medycznej, w tym różne tempo wzrostu, zmianę sylwetki, ginekomastię, nocne polucje, mutację, wzmożone pocenie się, zmianę zapachu, mimowolne erekcje, owłosienie, wzrost piersi, pojawienie się miesiączki, trądzik, a także odbiegające od normy medycznej, w tym przedwczesne lub opóźnione dojrzewanie, stulejkę, nieprawidłową wydzielinę z pochwy, nieprawidłowości związane z miesiączkowaniem;
- wymieniam i stosuje zasady higieny osobistej związanej ze zmianami okresu dojrzewania, higieny skóry twarzy, higieny całego ciała, w tym narządów płciowych.
Czy wiesz, że:
- 🔧 Mózg nastolatka to... plac budowy! Od mniej więcej 10. do 25. roku życia mózg cały czas się przebudowuje i „remontuje” - szczególnie te obszary, które odpowiadają za decyzje, emocje i samokontrolę.
- 🎢 Emocje są silniejsze niż logika. Część mózgu odpowiadająca za emocje (ciało migdałowate) działa pełną parą. Część odpowiedzialna za rozsądne decyzje (kora przedczołowa) jeszcze się rozwija. Dlatego nastolatki często najpierw czują, a dopiero potem myślą - i to zupełnie normalne!
- 🕰️ Zegar biologiczny się przesuwa. Mózgi nastolatków są „zaprogramowane”, żeby zasypiać później i trudniej budzić się rano. To nie lenistwo - to biologia!
- 🧠 Ćwiczysz mózg jak mięsień. Każda nowa umiejętność (nauka języka, gra na instrumencie, sport, nawet rozmowy) wzmacnia twoje połączenia nerwowe. Im więcej próbujesz - tym sprawniej działa twój mózg.
- 💡 Twój mózg potrzebuje snu jak powietrza. Podczas snu mózg „czyści się”, zapamiętuje nowe rzeczy i porządkuje emocje. Jeśli nie śpisz wystarczająco - trudniej ci się uczyć, myśleć i być w dobrym nastroju.
Wstęp do zajeć.
Pomysł na lekcję. Zabawy.
This page is password protected
Enter the password
Budowa i rozwój mózgu nastolatka.
Nauczyciel pokazuje ilustrację mózgu i wskazuje korę mózgową (istotę szarą) oraz położenie istoty białej pod korą. Mózg młodego człowieka intensywnie się przebudowuje. Zewnętrzna warstwa - kora mózgowa - zbudowana jest z istoty szarej, czyli ciał neuronów, i odpowiada za funkcje takie jak myślenie abstrakcyjne, planowanie, pamięć, język czy inteligencja.kora to „centrum dowodzenia” - odpowiada za myślenie, pamięć, mówienie, planowanie. W okresie dorastania ilość istoty szarej osiąga szczyt (ok. 10 lat u dziewcząt, 12 u chłopców), po czym następuje reorganizacja, a to znaczy, że mózg traci nawet około 50% połączeń synaptycznych w korze - mniej używane połączenia są „przycinane”, co usprawnia działanie często używanych sieci nerwowych. Jednocześnie rośnie istota biała (włókna z osłonkami mielinowymi) usprawniając komunikację między regionami mózgu. Dzięki tym procesom mózg nastolatka dojrzewa i upodabnia się do mózgu osoby dorosłej. Mózg nastolatka to komputer, który aktualizuje oprogramowanie i optymalizuje okablowanie – chwilami coś się zacina, ale system staje się coraz wydajniejszy.
Budowa i rozwój mózgu nastolatka.
Szczególnie ważna część kory - kora przedczołowa (odpowiedzialna za kontrolę impulsów, planowanie i dojrzałe decyzje) - dojrzewa najpóźniej, nawet do około 25 roku życia. W rezultacie nastolatki mają mniej dojrzałą kontrolę emocji i zachowań. Brak pełnego zgrania „emocjonalnych” struktur podkorowych z „rozsądną” korą powoduje, że młodzież silniej odczuwa nagrody/przyjemności, a bagatelizuje ryzyko - ekscytujące doświadczenia są wyolbrzymiane, zaś potencjalne zagrożenia niedoszacowane. To wyjaśnia skłonność nastolatków do impulsywności i podejmowania ryzykownych działań.
