UNIDADE 5: A PREHISTORIA

Unidade 5

A PREHISTORIA

comezar

CHUVIA DE IDEAS

ÍNDICE

1. Introdución á historia

2. A prehistoria

3. A orixe e a evolución do ser humano

4. O Paleolítico

5. O Neolítico

6. A Idade dos Metais

7. A prehistoria en Galicia

1. INTRODUCIÓN Á HISTORIA

• A historia é a ciencia que estuda o pasado da humanidade. Ás persoas que estudan a historia chámaselles historiadores. Utilizan fontes históricas para obter información sobre o pasado. Existen 2 tipos:

- Fontes primarias: do mesmo tempo ou un pouco despois do período que se está a estudar nese momento. Poden ser escritas (p.ex. documentos ou moedas) e non escritas (p.ex. monumentos ou testimonios orais). - Fontes secundarias: creadas por alguén que non viviu no período de tempo que se está a estudar. P.ex. libros de historia ou biografías.

• No caso da prehistoria, non existen testimonios escritos. O que se sabe provén dos testimonios arqueolóxicos. A arqueoloxía é a ciencia que estuda o pasado a través dos restos materiais que deixaron as persoas que viviron nesa etapa: ferramentas, cerámica, edificios, ósos, xoias, pinturas, etc. As persoas que estudan a arqueoloxía chámaselles arqueólogos.

1. INTRODUCIÓN Á HISTORIA

Arqueoloxía

1. INTRODUCIÓN Á HISTORIA

• Para facilitar o estudo da historia, os historiadores dividen o tempo histórico en períodos de duración variable, separados entre sí por acontecementos importantes. Deste xeito, o pasado soe dividirse en:

- Etapas -> 2: prehistoria e historia, separadas pola invención da escritura ao redor do ano 3 250 a.C. A prehistoria é moito máis longa que a historia e ocupa case todo o noso pasado! - Idades -> períodos de tempo máis curtos dentro da prehistoria e da historia. Son a Idade de Pedra e a Idade dos Metais na Prehistoria; e as Idades Antiga, Media, Moderna e Contemporánea na historia.

HISTORIA

1. INTRODUCIÓN Á HISTORIA

1. INTRODUCIÓN Á HISTORIA

1. INTRODUCIÓN Á HISTORIA

1. INTRODUCIÓN Á HISTORIA

arqueoloxía

fontes primarias

historia

idades

escritura

etapas

prehistoria

fontes escritas

Idade Media

historiadores

Idade Antiga

Idade dos Metais

pasado

Idade Contemporánea

Idade Moderna

fontes secundarias

fontes non escritas

Idade de Pedra

3 250 a.C.

arqueólogos

2. A PREHISTORIA

2. A PREHISTORIA

• Período da humanidade que comeza coa aparición dos primeiros homínidos hai 4,4 millóns de anos e remata coa invención da escritura no ano 3 250 a.C. Esta longa etapa divídese en dúas grandes idades, segundo o material principal co que os seres humanos fabricaron os seus instrumentos:

- Idade de Pedra -> comprende 2 períodos: o Paleolítico (4,4 millóns de anos - 10 000 a.C.) e o Neolítico (10 000 a.C. - 4 500 a.C.). - Idade dos Metais (4 5000 a.C. - 1 000 a.C.) -> iniciouse cando os seres humanos comezaron a fabricar instrumentos de metal. Segundo o metal utilizado, distínguense 3 períodos: Idade do Cobre, Idade do Bronce e Idade do Ferro.

2. A PREHISTORIA

2. A PREHISTORIA

homínidos

Idade de Pedra

Neolítico

Idade do Cobre

4,4 millóns de anos

puído

2,5 millóns de anos

1 000 a.C.

instrumentos de pedra

Idade do Bronce

3 250 a.C.

escritura

Idade dos Metais

Paleolítico

Idade do Ferro

talla

10 000 a.C.

instrumentos de metal

4 500 a.C.

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

• Actualmente, os científicos aceptan a teoría da evolución (Charles Darwin). Así, o ser humano é unha evolución dos primates (especie de mamíferos que apareceu na Terra hai uns 65 millóns de anos). Co tempo, algúns primates convertíronse en simios (chimpancés, gorilas e orangutáns) e, hai 4,4 millóns de anos, outros convertíronse en homínidos, evolucionando ata o Homo sapiens (ser humano actual).

• Hominización -> proceso evolutivo de transformación dos primeiros homínidos ate o Homo sapiens (durou millóns de anos). Comezou en África nunha data imprecisa (hai aproximadamente 4,4 millóns de anos). A raza humana foi cambiando o seu aspecto físico para adaptarse ao medio no que vivía. A causa puido ser un cambio climático (paso dun medio tropical húmido con bosques a un medio máis seco e desarborado coa sabana -> os primates baixaron das árbores onde se alimentaban sobre todo de vexetais e buscaron novos alimentos no chan).

