Want to create interactive content? It’s easy in Genially!

Get started free

UNIT 10: Acids and Bases

Eco-Smart Schools

Created on November 1, 2025

Start designing with a free template

Discover more than 1500 professional designs like these:

Urban Illustrated Presentation

3D Corporate Reporting

Discover Your AI Assistant

Vision Board

SWOT Challenge: Classify Key Factors

Explainer Video: Keys to Effective Communication

Explainer Video: AI for Companies

Transcript

Project Number: 2023-1-PL01-KA220-SCH-000164042

ÜNİTE 10: Asitler ve Bazlar

Funded by the European Union. Views and opinions expressed are however those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Education and Culture Executive Agency (EACEA). Neither the European Union nor EACEA can be held responsible for them.

Giriş

Bu etkinlikte gündelik yaşamımızda pek çok yerde karşılaştığımız asitler ve bazları ve pH kavramını öğreneceksiniz.

Source: canva.com

Öğrenme Çıktıları

1- Öğrenciler asitlerin ve bazların genel özelliklerini ifade ederler. 2- Öğrenciler günlük yaşamdan asit ve baz örnekleri verir. 3- Öğrenciler pH değerlerini kullanarak maddelerin asitlik ve alkalinite dereceleri hakkında çıkarımlarda bulunurlar.

Bir ilginç keşif: Hidrotermal Bacalar

Hidrotermal bacalar, 1977 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nden bir grup bilim insanı tarafından Pasifik Okyanusu'nun Galapagos Adaları açıklarındaki deniz tabanı araştırmaları sırasında tesadüfen keşfedildi.

Source: canva.com

Bir ilginç keşif: Hidrotermal Bacalar

Asıl amaçları, deniz tabanındaki tektonik plakaların birleşme bölgelerini incelemekti. Ancak dalış sırasında beklenmedik bir şekilde, 2500 metre derinlikte deniz tabanından çıkan sıcak, mineral açısından zengin su akıntıları keşfettiler.

Source: canva.com

Bir ilginç keşif: Hidrotermal Bacalar

Okyanus tabanında yarıklardan sızarak magma tarafından ısıtılan okyanus suyu, magmadaki metal iyonlarını ve diğer mineralleri okyanus tabanına taşır. Bu minerallerin zamanla birikimi sonucu hidrotermal bacaları şekillenir.

Source: canva.com

Bir ilginç keşif: Hidrotermal Bacalar

Magmadan yükselen sıcak suyun etkisiyle sıcaklık bacanın içi 350-400°C’leri Bacanın ağzında ise 100°C’yi bulabilmektedir.

Source: canva.com

Bir ilginç keşif: Hidrotermal Bacalar

Bacalardan genellikle siyah veya beyaz renkli duman çıktığı gözlenir. Siyah dumanlı olanlar yüksek miktarda sülfür mineralleri içerirken, beyaz dumanlı olanlar baryum, kalsiyum, silikon gibi açık renkli mineralleri içerir. Bu ortam koşullarını hem sıcaklık hem de asitlik derecesi anlamında canlı yaşamı için oldukça zorlu bir hale getirmektedir.

Source: canva.com

Bir ilginç keşif: Hidrotermal Bacalar

Ancak beklenenin aksine, bu zorlu koşullara uyum sağlamış çok sayıda canlı türü gözlemlemiştir. Hatta bunlardan bir bölümünün endemik canlılar olduğu, yani Dünya üzerinde sadece hidrotermal bacaların bulunduğu bölgede yaşamlarını sürdürebildikleri bilinmektedir.

Source: canva.com

Bir ilginç keşif: Hidrotermal Bacalar

Dünya’da koşulların daha elverişli olduğu bu kadar çok yer varken böylesine zorlu bir yerde yaşamayı seçmiş olmak bizlere garip geliyor olabilir. Ancak kim bilir: belki de bizim yaşam koşullarımız da o canlılar için benzer şekilde zorlayıcı bir ortam olabilir.

Source: canva.com

Bir ilginç keşif: Hidrotermal Bacalar

Örneğin içinizde eğer çiçeklerle ilgilenenler varsa kimi çiçeğin her toprakta yetişmediğini, kendine has özel bir toprağa ihtiyaç duyduğunu biliyordur. Hidrotermal bacalar örneğinde olduğu gibi, çiçek yetiştirme örneğimiz için de asitlik-bazlık yaşamsal faaliyetler için önemli bir parametredir. Öyleyse gelin, canlı yaşamı için hayati bir öneme sahip olan asit ve bazlara daha yakından bakalım:

Source: canva.com

Asit ve Baz Nedir?