Emocje i decyzje.
Układ limbiczny (emocjonalny „centrum emocji”) rozwija się szybciej niż część odpowiedzialna za kontrolę - to dlatego nastolatkom czasem trudno zapanować nad emocjami lub skłonnością do ryzyka. Połączenia między „mózgiem emocji” a „mózgiem rozsądku” wciąż się tworzą, więc nastolatek może silnie reagować na przyjemne bodźce, a słabiej przewidywać konsekwencje negatywne. Czy zdarzyło Wam się zrobić coś impulsywnego, czego byście normalnie nie zrobili? To właśnie wasz mózg w przebudowie!”
Znaczenie snu dla pracy mózgu.
Sen odgrywa ogromną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu i rozwoju mózgu. W okresie dorastania następuje przesunięcie rytmu dobowego - hormon snu (melatonina) zaczyna wydzielać się dopiero około godziny 23:00, co sprawia, że nastolatkom trudniej jest wcześnie zasypiać. Niewyspanie staje się częstym problemem - młodzież potrzebuje optymalnie 9 godzin snu, a gdy ich brakuje, w ciągu dnia pojawia się rozdrażnienie, problemy z koncentracją, brak energii. Przewlekły niedobór snu może upośledzać procesy uczenia się i pamięci. Badania wykazały nawet związek między złymi nawykami snu a zmianami w budowie mózgu - u nastolatków śpiących mniej niż 7 godzin na dobę lub chodzących bardzo późno spać obserwowano mniejszą objętość istoty szarej w rejonach odpowiedzialnych za uwagę i koncentrację (m.in. płaty czołowe), czemu towarzyszyły gorsze wyniki w nauce. Dlatego warto dbać o regularny, wystarczająco długi sen, aby mózg mógł się regenerować i efektywnie pracować każdego dnia. Warto kłaść o stałej porze i ograniczać wieczorem smartfona (niebieskie światło ekranów utrudnia zaśnięcie).
Kiedy kończy się dzieciństwo, a zaczyna dorosłość? Czym jest adolescencja?
Adolescencja (okres dorastania) to etap życia między dzieciństwem a dorosłością, w którym zachodzą intensywne zmiany fizyczne, emocjonalne i poznawcze. Rozpoczyna się zwykle około 11. roku życia i trwa przez szkołę ponadpodstawową - dawniej sądzono, że kończy się ok. 18 - 20 lat, jednak obecnie wiadomo, że pełna dojrzałość, zwłaszcza mózgu, osiągana jest dopiero w wieku 24-25 lat. W adolescencji ciało dojrzewa, ale równie ważne są zmiany w mózgu i psychice: młodzież rozwija tożsamość, uczy się samodzielności, przeżywa wahania nastroju i szuka swojego miejsca w grupie rówieśniczej. To naturalny, choć wymagający, etap rozwoju, w którym nastolatek stopniowo przekształca się w dorosłego. Zrozumienie, że mózg nastolatka jest w „remoncie” (przebudowie) pomaga lepiej znieść zmienne zachowania i emocje młodych osób.
This page is password protected
Enter the password
Zadanie grupy 2 - „Strażnicy snu”.
Ta grupa zajmuje się tematem snu i regeneracji. Ich misją jest opracować krótkie porady dla rówieśników: „Jak zadbać o mózg, żeby miał dość snu?”. Uczniowie wspólnie wymyślają listę 5-6 zasad higieny snu nastolatka i zapisują je w atrakcyjnej formie (np. na kształt plakatu z hasłami, komiksu lub listy wskazówek). Nauczyciel zachęca, by wykorzystali informacje z prezentacji i własne pomysły - np. „Regularne godziny snu”, „Odstaw telefon na godzinę przed snem”, „Przewietrz pokój przed spaniem”, „Śpij minimum 8 godzin” itp. Dodatkowo grupa może krótko wyjaśnić, dlaczego każda z tych rad jest ważna (np. „telefon emituje światło, które oszukuje mózg - trudno wtedy zasnąć”). Nazwa grupy sugeruje rolę: Strażnicy czuwają, by mózg otrzymał należny odpoczynek.