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

• Os homínidos diferenciáronse dos simios por un conxunto de cambios biolóxicos:

- Bipedismo -> capacidade de camiñar sobre dúas pernas, en posición ergueita, permitindo así liberar as mans da función de camiñar ao igual que usalas e fabricar ferramentas. - Polgar da man desenvolivo e opoñible -> os homínidos poden xuntar o polgar cos outros dedos da man, o cal que lles permite manipular mellor os obxectos, Usar ferramentas e facer cousas precisas. - Aumento do tamaño do cerebro e do cranio -> incrementa a intelixencia dos homínidos e permítelles pensar, falar e formar sociedades cada vez máis complexas.

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

Bipedismo

Aumento do tamaño do cerebro e do cranio

Polgar da man desenvolto e opoñible

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

• Os primeiros homínidos viviron en África e parecíanse aos simios. Entre eles atópanse os Ardipithecus (primeiros en camiñar ergueitos) e os Australopithecus (primeiros en utilizar instrumentos, sen fabricalos).

• Posteriormente, foron aparecendo os Homo sapiens (humanos polo seu aspecto e pola súa capacidade para fabricar instrumentos).

• Máis concretamente: Ardipithecus → Australopithecus → Homo habilis → Homo erectus → Homo neanderthalensis → Homo sapiens.

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

• Lucy foi unha Australopithecus descuberta en 1974 no Valle do Rift (Etiopía, África). O seu achado foi crucial para comprender o desenvolvemento dos primeiros homínidos e a evolución do ser humano. Recibiu este nome porque os arqueólogos, cando a atoparon, estaban a escoitar a canción dos Beatles "“Lucy in the sky with diamonds”.

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

Homo habilis

Australopithecus (Lucy)

Ardipithecus

Descubrimento do lume no paleolítico co Homo erectus

Homo neanderthalensis

Homo sapiens

3. A ORIXE E A EVOLUCIÓN DO SER HUMANO

homínidos

Homo erectus

teoría da evolución

simios

primates

4,4 millóns de anos

Australopithecus

Homo sapiens

hominización

Homo neanderthalensis

aumento do tamaño do cerebro e do cranio

Homo habilis

cambios biolóxicos

Lucy

bipedismo

África

1974

liberación das mans

polgar da man desenvolvido e opoñible

cambio climático

Charles Darwin

adaptación ao medio

Ardipithecus

4. O PALEOLÍTICO

4. O PALEOLÍTICO

• Significa "pedra antiga" e abrangue dende a aparición dos primeiros homínidos (hai 4,4 millóns de anos) ata o descubrimento da agricultura e da gandería no 10 000 a.C.

Como conseguían alimento?

Como vivían?

Como vestían?

Tiñan algunha crenza relixiosa?

Que materiais traballaban?

Cal foi o seu gran descubrimento?

Como se expresaban artísticamente?

4. O PALEOLÍTICO

4. O PALEOLÍTICO

arte mobiliaria

"pedra antiga"

recolectores

vida difícil

hastas

fibras vexetais

madeira

venus

ósos

4,4 millóns de anos

tendas

agricultura

depredadores

pesca

Altamira

1,5 millóns de anos

gandería

animais

homínidos

peles

culto aos mortos

chozas

tribos

lume

coiro

cazadores

rituais máxicos

nomadismo

talla

10 000 a.C.

instrumentos de pedra

froitos

covas

elementos da natureza

Atapuerca

arte rupestre

5. O NEOLÍTICO

5. O NEOLÍTICO

• Significa "pedra nova" e abrangue dende o 10 000 a.C. co descubrimento da agricultura e da gandería ata o 4 500 a.C. cando se comezaron a traballar os metais (metalurxia).

Como vivían?

Como vestían?

Como conseguían alimento?

Tiñan algunha crenza relixiosa?

Como se expresaban artísticamente?

Que materiais traballaban?

Cal foi o seu gran descubrimento?

5. O NEOLÍTICO

desigualdade

Crecente Fértil

instrumetos de pedra

cereais

ríos

peles

sedentarismo

"pedra nova"

Stonehenge

agricultura

aldeas

agricultura

cerámica

productores

artesáns

teares rudimentarios

gandería

tecidos (liño e la)

oficios diferentes

poboados

organización social complexa

10 000 a.C.

puído

gandería

figura humana

fibras vexetais

culto á Deusa Nai

4 500 a.C.

megalitismo

cerámica

traballo dos metais

culto aos astros

6. A IDADE DOS METAIS

6. A IDADE DOS METAIS

• Iniciouse cara o 4 500 a.C. co descubrimento da metalurxia (técnica do traballo dos metais) e prolongouse ata o 1 000 a.C. Durante esta idade, cara o 3 250 a.C. algúns pobos descubriron a escritura (comeza a historia). En cambio outros mantivéronse na prehistoria.