Asitler, bazlar ve pH kavramları kimyasal maddeleri anlamamızda oldukça önemlidir. Tarih boyunca asitler ve bazlar farklı şekillerde tanımlanmıştır. Asitler genellikle ekşi, bazlar ise acı tatlarıyla tanınır. Asitler genellikle ekşi tadı ile bilinirken, bazlar acı tadı ile bilinir. Ayrıca, asitler turnusol kağıdını kırmızıya çevirirken, bazlar maviye çevirir.

Asit ve Baz Nedir?

Ancak, her kimyasal maddeyi tatmak tehlikeli olabileceğinden, bir maddenin asidik ya da bazik olup olmadığını anlamak için daha güvenli ve detaylı analiz yöntemleri kullanmak gereklidir. Fen kitaplarını incelediğinizde asit ve baz kavramlarıyla ilgili farklı tanımlamaların yapıldığını görebilirsiniz.

Source: canva.com

Asit ve Baz Nedir?

Asitler genellikle ekşi tadı ile bilinirken, bazlar acı tadı ile bilinir. Ayrıca, asitler turnusol kağıdını kırmızıya çevirirken, bazlar maviye çevirir. Bu tanıma göre, ayrıştığında hidrojen iyonu (H+ ) veren maddeler asit, hidroksil iyonu (OH- ) veren maddeler bazdır. Bu tanım hâlâ kullanılmasına rağmen, bazı durumlarda yetersiz kalabilmektedir.

Source: canva.com

Asit ve Baz Nedir?

Çünkü bu tanıma göre bir maddenin asidik olabilmesi için yapısında hidrojen bulunması, bazik olabilmesi için ise hidroksil grubuna sahip olması gerekir.

Source: canva.com

Asit ve Baz Nedir?

Ancak, yapısında OH⁻ bulunmayan fakat yine de bazik özellikler gösteren maddeler mevcuttur. En iyi örneklerden biri NH₃’tür. NH₃ (amonyak) bileşiği OH⁻ iyonu içermemesine rağmen bazik özellikler taşır. Bu nedenle, Arrhenius tanımı doğru olmakla birlikte bazı bileşikleri kapsayamayabilir.

Source: canva.com

Asit ve Baz Nedir?

Asit ve bazlara yönelik yapılan bir diğer tanımlama ise Brönsted-Lowry Tanımıdır. Bu tanım, Johannes Nicolaus Brønsted ve Thomas Martin Lowry'nin birbirlerinden bağımsız oluşturdukları bir asit-baz tepkime kuramına dayanmaktadır.

Source: canva.com

Asit ve Baz Nedir?

Buna göre ayrıştıklarında (H+) iyonu veren maddeler asit, alabilenler bazdır. Asitler hidrojen iyonu (H+) vererek kendisinin bazına dönüşür. Bazlar ise hidrojen iyonu (H+) alarak kendisinin asidine dönüşür. Su gerçekte nötr olmasına karşılık etkileşime girdiği maddenin asit ya da baz olmasına göre asidik ya da bazik özellik gösterebildiği bilinmektedir.

Source: canva.com

Asit ve Baz Nedir?

Su asitle etkileşime girdiğinde baz; bazla etkileşime girdiğinde ise asidik özellik gösterir. Bu özelliğinden dolayı su, amfoter madde olarak tanımlanır. Arrhenius tanımı bu amfoter maddeleri açıklamada yetersiz kalırken, Brönsted-Lowry tanımı bu maddeleri açıklayabilmektedir.

Source: canva.com

Asit ve Bazların Hayatımızdaki Yeri

Asitler ve bazlar denildiğinde pek çok kişinin aklına fen derslerinde öğrendikleri laboratuvardaki kilitli dolaplarda saklanan tehlikeli kimyasallar gelir.

Asit ve Bazların Hayatımızdaki Yeri

Asitler ve bazlar denildiğinde pek çok kişinin aklına fen derslerinde öğrendikleri laboratuvardaki kilitli dolaplarda saklanan tehlikeli kimyasallar gelir. Gündelik hayatımızdaki asitlere örnek verecek olursak, portakal, limon, sirke ve pek çok gıda maddesinin içerisinde bulunan sitrik asiti sayabiliriz. Gördüğünüz gibi, hepsi de Arrhenius'un asit tanımına uyuyor.

