charla xunta

Detección de trastornos de comunicación nas aulas

Fitos da linguaxe, sinais de alarma e recomendacións

para nenxs de 0-6 anos

Sobre o CPLGA

• Órgano de colexiación obrigatoria das logopedistas en Galiza
• Ordea, orienta e vixía o exercicio da profesión
• Representa e defende os dereitos das logopedistas e da logopedia
• Promove, salvagarda e observa os principios deontolóxicos e éticos da profesión
• Atende ás persoas usuarias resolvendo queixas e reclamacións sobre as súas colexiadas

Sobre a logopedia

• Profesión sanitaria

• Diagnóstico, tratamento e prevención de trastornos da comunicación (fala, linguaxe, voz), audición e deglutición
• Poboación infantil e adulta
• Presentes en hospitais, clínicas ou centros privados, unidades de AT
• Non presentes en residencias, centros escolares
• Traballo multidisciplinar con outras profesionais sanitarias e educativas

O CPLGA e a inclusión educativa

Divulgación e prevención

Asesoramento

Os coñecementos propios da nosa profesión permiten o asesoramento a profesionais educativos sobre patoloxías e trastornos que poden presentar as nenas e nenos en idade escolar e afectar ao seu desenvolvemento e rendemento académico.

Realizamos labores divulgativas sobre os trastornos que tratamos, informando sobre o que son, os seus síntomas, como afectan á poboación, a súa detección temperá ou o seu posible tratamento... .

Accións concretas

Colaboración no libro "Pakolas" de Paco Cerdeira.

Colaboración no libro "Pakolas" de Paco Cerdeira

Un libro-cd para "rockandrollear" e aprender coa música. Pakolas é unha obra musical e literaria concibida para facilitar o traballo das logopedistas, achegando material para o noso labor diario coas rapazas e rapaces. O libro recolle unha unidade de traballo e un código QR para acceder a máis contidos e unidades de traballo na sección de materiais da web da editorial Galaxia.

+ Info

Accións concretas

O proxecto promovido polo GALP Golfo Ártabro Sur busca achegar ás persoas con diversidade funcional ao mundo do mar. Fíxose a través dun divertido e didáctico vídeo de debuxos animados e dun caderno de actividades de apoio, no que se explican as diferentes tipoloxías de seres vivos que habitan nas augas do territorio do #GALP: peixe branco, peixe azul, cefalópodos, bivalvos, crustáceos, etc.

Participación no proxecto "Un mar de ilusións"

Participaban tamén na iniciativa Aspanaes e Federación Autismo Galicia. Pola nosa parte colaboramos na adaptación dos contidos.

+ Info

Accións concretas

Narramos o relato nun auditorio a nenas e nenos de primeiro de primaria de varios colexios o 6 de marzo de 2020, como acto central do Día da Logopedia.

Presentación dun relato propio sobre dislexia "A tristura das letras"

O relato busca que os nenos coñezan o trastorno, entendan o que lles pasa se o presentan e saiban da importancia de axudar se o presentan outros

Accións concretas

Curso de formación a persoal de comedor de colexios sobre trastornos da deglutición

Una compañeira impartiu un curso a persoal de comedor dos centros educativos, aportando información e pautas importantes para axudar ás nenas e nenos que presentan estos problemas.

As logopedistas e a inclusión educativa

Comunicación e alimentación: relación coa aprendizaxe e socialización

Pacientes en idade escolar con trastornos da comunicacióne/ou deglutición

Implantación e entrenamento do sistema de comunicación empregado

Contextualiza tu tema

Apoios / adaptacións necesarias en función do problema presentado

Contacto directo e coordinación co persoal docente e centro educativo

Siguiente

LINGUAXE

Capacidade para expresarse e comunicarse cos demais

Estimulación

Sinais alarma

Recomendacións

FITOS

Accións encamiñadas a mellorar aspectos específicos.

Manifestacións inusuais, carencias ou progresos lentificados no desenvolvemento.

Comportamentos ou destrezas observadas durante o desenvolvemento.

Consellos para evitar dificultades ou alteracións no desenvolvemento

LINGUAXE

Definicións relevantes

Capacidade innata que ten o ser humano para expresarse e comunicarse a través de diversos sistemas de signos, tanto orais como escritos ou xestuais.