PERÍODOS:

IdadE dO COBRE

IdadE dO BRONCE

IdadE dO FERRO

6. A IDADE DOS METAIS

Como conseguían alimento?

Como vivían?

Como vestían?

Tiñan algunha crenza relixiosa?

Como se expresaban artísticamente?

Cal foi o seu gran descubrimento?

Que materiais traballaban?

6. A IDADE DOS METAIS

crómlech

castros

cobre

tecidos de liño e la

metalurxia

ferro

en frío

roda

historia

escritura

Idade do Cobre (Calciolítico)

peitados con ornamentos

forxa

3 250 a.C.

troco

novos oficios

sociedade patriarcal e esclavista

sociedade máis complexa

megalitismo

4 500 a.C.

roupa texida polas mulleres

Locmariaquer

carro

bronce

cidades fortificadas e amuralladas

comercio

1 500 a.C.

armas

1 000 a.C.

dolmen

Idade do Ferro

Stonehenge

diferenzas sociais

agricultura

2 200 a.C.

"rutas dos metais"

cerámicas

exércitos

traballo dos metais

arado

torno

barcos de vela

gandería

Dolmen del Mellizo

Idade do Bronce

fundición

petroglifos

menhir

7. A PREHISTORIA EN GALICIA

7. A PREHISTORIA EN GALICIA

petroglifos do “Parque Arqueolóxico do Arte Rupestre Galego” (Campo Lameiro, Pontevedra)

dolmen de Dombate(Cabana de Bergantiños, A Coruña)

castro de Baroña (Porto do Son, A Coruña)

restos arqueolóxicos e obxectos do Museo Arqueolóxico e Histórico da Coruña (Castelo de San Antón, A Coruña)

RESUMO

REVISAMOS?

Durante o Neolítico, os humanos comezaron a vivir en aldeas e a depender da agricultura e da gandería, polo que a natureza e os ciclos da vida eran moi importantes para eles. Por iso surxen dous tipos de cultos principais:

• Culto aos astros (Sol, Lúa e estrelas): pensaban que os astros influían na vida, nas colleitas e no clima. Observaban o Sol, a Lúa e as estrelas para saber cando plantar e colleitar. Construían monumentos megalíticos que axudaban a seguir os solsticios e os equinoccios (como Stonehenge, que se empezou a construir no Neolítico e continou na Idade dos Metais)

• Culto á Deusa Nai: simbolizaba a fertilidade da terra e das persoas. Recibía ofrendas para que as colleitas foran boas e houbese abundancia de alimentos e fillos. Era representada como figuras con formas redondeadas, sobre todo moi grandes nos peitos e no ventre, para simbolizar a maternidade e a abundancia.

• Crenza no poder dos elementos da natureza: considerábanse superiores, temidos e adorados. P.ex. o Sol, a Lúa, as estrelas, a chuvia, o trono... Tamén crían en espíritos que influían de forma benéfica ou dañina na súa vida.
• Rituais máxicos: con eles buscaban influír nas forzas da natureza e nos espíritos, para que os protexesen dos perigos.
• Culto aos mortos: enterrábanse en determinadas posturas e cun enxoval funerario de armas, adornos, amuletos e comida. Isto indicaría a crenza noutra vida despois da morte.

Na Idade dos Metais, a relixión estaba moi ligada á natureza, á guerra e aos antepasados.

• Relixións vinculadas á natureza

- As persoas desta época adoraban as forzas da natureza, como o Sol, a Lúa, os ríos, as árbores e as montañas. - Crían que os espíritos ou deuses vivían neles e que influían nas colleitas, na chuvia e na fertilidade. - Por iso, facían ofrendas e rituais nese tipo de lugares sagrados.

• Deuses e espíritos protectores

- Cada pobo tiña deuses propios: da guerra, da fecundidade, do lume, etc. - Crían tamén en espíritos protectores dos fogares, das aldeas e dos mortos. - En moitos casos, os guerreiros mortos eran venerados como heroes ou antepasados divinos.

• Rituais e sacrificios

- Facían rituais con lume, auga e sangue para pedir protección ou boas colleitas. - A veces sacrificaban animais (e en ocasións, segundo algúns achados, mesmo persoas). - Estes ritos realizábanse en santuarios ao aire libre, en bosques, ríos ou montes.

• Culto aos mortos

- O coidado dos mortos era moi importante: facían enterramentos con armas, xoias ou cerámica, para acompañar o defunto ao “máis alá”. - En moitos pobos tamén incineraban os corpos e gardaban as cinzas en urne cerámicas decoradas. - Isto mostra que crían nunha vida despois da morte.