Source: canva.com

Asit ve Bazların Hayatımızdaki Yeri

Bazlar ise daha çok temizlik malzemesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Sabunlar, çamaşır suyu, diş macunu, çamaşır sodası (sodium bikarbonat) gündelik hayatta sıklıkla kullandığımız baz malzemelerdir.

Source: canva.com

Asit ve Bazların Hayatımızdaki Yeri

Asitler ve bazların günlük hayatımıza bir diğer yansıması ise tuzlardır. Tuzlar asitler ve bazların birleşerek birbirlerini nötürlemesi sonucunda oluşurlar. Bu yüzden laboratuvarlarda eğer bir deney sırasında üzerinize asit sıçarsa önce bol suyla, daha sonra da bol sabunla yıkamanız önerilir.

Source: canva.com

Asit ve Bazların Hayatımızdaki Yeri

Acid + Base = Salt + Water HCl + NaOH = NaCl + H2O

Tuzlar asitler ve bazların birleşerek birbirlerini nötürlemesi sonucunda oluşurlar. Bu yüzden laboratuvarlarda eğer bir deney sırasında üzerinize asit sıçarsa önce bol suyla, daha sonra da bol sabunla yıkamanız önerilir.

Source: canva.com

Asit ve Bazların Hayatımızdaki Yeri

Tuzlar asitler ve bazların birleşerek birbirlerini nötürlemesi sonucunda oluşurlar. Bu yüzden laboratuvarlarda eğer bir deney sırasında üzerinize asit sıçarsa önce bol suyla, daha sonra da bol sabunla yıkamanız önerilir. Dolayısıyla maddelerin yalnızca asit ve baz diye sınıflandırılması yeterli değildir. Asit ve bazların güçlerini tespit etmeye yarayacak analit bir yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu noktada karşımıza“pH" yani “power of hydrogen” kavramı çıkıyor. Şimdi gelin, pH kavramına yakından bakalım.

Source: canva.com

pH Kavramı

pH kavramı, bir maddenin asitlik veya bazlığının ölçüsüdür. pH skalası bir maddenin asidik mi yoksa bazik mi olduğunu belirlemede bize net bilgi verir.

Source: canva.com

pH Kavramı

Bu skalaya göre eğer pH değeri 7'den küçükse, madde asidik; 7'den büyükse, bazik; ve 7 ise nötrdür. Bir maddenin pH değeri hidrojen iyonu [H+] ile hidroksil iyonunun [OH- ] derişimlerinin oranına direk bağlıdır.

Source: canva.com

pH Kavramı

Eğer H+ derişimi OH- derişiminden fazla ise maddemiz asidik; yani pH değeri 7 den düşüktür. Eğer OH- derişimi H+ derişiminden fazla ise maddemiz bazik; yani pH değeri 7 den büyüktür.

Source: canva.com

pH Kavramı

Eğer OH- ve H+ iyonlarından eşit miktarlarda mevcut ise, madde 7 pH değerine sahip olmak üzere nötraldir.

Source: canva.com

pH Kavramı

Örneğin saf su (pH=7) nötr bir maddeye örnektir. pH değeri 0'a yaklaştıkça madde daha asidik, 14'e yaklaştıkça ise daha bazik hale gelir.

Source: canva.com

pH Kavramı

DİKKAT: pH derecesi yüksek güçlü bazlar da en az güçlü asitler kadar tehlikeli olabilir. Bu nedenle kullanılacak kimyasalın pH derecesini bilmek oldukça önemlidir.

Source: canva.com

Öğrenme Etkinliği:

Bu etkinlikte sizlerden arttırılmış gerçeklik ortamındaki kimyasalların asit mi yoksa baz mı olduğuna karar vermeniz, daha sonra da bunları pH derecelerine göre zayıftan güçlüye doğru sıralamanız istenmektedir. pH derecesine karar vermek için “pH indikatör çizelgesi”nden faydalanabilirsiniz.

ÖĞRENME ETKİNLİĞİ:

pH belirlenirken sizce neden farklı indikatörlere ihtiyaç duyuluyor? ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Siz etkinlik sıraında indicator seçimini neye göre yaptınız? ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Bu ünite kapsamında öğrendikleriniz ışığında pH kavramını ve önemini kısaca açıklayınız. ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................