„Wyzwania i rozwiązania”

„Wyzwania i rozwiązania”

– inicjatywy naukowców, społeczności i dobre praktyki na rzecz ochrony środowiska

ŚWIAT WOKÓŁ NAS ZMIENIA SIĘ

O jakich wyzwaniach środowiskowych mówiliśmy do tej pory?Które pierwsze przychodzą Ci na myśl?

po plakat - kliknij tutaj

Raport „Środowisko Europy 2025” to najbardziej kompleksowa analiza obecnego stanu środowiska, klimatu i zrównoważonego rozwoju kontynentu oraz perspektyw w tym obszarze, oparta na danych z 38 państw - co więcej, jednym z komponentów tegorocznej edycji są tzw. profile krajowe. Sprawdź jak w raporcie wypadła Polska > Skuteczne odpowiadanie na globalne i lokalne wyzwania środowiskowe wymaga spójnego działania różnych grup specjalistów, którzy identyfikują problemy, opracowują i wprowadzają w życie nowe rozwiązania. Kluczową rolę w tych procesach odgrywają naukowcy, których wiedza i ekspertyza może być pomocna przy wszystkich wspomnianych etapach. Co więcej, dane i wnioski z badań naukowych mogą służyć edukatorom i aktywistom w nagłaśnianiu problemów i szerzeniu świadomości ekologicznej.

nota prasowa

ODPOWIEDZI NA WYZWANIA ŚRODOWISKOWE ZE ŚWIATA NAUKI

Polscy naukowcy z dziedzin STEM wychodzą naprzeciw wyzwaniom środowiskowym.

Engineering (inżynieria)

Science (nauki przyrodnicze)

Technology (technologie)

Mathematics (matematyka)

Inżynieria środowiska, inżynieria górnicza, inżynieria geo-logiczna, inżynieria hydrologiczna, inżynieria energetyczna, projektowanie systemów ostrzegania.

Matematyka stosowana, statystyka, analiza danych środowiskowych, modelowanie matematyczne, modelowanie klimatu, matematyka obliczeniowa, analiza.

biologia, ekologia, botanika, zoologia, geologia, meteorologia, klimatologia, chemia, nauki o Ziemi, hydrologia.

Optoelektronika, fotowoltaika, modelowanie komputerowe, analiza danych, GIS i teledetekcja, techno-logie środowiskowe, technologie laboratoryjne.

Niektóre odkrycia zaczynają się w laboratorium, Inne — w lesie. Osoby, które przyczyniły się do rozwoju nauki w Polsce, również w obszarze ochrony środowiska to:

Simona Kossak

Stanisław Staszic

Władysław Szafer

była pierwszą polską ekolożką, studiowała biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, a swoje życie poświęciła badaniom dzikich zwierząt w Białowieży. Obserwowała żubry i sarny, dokumentując ich zachowania i pożywienie, zdobywając pełne wykształcenie naukowe. Była też popularyzatorką przyrody – opowiadała o lesie i zwierzętach w radiu, prasie i edukacji terenowej.

geolog, filozof i społecznik, studiował nauki przyrodnicze we Francji. Był inicjatorem reform edukacyjnych i zakładał szkoły techniczne, w tym Szkołę Akademiczno-Górniczą w Kielcach, pierwszą w Polsce uczelnię techniczną. Dokumentował geologię, rzeki, góry i minerały oraz pisał o racjonalnym gospodarowaniu zasobami naturalnymi.

botanik i ekolog, studiował chemię i biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie zgłębiał florę Karpat i Puszczy Białowieskiej. Był współtwórcą pierwszych polskich parków narodowych i pionierem ochrony gatunków zagrożonych. Jego badania łączyły wiedzę teoretyczną z praktycznymi rozwiązaniami dla zarządzania środowiskiem.

Science (biologia, ekologia) badania terenowe, które zmieniają sposób myślenia o przyrodzie.

Science (geologia, geografia, nauki przyrodnicze) i Engineering (rozwój infrastruktury i techniki górniczej)

Science (biologia, ekologia) i Engineering (praktyczne zarządzanie środowiskiem)

Jak nauka dba o środowisko i klimat współcześniE?

Olga Malinkiewicz – perowskity, które można… drukować

Fizyczka i specjalistka od optoelektroniki. Studiowała na Uniwersytecie Warszawskim i w Hiszpanii, wynalazczyni taniej metody wytwarzania drukowanych ogniw fotowoltaicznych na bazie perowskitów. Założona przez naukowczynie firma posiada innowacyjne patenty, musiała jednak wstrzymać działalność operacyjną przez problemy z finansowaniem.

