TOKI GEOLOGIKOAK (Aitor, Galder eta Ekain)

AURKEZPENA

TOKI GEOLOGIKOAK

Aitor Cano, Galder Martins eta Ekain Arana

AURKIBIDEA

1. GORBEA

1. Lokalizazioa eta sabrideak 2. Irudi grafikoak 3. Deskribapena 4. Formazioaren eraketa 5. Berezitasunak 6. Bibliografia

2. FRUIZKO BASALTOAK

3. TOLOÑO MENDIKATEA

gORBEA Mendia

GALDER MARTINS

KOKAPENA

Gorbea mendia, Euskal Herriko erdialdean kokatuta dago; hain zuzen ere, Bizkaia eta Araba probintzien artean, Gorbeia bera, 1.482 metroko garaierarekin, Euskal Herriko mendirik ezagunenetako bat da. Sarbide nagusiak: Zeanuri, Areatza, Murua eta Sarria daukaten ibilbideak dira.

Deskribapena

Gorbeako mendia alde lauak eta maldatsuk dituai karst eremuek eta baso trinkoek ere badauz Bertan aurkitzen dira: -Pagadi eta harizti naturalak -Kareharriz osatutako haitzak eta kobazuloak (Supelegor kobazuloa) -Hainbat ibai eta erreka dauzka -Fauna anitza: orkatzak, basurdeak, azeriak, ugaztun txikiak eta harrapariak.

Formazioaren eraketa

Hau da, duela 100-40 milioi urte inguru urpeko sedimentuak metatu ziren, eta gero mendi-elkarketaren ondorioz altxatu ziren. Bere karst sistema zabala du: ura kareharrian disolbatzen da eta lur-azpian kobazulo ugari sortzen dira Erosio glaziarraren aztarnak: azken izotz aroan glaziar txikiak sortu ziren, bai mendien goialdean bai haranetan.

Berezitasunak

Itxina karst-a: kareharrizko labirinto natur Biodiberateala du: baso mistoak eta espezie mehatxatuak ditu; hala nola, desman iberikoa edo saguzar espezie batzuk. Parke Naturala: 1994an izendatu zen, 20.000 hektarea baino gehiago babestuz.

FRUIZKO BASALTOAK

EKAIN ARANA

Formazioaren eraketa

DESKRIBAPENA

LOKALIZAZIOA ETA SARBIDEAK

Fruizko basaltoak jatorri magmatikoko harrizko sumendi-formazio batzuk dira, duela 60 milioi urte inguru sortu zirenak Zenozoikoan. Basalto horiek geruza fin eta lodietan agertzen dira, ondo garatutako zutabe-egitura batekin, eta ezaugarri bereizgarri bat osatzen dute eskualdean.

Fruizko basaltoen eraketa inguruko jarduera bolkanikoarekin lotuta dago, Zenozoika aroan gertatu zena. Sakonetik azaleratu zen magma berehala hoztu zen, eta harri igneoak sortu zituen. Ondorioz, zutabe-egiturak sortu ziren, labaren hozte uniformearen ondorioz.

Fruizko basaltoak Fruiz udalerrian daude, Bizkaian, Euskal Herrian, Espainian. Ingurua ondo lotuta dago tokiko errepideekin, eta probintziako hiriburutik, Bilbotik, A-8 autobidetik sar daiteke bertara.

BEREZITASUNAK

Fruizko basaltoen berezitasun nabarmenetako bat kontserbazio bikaina eta zutabe hexagonalen eraketa da. Gainera, basaltoek burdina- eta magnesio-eduki handia dute, eta horrek tonalitate iluna eta dentsitate handia ematen die.

