LHS_4 GAIA

4. GAIA

Printzipio metodologikoak ikerketan (II): metodo historikoa eta iturriak

Lan Historiografikorako sarrera Historia eta Ondarea Gradua 2025/2026 ikasturtea

MetodoHistorikoa:

Pausuak

03

01

02

Iturriak

Iturriak

Izaera

Mota

ikerketarako objektuaHipotesia.

Iturriak: bilatu eta sailkatu

Iturrien lanketa:Kritika

IdatziakIkonografikoakIkus-Entzunezkoak Ahozkoak Materialak

Mota

Metodologia

Remember

IInformazioa eta ondorioak

Azalpen historikoa:Ideiak/argudioak Interpretazioa

izaera

1 eskuko iturriak

izaera

II eskuko iturriak

ZeharkakoakTestu historiografikoak

ZuzenakJatorrizkoak

2. esku

1. esku

IIturri mota desberdinak

Zer da iturri historiko bat?

Zer izan daiteke iturri historiko bat?

Iturri mota desberdinak

• Iturri idatziak

• Ikonografikoak eta ikus-entzunezkoak

• Ahozko iturriak

• Objektuak eta hondar materialak

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Iturrien lanketa

• Dokumentuak
• publikoak edo pribatuak
• politikoak, ekonomikoak, juridikoak, zibilak, gutuneria…
• Iturri hemerografikoak
• prentsa: egunkariak, aldizkariak…
• Memoriak eta egunkari pertsonalak
• Iturri literarioak

Iturri idatziak

Iturri idatziak: Dokumentu politikoak.

Versalleseko ituna, 1919

Iturri idatziak: Dokumentu administratiboak.

Leonor Gómez Quintana maistraren depurazio-espedientea

Iturria: FDMHN-NOHDF

Iturri idatziak: Dokumentu juridikoaklegeak

Código del trabajo 23 de agosto de 1926 Artículo 4: Podrán contratar individualmente la prestación de sus servicios: […] d) la mujer casada, con autorización de su marido salvo el caso de separación de derecho o de hecho en el que se reputará ,concedida por el ministerio de la ley, para todos los efectos derivados del contrato, incluso el percibo de la remuneración. Artículo 14: Será válido el pago hecho a la mujer casada de la remuneración de su trabajo si no consta la oposición del marido y al menos si no consta la oposición del padre. Para que la oposición del marido surta efecto, habrá de formularse por éste ante el juez. El juez decide en vista de las pruebas practicadas si autoriza o no a percibir el salario y para invertirlo en las necesidades del hogar. Artículo 64: La mujer casada necesita el permiso de su marido a menos de estar autorizada para ejercer un comercio que necesite aprendices. Artículo 65: para contratar su aprendizaje, la mujer necesita el permiso de su marido

Zer informazio atera dezakegu, zer ondorioztatu dezakegu lege honetatik?

Iturri idatziak: Dokumentu juridikoaklegeak

Estatuto municipal (La gaceta de Madrid nº 69 9 de marzo 1924) Artículo 51: Serán electores en cada municipio los españoles mayores de 23 años y elegibles los mayores de 25 que figuren en el censo electoral. Tendrán el mismo derecho de sufragio las mujeres cabeza de familia, con cuyos nombres se formará un apéndice al censo electoral de cada municipio. Figurarán en este apéndice las españolas mayores de 23 años que no estén sujetas a patria potestad, autoridad marital ni a tutela y sean vecinas, con casa abierta, en algún término municipal.

Iturri idatziak: Dokumentu juridikoak. Legeen irakurketa

BLACK ACTS (Ingalaterra.1723) Frame-Breaking Act (Ingalaterra. 1812)

Iturri idatziak: Dokumentu juridikoakEpaitegietako dokumentazioa

TOPeko Sententziak

Iturria: FDMHN-NOHDF

Iturrien erabilera: metodologia

Kataluniako erakunde antifrankisten eta erakunde errepresiogileen arteko harremanaren bitartez…

• Zeintzuk ziren erakunde antifrankistak
• Nork parte hartzen zuen berauetan
• Zein zen / nolakoa zen haien kontrako errepresioa

Iturri idatziak: dokumentu zibilak

Heriotza-aktak:

• Informazio puntuala
• Informazio "estatistikoa"

Iturria: FDMHN-NOHDF

Iturri idatziak: gutuneria

Iruñeko espetxetik idatzitako gutuna. Preso bat bere familiari turria: FDMHN-NOHDF

Eskutitz elkartrukea

• Ofiziala / pribatua
• Gai aniztasuna
• Familia bizitza
• Egunerokotasuna, ohiturak
• Espetxeetako baldintzak
• ...

Iturri idatziak: memoriak eta egunkari pertsonalak

Datuak bizipenekin osatzeko aukera: Emilio Elorzen kasua

Ana Frank-en egunkaria​ Iturria: http://www.propronews.com/70-anos-del-diario-ana-frank/​

Emilio Elorzen egunkariaren transkripzioa. Iruñeko espetxea. Iturria: FDMHN-NOHFD

Iturri idatziak: Iturri Hemerografikoak. Garaiko prentsa. Egunkariak

Eguneroko prensa eta honen ikuspegia

• lerro editorialaren garrantzia

Prentsaren lanketa

• Ze motatako informazioa atera dezakegu prentsatik?