Definición segundo diferentes autores

Compoñentes da linguaxe

Variables no proceso de adquisición da linguaxe

COMPOÑENTES DA LINGUAXE

Fonética/fonoloxía

Morfosintaxe

Semántica

Pragmática

Área referida aos sons da linguaxe e á sñua estruturación para transmitir significados.

Área de descrición da estrutura interna das palabras e das regras de combinación das mesmas para formar oracións.

Área que se corresponde co significado das palabras e a relación entre elas.

Área de uso da linguaxe, referente ao funcionamento en contextos sociais, situacionais e comunicativos.

VARIABLES DE ADQUISICIÓN DA LINGUAXE

Maduración psíquica

Contexto sociocultural

Maduración neurofisiolóxica

- Estrutura cognitiva

- Sistema Nervioso Central - Aparello fonador

- Estimulación recibida en contexto natural

- Función simbólica

FITOS DO DESENVOLVEMENTO

Cada persoa é un ente único aínda que se establece unha serie de criterios estatísticos para considerar dita "normalidade".

Cando falamos de desenvolvemento típico, falamos do que a maioría dxs nenxs fan dentro dun periodo de tempo.

Desenvolvemento típico da linguaxe

Etapa verbal ou lingüística

Etapa prelingüística

Etapa prelingüística

4-8 MESES

8- 12 MESES

0-4 MESES

Etapa verbal ou lingüística

12- 18 meses

3 a 4 anos

18- 24 meses

4 a 5 anos

5 a 6 anos

24- 30 meses

30- 36 meses

SINAIS DE ALARMA

ETAPA PRELINGÜÍSTICA

ETAPA VERBAL

INFO EXTRA

Recomendacións

Chupete/biberón

Relación entre linguaxe e LE

Comunicación

Uso de pantallas

Implicacións no densenvolvemento craniofacial.

Tipo de interacción coas/os nenas/os para mellorar linguaxe.

Implicacións para a linguaxe pola exposición temperá ás pantallas.

Importancia da linguaxe correcta para a adquisición da lectoescritura.

+ Info

+ Info

+ Info

+ Info

ESTIMULACIÓN DA LINGUAXE

Relevancia da estimulación da linguaxe

Accións concretas para a estimulación

PAUTAS DE ESTIMULACIÓN

Falar moito co bebé aínda que non nos comprenda.

Dar modelos de linguaxe correctos, non corrección das súas emisións.

Axudarlle a facer peticións pero sen falar por el/ela.

Usar linguaxe sinxelo e claro, con moitos referentes.

Introducirse no xogo da/o nena/o, de forma que se favoreza o diálogo.

Animar/motivar a que se comunique, aínda que deba mellorar aspectos.

Usar os estímulos presentes no entorno para favorecer situacións comunicativas.

Usar contos tanto con imaxes como con letra para mellorar aspectos da linguaxe e asociados.

PAUTAS DE ESTIMULACIÓN

Uso de xogos como o teléfono de xoguete para crear situacións comunicativas.

Potenciar o xogo simbólico e tarefas de atención compartida.

Comentar en voz alta o que se fai pode axudar a que a/o nena/o tome modelos correctos para a súa fala.

Recompensar os esforzos na comunicación con eloxios.

Usar xoguetes "para dúas persoas", ou con elementos cos que precise axuda.

Favorecer a imitación: patróns motores, fonéticos, etc.

Usar a música, as adiviñas, os xogos de palabras, os versos ou os trabalinguas para mellorar a linguaxe.

Sorprendela/o con actividades e obxectos novos para aumentar os intercambios comunicativos.

CONCLUSIÓNS

A linguaxe ten moitas variacións pero hai fitos que todas as persoas deben alcanzar.

A estimulación da linguaxe dende a familia e a aula será de vital importancia.

As mestras poden axudar na detección e no tto das dificultades.

Debemos identificar os sinais de alarma para poder actuar.

Se non se intervén sobre as dificultades na linguaxe, pode implicar alteracións noutras aprendizaxes.

A derivación para dgtco e tratamento debe ser temperá.

¡MoitasGrazas!

A logopedia é oír unha bágoa,articular unha emoción, vocalizar un desexo, ler a alma, escribir un sorriso.