Zadanie grupy 3 - „Odkrywcy dorastania”.
Grupa trzecia skupia się na adolescencji i zmianach, jakie zachodzą w życiu nastolatka. Ich zadaniem jest przygotować krótką prezentację lub scenkę pod hasłem: „Życie nastolatka – wyzwania i zmiany”. Uczniowie mogą np. wypisać na plakacie najważniejsze zmiany w okresie dorastania w podziale na kategorie: ciało (np. szybki wzrost, zmiany hormonalne), umysł (nowe emocje, rozwój abstrakcyjnego myślenia), relacje (większa rola przyjaciół, potrzeba niezależności). Inną opcją jest odegranie mini scenki: jeden uczeń może zagrać młodszą wersję siebie, a drugi „starsze ja” - rozmawiają o tym, co się zmieniło gdy stali się nastolatkami (np. „kiedyś lubiłem bawić się zabawkami, teraz interesuję się muzyką i kolegami”). Nauczyciel sugeruje, by grupa odpowiedziała na pytanie „Czym jest dorastanie?” - mogą stworzyć własną definicję adolescencji i przedstawić ją klasie.
Prezentacja wyników i podsumowanie.
Nauczyciel prosi uczniów, aby wspólnie odpowiedzieli na pytanie z tematu lekcji - „To w końcu jak pracuje ten mózg nastolatka?”. Uczniowie kolejno podają krótkie podsumowujące stwierdzenia, np.: „Jest w przebudowie, zmienia się”, „Czasem działa na emocjach”, „Potrzebuje snu, by dobrze działać”, „Uczy się jak dorosły” itp. Nauczyciel chwali trafne odpowiedzi i uzupełnia, jeśli coś istotnego nie padło. Podkreśla pozytywny wydźwięk: „Wasz mózg w tym wieku jest niezwykle plastyczny - uczy się wielu rzeczy, kształtuje waszą osobowość. Choć czasem jest trudno (np. opanować emocje czy zmęczenie), to dzięki temu stajecie się mądrzejsi i bardziej dojrzali”.
W ramach zakończenia nauczyciel może zadać pytanie refleksyjne: „Co możecie zrobić już dziś, żeby pomóc swojemu mózgowi zdrowo dorastać?” - oczekiwane odpowiedzi to np. wysypiać się, zdrowo jeść, ruszać się, uczyć nowych rzeczy, prosić o pomoc gdy czujemy stres.
NETFLIXWyjaśniamy tajemnice umysłu Nastoletni mózg
17. Jak pracuje mózg nastolatka?
Iza Kleinszmidt
Created on January 5, 2026
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Simulation: How to Act Against Bullying
View
World Ecosystems
View
AI Diagnostic Survey for the Corporate Environment
View
Video: Keys to Effective Communication
View
Character Clues Game Education
View
Character Clues Game Education Mobile
View
Chronological Ordering
Explore all templates
Transcript
Jak pracuje mózg nastolatka?
przyrodniczeecho.pl
Po zajęciach związanych z działem "Moje dojrzewanie":
Czy wiesz, że:
Wstęp do zajeć.
Pomysł na lekcję. Zabawy.
This page is password protected
Enter the password
Budowa i rozwój mózgu nastolatka.