Justyna Jakubska – biodegradowalne folie stworzone z natury

Doktorantka z Wydziału Chemii Politechniki Śląskiej , stypendystka programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki przyznanego jej jeszcze na studiach magisterskich. Opracowuje nowe biodegradowalne folie do pakowania żywności otrzymywane z naturalnych polisacharydów.

dr hab. Małgorzata Peszyńska – matematyka, która opowiada o wiecznej zmarzlinie

Matematyczka stosowana, profesor Oregon State University. Studiowała na Uniwersytecie Warszawskim i zajmuje się modelowaniem procesów klimatycznych — takich, których nie zobaczymy na własne oczy, ale które mają kolosalny wpływ na planetę. Bada między innymi, jak topniejąca wieczna zmarzlina uwalnia metan.

Jak nauka dba o środowisko i klimat współcześniE?

Ogród Botaniczny PAN w Powsinie – nauka, która rośnie

To placówka badawczo-edukacyjna zawierająca bogatą kolekcję roślin i bank nasion. Prowadzi działalność edukacyjną zorientowaną wokół problematyki ochrony przyrody i środowiska naturalnego oraz wykorzystywania roślin przez człowieka.

Autor Jarosław Deluga

IMGW – klimat i pogoda w liczbach

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej to nie tylko mapy z prognozą. To praca fizyków atmosfery, klimatologów, hydrologów i inżynierów, którzy tworzą modele pogodowe, analizują zmiany klimatu i budują systemy wczesnego ostrzegania.

Autor Kapsuglan

ODPOWIEDZI NA WYZWANIA ŚRODOWISKOWE POPULARYZACJA WIEDZY

O przyrodzie, ochronie środowiska i klimatu

Dominik Dobrowolski Łączy aktywizm z podróżowaniem. Prowa-dzi akcje nad rzekami i trasami rowero-wymi, organizuje sprzątania, edukuje “w terenie” o odpadach i zmianie nawyków, twórca inicjatywy “Cycling Recycling”.

Adam Wajrak Opowiada o zagrożeniach dla Puszczy Białowieskiej w sposób prosty i wciągający, łącząc reportaż z nauką. Pokazuje, jak działa ekosystem i dlaczego warto go chronić

Autor Nostrix

O przyrodzie, ochronie środowiska i klimatu

dr Joanna Kowalczyk-Bednarczyk Bieganizm – biolożka, aktywistka na rzecz bioróżnorodności i praw zwierząt twórczyni inicjatywy “Bieganie z wilkami”, prowadzi warsztaty przyrodnicze, promuje kuchnię roślinną

Paulina Górska Tłumaczy złożone kwestie klimatyczne prostym językiem: w podcaście, na Instagramie i w krótkich materiałach edukacyjnych. Skupia się na codziennych wyborach i trendach środowiskowych.

Autor Nostrix

ODPOWIEDZI NA WYZWANIA ŚRODOWISKOWE AKtywizm (poparty nauką)

AKTYWIZM

Aktywizm jest potrzebny, ponieważ: “Zaledwie 21 proc. Polaków w badaniu EKObarometr wymienia ekologię jako jedną z trzech najważniejszych wartości (to spadek o 9 punktów procentowych w porównaniu do 2023 r.), a zrównoważony rozwój wskazuje 18 proc. ankietowanych (spadek o 2 punkty procentowe).”

Pytanie dla młodzieży: Jakich aktywistów, aktywistki lub grupy znacie?

źródło

AKTYWIZM

Operacja Czysta Rzeka ogólnopolska inicjatywa angażująca wolontariuszy i lokalne społeczności w celu sprzątania rzek (z poziomu kajaków), ich brzegów oraz szerzenia świadomości ekologicznej.

Centrum Aktywizmu Klimatycznego Gniazdo przestrzeń powstała z inicjatywy działaczy na rzecz klimatu iśrodowiska. Goszczą i organizują wydarzenia takie jak spacery przyrodnicze, warsztaty edukacyjne, wymiany ubrań czy spotkania z ekspertami, promujące zrównoważony styl życia.

Młodzieżowy strajk klimatyczny

Ruch społeczny będący częścią globalnej inicjatywy Fridays for Future. Osoby, należące do inicjatywy nie są ekspertami ds. ochrony klimatu i środowiska, lecz obywatelami i obuywatelkami której kwestia zmiana klimatu nie jest obojętna. Oprócz strajków i działań w terenie MSK ma dużą bazę materiałów na temat zmiany klimatu >

ODPOWIEDZI NA WYZWANIA ŚRODOWISKOWE ODDOLNE INICJATYWY (popartE nauką)

ODDOLNE INICJATYWY

Akcja Sprzątanie Świata – Fundacja Nasza Ziemia.