- Ruidos guturais e choro vocálico- Sons de pracer e desagrado - Sorriso, berros e "arrullos" - Sons guturais e bilabiais - Mira obxectos distantes - Segue obxectos coa mirada - Maior vocalización - Movementos de lingua-labios- mandíbula - Abre boca ante alimento -Sorrí ante persoas coñecidas -Balbuceo cando está só

1 mes

2 mes

3 mes

4 mes

ETAPA ESCOLAR

- Avanza na adquisición de aprendizaxes non só de tipo lingüístico. - Pode falar de feitos alleos ao momento. - Pode recordar detalles. - Pode anticiparse ao que ocurrirá.

- Non sinala para facer peticións nin para mostrar. - Non comprende ordes sinxelas nin o NON. - Non produce palabras con significado. - Non usa telefrase. - Non usa o NON. - Non acepta dieta sólida nin mastica. - Non usa xogo simbólico. - Non constrúe frases de 2-3 elementos. - Non aumenta o vocabulario. - Non lle interesan contos, explicacións, etc.

- Non emprega verbos. - Non fai preguntas. - Non controla babeo. - Non realiza xogo imaxinativo. - Non ten un bo repertorio semántico nin expresivo nin comprensivo. - Non aumenta a lonxitude dos enunciados. - Non articula ben os sons da fala. - Dificultades a nivel social. - Hiperfoco e intereses restrictivos.

- Aumenta comprensión vocabulario- Intenta imitación oral - Presenza discriminación auditiva - Intenta imitar movementos estruturas - Responde ante o nome - Vocaliza ante o espello - Pode aparecer a 1ª palabra - Incremento de palabras e comprensión en aumento

9 mes

10-11 mes

12 mes

IMPORTANTE DERIVAR E TRATAR A TEMPO

Ter en conta a individualidade dentro duns parámetros evolutivos de referencia. Ter en conta que a prevención é o mellor tratamento.

Acción consciente de intercambiar información co fin de transmitir ou recibir información. Inclúe ton de voz, xestos, postura, expresión da personalidade, sentimentos, estado de ánimo, expresión facial, etc.

Comunicación

Acto de comunicación utilizando a linguaxe. É a facultade de expresar ideas, pensamentos ou sentimentos a través de palabras.Que unha persoa fale non implica que se estea comunicando, nin tampouco que se comunique de forma efectiva.

Fala

Sistema de comunicación verbal e escrito, dotado de convencións e regras gramaticais, enpregado por diferentes comunidades humanas co fin de comunicarse entre os diferentes membros da mesma comunidade.

Lingua

INDICACIÓNS XERAIS

• Retirada precoz para evitar alteracións no crecemento craniofacial.
• Mantemento prolongado produce alteracións a nivel muscular.
• Articulación compensada.
• Retirada total aos 24 meses; mellor en torno aos 18 meses.

• Placer e seguridade en momentos de tensión.
• Calma o choro.
• Prevén outros hábitos suctorios lesivos.
• Sensación de maior cantidade de alimento por biberón que por taza/vaso.

- Non hai sorriso social nin contacto visual.- Non reacciona ante o son e as voces. - Non ten bo reflexo suctorio. - Non emite ningún son. - Non fai imitación. - Non responde aos cambios de entonación da voz da persoa adulta. - Non aparece balbuceo. - Non se volve ante os sons. - Non se xira ante o seu nome. - Non ten intencionalidade comunicativa. - Non comprende palabras de uso cotián.

- O uso temperán das pantallas diminúe o tempo de interacción cara a cara. - Pode provocar menos vocabulario e frases máis simples. - Relaciónase con maior risco de retraso na fala. - A exposición prolongada afecta tamén á atención e á capacidade de escoita. - O que realmente favorece a linguaxe é o xogo, a conversa e a lectura compartida con persoas reais.

ETAPA HOLOFRÁSICA

-Comeza usando unha única palabra como frase ata conseguir secuencia de 2 palabras.- Adoitan ser palabras con significado, non usan palabras función. - Repertorio de máis de 20 palabras no final desta etapa. - Sinala para facer peticións e mostrar obxectos.