Nauczyciel pokazuje ilustrację mózgu i wskazuje korę mózgową (istotę szarą) oraz położenie istoty białej pod korą. Mózg młodego człowieka intensywnie się przebudowuje. Zewnętrzna warstwa - kora mózgowa - zbudowana jest z istoty szarej, czyli ciał neuronów, i odpowiada za funkcje takie jak myślenie abstrakcyjne, planowanie, pamięć, język czy inteligencja.kora to „centrum dowodzenia” - odpowiada za myślenie, pamięć, mówienie, planowanie. W okresie dorastania ilość istoty szarej osiąga szczyt (ok. 10 lat u dziewcząt, 12 u chłopców), po czym następuje reorganizacja, a to znaczy, że mózg traci nawet około 50% połączeń synaptycznych w korze - mniej używane połączenia są „przycinane”, co usprawnia działanie często używanych sieci nerwowych. Jednocześnie rośnie istota biała (włókna z osłonkami mielinowymi) usprawniając komunikację między regionami mózgu. Dzięki tym procesom mózg nastolatka dojrzewa i upodabnia się do mózgu osoby dorosłej. Mózg nastolatka to komputer, który aktualizuje oprogramowanie i optymalizuje okablowanie – chwilami coś się zacina, ale system staje się coraz wydajniejszy.
Budowa i rozwój mózgu nastolatka.
Szczególnie ważna część kory - kora przedczołowa (odpowiedzialna za kontrolę impulsów, planowanie i dojrzałe decyzje) - dojrzewa najpóźniej, nawet do około 25 roku życia. W rezultacie nastolatki mają mniej dojrzałą kontrolę emocji i zachowań. Brak pełnego zgrania „emocjonalnych” struktur podkorowych z „rozsądną” korą powoduje, że młodzież silniej odczuwa nagrody/przyjemności, a bagatelizuje ryzyko - ekscytujące doświadczenia są wyolbrzymiane, zaś potencjalne zagrożenia niedoszacowane. To wyjaśnia skłonność nastolatków do impulsywności i podejmowania ryzykownych działań.
Emocje i decyzje.
Układ limbiczny (emocjonalny „centrum emocji”) rozwija się szybciej niż część odpowiedzialna za kontrolę - to dlatego nastolatkom czasem trudno zapanować nad emocjami lub skłonnością do ryzyka. Połączenia między „mózgiem emocji” a „mózgiem rozsądku” wciąż się tworzą, więc nastolatek może silnie reagować na przyjemne bodźce, a słabiej przewidywać konsekwencje negatywne. Czy zdarzyło Wam się zrobić coś impulsywnego, czego byście normalnie nie zrobili? To właśnie wasz mózg w przebudowie!”
Znaczenie snu dla pracy mózgu.
Sen odgrywa ogromną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu i rozwoju mózgu. W okresie dorastania następuje przesunięcie rytmu dobowego - hormon snu (melatonina) zaczyna wydzielać się dopiero około godziny 23:00, co sprawia, że nastolatkom trudniej jest wcześnie zasypiać. Niewyspanie staje się częstym problemem - młodzież potrzebuje optymalnie 9 godzin snu, a gdy ich brakuje, w ciągu dnia pojawia się rozdrażnienie, problemy z koncentracją, brak energii. Przewlekły niedobór snu może upośledzać procesy uczenia się i pamięci. Badania wykazały nawet związek między złymi nawykami snu a zmianami w budowie mózgu - u nastolatków śpiących mniej niż 7 godzin na dobę lub chodzących bardzo późno spać obserwowano mniejszą objętość istoty szarej w rejonach odpowiedzialnych za uwagę i koncentrację (m.in. płaty czołowe), czemu towarzyszyły gorsze wyniki w nauce. Dlatego warto dbać o regularny, wystarczająco długi sen, aby mózg mógł się regenerować i efektywnie pracować każdego dnia. Warto kłaść o stałej porze i ograniczać wieczorem smartfona (niebieskie światło ekranów utrudnia zaśnięcie).
Kiedy kończy się dzieciństwo, a zaczyna dorosłość? Czym jest adolescencja?