Budżet obywatelski

Przyrodnicy i mieszkańcy na rzecz nietoperzy

DOBRE PRAKTYKI

Znamy już wiele działań indywidualnych, które mają wpływ na środowisko: oszczędzanie wody i energii, recykling, korzystanie z jadłodzielni, udział w oddolnych inicjatywach, wybieranie transportu publicznego lub roweru, zmniejszanie ilości mięsa w diecie. Jedną z kluczowych zmian jest ograniczanie konsumpcji dóbr, zasobów i energii – mniej znaczy więcej: mniej produkcji → mniej zużycia → mniejszy wpływ na środowisko. Zachęcamy, aby poczytać o minimalizmie ekologicznym i wspólnie z grupą młodzieżową zastanowić się, co i jak można robić w codziennym życiu, aby lepiej chronić środowisko i klimat.

Indywidualne działania naukowe >> citizen science <<. Citizen Science to podejście, w którym eszkańcy, uczniowie i wolontariusze współpracują z naukowcami, zbierając dane, obserwując przyrodę lub testując zjawiska środowiskowe. Przykład projektu i strony z projektami:

Zooniverse

iNaturalist

ZADANIE DLA STEM KLUBU

Diagnoza i działanie dla środowiska w STEM Klubie W ostatnich tygodniach mieliście okazję spotykać się w ramach STEM Klubu, poznawać różne tematy i prezentacje dotyczące nauki, przyrody i klimatu. Teraz czas na Waszą własną diagnozę środowiskową i propozycję działania! Przyjrzyjcie się swojemu otoczeniu – szkole, osiedlu, miejscowości – i zastanówcie, jakie wyzwania środowiskowe są w nim widoczne. Co wymaga poprawy, co można badać, a co już teraz jest przykładem dobrej praktyki? Podczas obserwacji róbcie notatki i wykorzystajcie to, czego nauczyliście się w STEM Klubie – analizujcie dane, formułujcie wnioski, szukajcie rozwiązań. Na koniec opracujcie pomysł na działanie, które moglibyście zrealizować w przyszłym semestrze lub rozpocząć już dziś. Niech Wasza diagnoza będzie początkiem realnej zmiany!

Podsumowanie

Nauka identyfikuje wyzwania, proponuje rozwiązania, wprowadza je w życie, jak i wspiera tych, którzy działają lokalnie

Współczesne wyzwania środowiskowe – od zmian klimatu po utratę bioróżnorodności – wymagają zarówno wiedzy naukowej, jak i działań lokalnych. Naukowcy nie tylko dostarczają danych i rozwiązań, ale też współtworzą inicjatywy z edukatorami i społecznościami, które dzięki temu mogą działać skuteczniej. Prezentacja pokazuje, jak połączenie perspektywy badawczej i oddolnego zaangażowania prowadzi do trwałych, praktycznych zmian. Takie partnerstwo pozwala szybciej reagować, lepiej rozumieć lokalne potrzeby i wdrażać rozwiązania oparte na nauce.

Pytanie dla młodzieży:Które Wasze umiejętności naukowe najbardziej przydadzą się, żeby realnie wpłynąć na środowisko w okolicy?”

PodsumowaniE

• W relacji człowiek–środowisko–klimat każdy z nas może mieć swój udział.
• Nauka pomaga te powiązania odkrywać i zrozumieć, a zrozumienie jest pierwszym krokiem do odpowiedzialnego działania.
• W STEM Klubie możliwe jest bliższe przyglądanie się lokalnemu środowisku, zależnościom, które w nim zachodzą, oraz naszym powiązaniom z nim.
• To także przestrzeń do planowania i realizacji działań, które poprawiają stan środowiska oraz pozytywnie wpływają na klimat i świadomość ekologiczną społeczności szkolnej i lokalnej.

Mapowanie środowiska

Mapowanie różnych elementów środowiska pozwala śledzić zmiany w przyrodzie, rozmieszczenie roślin i drzew oraz kondycję ekosystemów. 👉Przykład z Polski:

Krajowa Mapa Koron Drzew

(opracowana przez MGGP Aero) obejmuje miliardy drzew w całym kraju, udostępniając dane do analiz ekologicznych i planowania przestrzennego.