Xestos e movementos aprendidos. Todas as demais linguaxes (oral, plástica, musical, etc.) desenvólvense a partir da corporal.

EXPRESIÓN CORPORAL

Facilita a representación do que van coñecendo a través das experiencias do entorno e do seu mundo interior.

EXPRESIÓN PLÁSTICA

Potencia a sensibilización audioperceptiva e a coordinación dos diferentes movementos motrices.

EXPRESIÓN MUSICAL

• Aumenta balbuceo adquirindo variacións tonais
• Coordinación ollo-man; sostén obxectos
• Linguaxe xestual expresiva (miradas, xestos a nivel facial)
• Comprensión de xestos dxs adultxs
• Ensaia para comezar a falar
• Escóitase a sí mesmx
• Moito máis balbuceo e moi variado
• Imita movementos rítmicos a nivel motor (palmitas/ daba-daba)
• Entende palabras
• Quere imitar

5 mes

6 mes

7 mes

8 mes

- O dominio da oralidade facilita aprender a ler e escribir. - A linguaxe oral axuda a comprender e organizar as ideas, e enriquece o vocabulario. - A conciencia fonolóxica ten a base na articulación, que fortalece a conciencia dos sons (rimas, sílabas, palabras). - A comprensión da linguaxe oral, prepara o camiño para a lectura comprensiva e a escritura correcta.

ETAPA DO POR QUE?

- Control singular/plural. - Máis preposicións. - Máis pronomes. - Frases coordinadas. - Aparecen sobrexeralizacións ou sobrerregularizacións. - Isto supón máis erros = regras sintácticas.

ETAPA DOS 4 ANOS

- Vocabulario en aumento. - Menos erros en elementos lingüísticos. - Conxunción "porque". - Moitos adverbios. - Pide cousas de forma indirecta. - Crea roles imaxinarios.

- Non responder por elas/es.- Importancia de comunicación respetuosa. - Ser exemplo de comunicación e emprego da linguaxe. -Potenciar a comunicación con xestos, expresións faciais, etc.

- Usar vocablos correctos, pero non corrixir as alteracións articulatorias.- Dar modelos para que poidan repetir. - Buscar situacións comunicativas nas que se poida interaccionar coas/os nenas/os. - Darlle tempo para comunicarse.

FASE AUMENTO VOCABULARIO

- Aumento do vocabulario ata 1300 palabras.- Escolle obxectos por atributos. - Executa ordes de dificultade crecente. - Comeza uso de pronomes. - Usa determinantes e negativas. - Fai preguntas QUE/QUEN.

ETAPA SINTÁCTICA

- Combinación de 2-3 palabras. - Expresarán intención e acción. - Usará sustantivos, verbos e adxectivos. - No final da etapa: repertorio aprox. 300 palabras. - Pode responder a preguntas SI/NON (xestual ou verbal).

EVITAR/ PALIAR

FAVORECER

- Dificultades para a comunicación. - Retrasos no desenvolvemento da linguaxe. - Illamento social. - Situacións de fracaso escolar.

- Autonomía persoal e social. - Aumento de vocabulario e estruturas correctas para a comunicación. - Mellorar procesos de interacción entre iguais e persoas adultas. - Detección temperá de dificultades.

Ritmo máis lento de adquisición dalgún dos compoñentes da linguaxe. Mellor pronóstico. Necesaria estimulación para alcanzar obxectivos.

RETRASO

Asincronía entre os diferentes compoñentes da linguaxe. Peor pronóstico. Necesaria intervención especializada.

TRASTORNO

VS

A linguaxe é un medio de xeración do pensamento e tamén a fonte deste. A linguaxe regula, coordina, establece e facilita outras formas de comportamento.

Luria

Proceso innato dos seres humanos arraigado na súa estrutura cerebral e na súa facultade cognitiva única. Esta capacidade recibiría o nome de "gramática universal".

Chomsky

Proceso de interacción social que xurde de maneira social, egocéntrica e interiorizada para expresar pensamentos, ideas e emocións.

Vigotsky

FASE DE MELLORA SINTÁCTICA

- Discrimina mellor os fonemas.- Frases de 3-4 palabras. - Primeiras preposicións. - Fala comprensible para persoas alleas á familia. - Palabras de cortesía: GRAZAS/POR FAVOR.