- Zutabeen arteko disjuntzioa: Ezaugarririk deigarriena labaren zatiketa da, hainbat aldetako prismetan. Sumendi-materiala hozten eta uzkurtzen denean gertatzen da hori, eta kolomak indibidualizatzen dituzten hausturak sortzen dira.- Geometria ia perfektua: Zutabe hauen oinarriak pentagonalak, hexagonalak edo heptagonalak izan daitezke, erregulartasun geometriko oso nabarmenarekin. - Neurri metrikoak: Zutabeek luzera aldakorrak dituzte, 2 eta 35 metro artekoak, eta alboek 30 eta 60 zentimetro arteko luzera dute. - Jatorri bolkanikoa: Goiko Kretazeoan itsas hondoko pitzaduretatik igo ziren laba-isurietatik sortu ziren, duela 80 milioi urte inguru. - Mineralez beteak: Prismak bereizten dituzten pitzadurak kaltzitaz beteta egoten dira, eta, ondorioz, zutabeen geometria are gehiago nabarmentzen da. Barne-egiturak: isurketa handietan, zilindro besikularrak bezalako egiturak ikus daitezke. - Konposizioa: Labak porfidikoak dira, eta horrek esan nahi du klinopiroxenozko, plagioklasako eta olibinozko kristalak (fenokristalak) dituztela ikusgai kristal txikiagoko matrize batean.

TOLOÑO MENDIKATEA

Toloñoko mendikatea

Deskribapena

+ Kokapena

+ Sorrera prozesua

Toloñoko mendilerroa laburra baina malkartsua da, kareharrizko gailur zorrotzak eta haitz handiak dituena. Menditontorrik altuena, Toloñoko Peña da, 1.271 metroko altuerarekin. Ipar isurialdeetan pago eta haritz basoak dira nagusi, eta hegoaldean, eguzki gehiago jasotzen duen aldean, arte eta sastraka mediterraneoak agertzen dira. Faunari dagokionez, ohikoak dira sai arreak, arranoak eta orkatzak, beste espezie askoren artean.

Mendilerroa Sistema Iberiarraren zatia da, bere muturra ipar-mendebaldean. Duela 65 eta 23 milioi urte bitartean sortu zen, orogenesia alpinoa deritzon garaian, plaka iberiarra eta eurasiatikoa talka egin zutenean. Garai hartan metatutako kareharrizko eta margazko geruzak tolestu eta altxatu ziren, eta ondorengo erosioko prozesuek gaur egungo paisaia malkartsua eratu zuten: gailur zorrotzak, dolinak eta haitz-horma ikusgarriak.

Toloñoko mendilerroa Euskal Herriko iparraldean dago, Araba eta Errioxa probintzien artean, bi lurraldeen arteko muga naturala osatuz. Kantabriako mendilerroaren mutur mendebaldekoan dago, eta Errioxa Arabarra eta Ebro ibaiaren harana banatzen ditu.

toloñoko mendikatea

Bereiztasunak

+ Sorrera prozesua

Mendi-ibilien eta mendizaleen helmuga ezaguna da, bere edertasun naturalagatik eta Errioxa Arabarreko ardogintzaren inguruko kokapenagatik.

“Ipar eta hego klimen arteko horma naturala” dela esaten da sarri: Atlantikoaren hezetasuna eta Mediterraneoaren lehortasuna banatzen ditu.

Toloñoko Peña tontorretik ikuspegi zabala dago: Obarenes mendilerroa, Demanda mendilerroa eta Errioxa Arabarra osoa ikus daitezke.

Bibliografia / iturriak

TOLOÑOKO MENDIKATEA

FRUIZKO BASALTOAK

GORBEA MENDIA

García, M., et al. "Fruizko basaltoen azterketa geologikoa." Euskadiko Geologia Aldizkaria, 35. liburukia, 2018. López, R. eta Martínez, S. "Sumendien formazioak Fruiz inguruan." Espainiako Iparraldeko Geologia eta Paisaia, 2020. Espainiako Geologia eta Meatzaritza Institutua (IGME). Bizkaiko Atlas Geologikoa. Madril: IGME argitaletxea, 2005.

Eusko Jaurlaritza – Arabako Mendi Katalogoa Espainiako Geografia Institutua (IGN) - Mapa Topográfico Nacional Mendikat.net

https://es.wikipedia.org/wiki/Monte_Gorbea https://gorbeiaparkea.eus/es/ https://www.bizkaia.eus/es/tema-detalle/-/edukia/dt/7970

ESKERRIK ASKO!