(164 gatunki), jak i zimujące (33 gatunki).Metody są dostosowane do specyfiki poszczególnych gatunków, a zbierane dane dotyczą liczebności populacji, rozmieszczenia w kraju oraz – dla wybranych gatunków – wskaźników sukcesu lęgowego. Z badań (źródło) wynika, że w ostatnich dekadach obserwuje się znaczące zmiany w rozmieszczeniu i liczebności ptaków zimujących w Europie, w tym w Polsce. Spowodowane są one, m.in. zmianą klimatu i zmiany środowiskowe spowodowane działalnością człowieka oraz związany z tym łatwiejszy dostęp do pokarmu, np.:

• Coraz więcej ptaków wodnych zimuje w Polsce zamiast migrować dalej na południe, co jest częściowo związane z łagodniejszymi zimami.
• Niektóre gatunki, jak krzyżówka, mewy czy łyski, coraz częściej pozostają w miastach i korzystają z łatwego dostępu do pożywienia.

Obserwacje migracji gatunków w odpowiedzi na ocieplenie klimatu.

Program Monitoringu Ptaków Polski (MPP) działa od 2007 roku na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i jest finansowany przez NFOŚiGW. Realizowany jest przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP) oraz Muzeum i Instytut Zoologii PAN, a badania terenowe prowadzą również Stacja Ornitologiczna MiIZ PAN, Komitet Ochrony Orłów, Stowarzyszenie Ochrony Sów i PTOP „Salamandra”. Celem programu jest monitorowanie stanu populacji i rozmieszczenia ptaków w Polsce, w tym gatunków objętych ochroną i obejmuje zarówno ptaki lęgowe

Akcja Sprzątanie Świata – Fundacja Nasza Ziemia

Jedna z najstarszych polskich kampanii ekologicznych, w której szkoły, organizacje i mieszkańcy wspólnie sprzątają lasy, parki i inne tereny publiczne. Akcja uczy odpowiedzialności i pokazuje, jak proste działania mogą poprawić stan środowiska.

Źródło: https://naszaziemia.pl/akcja-sprzatanie-swiata/

Eksperyment z wykorzys-taniem stanowiska FACE (Free-Air CO₂ Enrichment)

Pyłek w eksperymencie pochodzi m.in. ze stanowiska FACE (Free Air Carbon Dioxide Enrichment), jednego z nielicznych na świecie miejsc, gdzie w naturalnym lesie podnosi się poziom CO₂, by obserwować, jak cały ekosystem reaguje na skutki nadmiernej emisji tego gazu (źródło). Badania pokazują, że w takich warunkach rośliny rosną szybciej, ale ich pyłek ma mniej cennych pierwiastków – jest mniej odżywczy. To z kolei osłabia kondycję pszczół i może wpływać na całe ekosystemy. Celem projektu jest zrozumienie tych zależności i stworzenie podstaw do skuteczniejszej ochrony dzikich zapylaczy, od których zależy nasze rolnictwo i różnorodność biologiczna.

Zespół dr Zuzanny Filipiak z Uniwersytetu Jagiellońskiego bada, jak działalność człowieka i zmiany klimatu wpływają na życie dzikich pszczół. W eksperymentach analizowane jest łączne działanie trzech czynników:

• jednolitej diety, gdy pszczoły mają dostęp tylko do pyłku z jednego gatunku roślin,
• zanieczyszczenia pestycydami,
• podwyższonego stężenia dwutlenku węgla w atmosferze, będącego skutkiem zmian klimatu.

Przyrodnicy i mieszkańcy na rzecz nietoperzy

Inicjatywa łączy naukowców i lokalne społeczności, aby identyfikować i chronić miejsca przyjazne nietoperzom. Zachęca mieszkańców do zgłaszania domów, które mogą stać się bezpiecznymi siedliskami, wspierając ochronę tych pożytecznych gatunków.

Źródło: naukawpolsce.pl

Mapowanie środowiska

Mapowanie różnych elementów środowiska pozwala śledzić zmiany w przyrodzie, rozmieszczenie roślin i drzew oraz kondycję ekosystemów. 👉Przykład z Polski:

Krajowa Mapa Koron Drzew

(opracowana przez MGGP Aero) obejmuje miliardy drzew w całym kraju, udostępniając dane do analiz ekologicznych i planowania przestrzennego.

Budżet obywatelski

Daje mieszkańcom realny wpływ na to, jak wykorzystywane są publiczne środki. Co roku dzięki ich głosom powstają setki lokalnych projektów – od nowych nasadzeń drzew po małe parki i ścieżki edukacyjne. Coraz większą część zgłoszeń stanowią inicjatywy proekologiczne, które mają poprawiać jakość powietrza, zwiększać bioróżnorodność i wzmacniać odporność miast na skutki zmian klimatu.

Źródło: Portal Ochrony Środowiska