Adolescencja (okres dorastania) to etap życia między dzieciństwem a dorosłością, w którym zachodzą intensywne zmiany fizyczne, emocjonalne i poznawcze. Rozpoczyna się zwykle około 11. roku życia i trwa przez szkołę ponadpodstawową - dawniej sądzono, że kończy się ok. 18 - 20 lat, jednak obecnie wiadomo, że pełna dojrzałość, zwłaszcza mózgu, osiągana jest dopiero w wieku 24-25 lat. W adolescencji ciało dojrzewa, ale równie ważne są zmiany w mózgu i psychice: młodzież rozwija tożsamość, uczy się samodzielności, przeżywa wahania nastroju i szuka swojego miejsca w grupie rówieśniczej. To naturalny, choć wymagający, etap rozwoju, w którym nastolatek stopniowo przekształca się w dorosłego. Zrozumienie, że mózg nastolatka jest w „remoncie” (przebudowie) pomaga lepiej znieść zmienne zachowania i emocje młodych osób.
This page is password protected
Enter the password
Zadanie grupy 2 - „Strażnicy snu”.
Ta grupa zajmuje się tematem snu i regeneracji. Ich misją jest opracować krótkie porady dla rówieśników: „Jak zadbać o mózg, żeby miał dość snu?”. Uczniowie wspólnie wymyślają listę 5-6 zasad higieny snu nastolatka i zapisują je w atrakcyjnej formie (np. na kształt plakatu z hasłami, komiksu lub listy wskazówek). Nauczyciel zachęca, by wykorzystali informacje z prezentacji i własne pomysły - np. „Regularne godziny snu”, „Odstaw telefon na godzinę przed snem”, „Przewietrz pokój przed spaniem”, „Śpij minimum 8 godzin” itp. Dodatkowo grupa może krótko wyjaśnić, dlaczego każda z tych rad jest ważna (np. „telefon emituje światło, które oszukuje mózg - trudno wtedy zasnąć”). Nazwa grupy sugeruje rolę: Strażnicy czuwają, by mózg otrzymał należny odpoczynek.
Zadanie grupy 3 - „Odkrywcy dorastania”.
Grupa trzecia skupia się na adolescencji i zmianach, jakie zachodzą w życiu nastolatka. Ich zadaniem jest przygotować krótką prezentację lub scenkę pod hasłem: „Życie nastolatka – wyzwania i zmiany”. Uczniowie mogą np. wypisać na plakacie najważniejsze zmiany w okresie dorastania w podziale na kategorie: ciało (np. szybki wzrost, zmiany hormonalne), umysł (nowe emocje, rozwój abstrakcyjnego myślenia), relacje (większa rola przyjaciół, potrzeba niezależności). Inną opcją jest odegranie mini scenki: jeden uczeń może zagrać młodszą wersję siebie, a drugi „starsze ja” - rozmawiają o tym, co się zmieniło gdy stali się nastolatkami (np. „kiedyś lubiłem bawić się zabawkami, teraz interesuję się muzyką i kolegami”). Nauczyciel sugeruje, by grupa odpowiedziała na pytanie „Czym jest dorastanie?” - mogą stworzyć własną definicję adolescencji i przedstawić ją klasie.
Prezentacja wyników i podsumowanie.
Nauczyciel prosi uczniów, aby wspólnie odpowiedzieli na pytanie z tematu lekcji - „To w końcu jak pracuje ten mózg nastolatka?”. Uczniowie kolejno podają krótkie podsumowujące stwierdzenia, np.: „Jest w przebudowie, zmienia się”, „Czasem działa na emocjach”, „Potrzebuje snu, by dobrze działać”, „Uczy się jak dorosły” itp. Nauczyciel chwali trafne odpowiedzi i uzupełnia, jeśli coś istotnego nie padło. Podkreśla pozytywny wydźwięk: „Wasz mózg w tym wieku jest niezwykle plastyczny - uczy się wielu rzeczy, kształtuje waszą osobowość. Choć czasem jest trudno (np. opanować emocje czy zmęczenie), to dzięki temu stajecie się mądrzejsi i bardziej dojrzali”.
W ramach zakończenia nauczyciel może zadać pytanie refleksyjne: „Co możecie zrobić już dziś, żeby pomóc swojemu mózgowi zdrowo dorastać?” - oczekiwane odpowiedzi to np. wysypiać się, zdrowo jeść, ruszać się, uczyć nowych rzeczy, prosić o pomoc gdy czujemy stres.
NETFLIXWyjaśniamy tajemnice umysłu Nastoletni mózg