Iturrien erabilera: metodologia

Errusiako iraultzaren inpaktua Nafarroan prentsaren bitartez:

• Nola iritsi ziren Errusiako iraultzaren berriak Nafarroara?
• Zein inpaktu izan zuen Errusiako iraultzak nafar klase proletarioengan eta eliteengan?

Iturri idatziak: Iturri Hemerografikoak. Aldizkariak

Punto y Hora de Euskal Herria, 96. zkia. 1978/07/14-21

Prentsarekin lan egiten. Metodologia

• Lerro editorialaren garrantzia

Iturri idatziak: Iturri literarioak. Tiempos difíciles. C. Dickens (1854)

Iturri literarioak, fikzioa, balizko iturri historikoak dira?

“Coketown era una ciudad de ladrillos rojos, o de ladrillos que habrían sido rojos si el humo y las cenizas lo hubieran permitido. […] Coketown contenía varias calles muy grandes, todas muy semejantes unas a otras, y muchas calles pequeñas todavía más parecidas entre sí, habitadas por personas también iguales unas a otras, que entraban y salían todas a las mismas horas, produciendo el mismo ruido sobre las mismas aceras, para hacer el mismo trabajo, y para quienes todos los días eran iguales, sin diferencias entre el ayer y el mañana, y todos los años la repetición de los anteriores y de los siguientes.”

Iturri idatziak: Iturri literarioak. Tiempos difíciles. C. Dickens (1854)

“Tantos o cuantos centenares de brazos trabajando en esta fábrica de tejidos; y tantos y cuántos centenares de caballos de vapor. Se sabe, medido en libras de fuerza, lo que rendirá el motor; pero ni todos los calculistas juntos de la Caja de la Deuda Nacional pueden decir qué capacidad tiene en un momento dado para el bien o para el mal, para el amor o el odio… para convertir la virtud en vicio, o viceversa, el alma de cada uno de estos trabajadores que sirven a la máquina con caras impasibles y ademanes acompasados. En la máquina no hay misterio alguno; pero sí hay misterio en el alma del más insignificante de esos hombres que trabajan en las fábricas… […] La claridad del día fue aumentando y se impuso sobre las luces que aún brillaban en el interior de las fábricas. Se apagaron las luces y el trabajo siguió su curso. Llovió, y entonces las serpientes de humo, sometiéndose a la maldición que pesa sobre sus familias, se arrastraron por encima de la tierra. Un velo de niebla y de lluvia envolvió, dentro del patio exterior del material de desecho, el vapor que salía por la tubería de escape, los montones de barricadas y de hierro viejo, las pilas de carbón reluciente y de cenizas que había en todas partes. Siguió el trabajo hasta que sonó la campana de las doce. […] Esteban salió, rendido y desencajado, de la atmósfera calurosa de la fábrica al húmedo viento y al frío encharcamiento de las calles. Salió de entre los de su clase y de su propio barrio, sin comer otra cosa más que un pedazo de pan, mientras caminaba en dirección de la colina, detrás de la cual vivía el dueño de la fábrica donde él trabajaba.”

Iturri idatziak: Iturri literarioakOrgullo y Prejuicio. J. Austen (1813)

Zer ikertzeko balioko liguke pasarte honek?

“Es por todos conocido que un hombre soltero en posesión de una gran fortuna debe encontrarse en búsqueda de una esposa. Aunque poco sepa de los sentimientos de tal hombre al llegar a un nuevo vecindario, esta verdad está aceptada de tal forma entre las familias vecinas, que se le llega a considerar una propiedad legítima de una u otra de sus hijas”

Iturri idatziak: garaiko pentsalarien idatzi eta adierazpenak

“(...) La transición de la sociedad capitalista a la sociedad comunista es imposible sin un período político de transición, y el Estado en ese período no puede ser otro que la dictadura del proletariado. Ahora bien, ¿cuál es la actitud de esa dictadura ante la democracia? (...) Democracia para una minoría insignificante, democracia para los ricos: ésa es la democracia de la sociedad capitalista. Si nos fijamos más de cerca en el mecanismo de la democracia capitalista, veremos que siempre y en todas partes, hasta en los detalles “pequeños, aparentemente pequeños, del derecho de sufragio (requisito de residencia, exclusión de la mujer, etc.), en las instituciones representativas, en los obstáculos reales que se oponen al derecho de reunión (¡los edificios públicos no son para los “miserables”¡), en la organización puramente capitalista de la prensa diaria, etc. En todas partes vemos restricciones a la democracia. (...) Por tanto, en la sociedad capitalista tenemos una democracia amputada, mezquina, falsa, una democracia sólo para los ricos, para la minoría, para los explotadores. Sólo el comunismo puede aportar una democracia verdaderamente completa, y cuanto más completa sea, antes dejará de ser necesaria y se extinguirá por sí mismo. ” Lenin. El Estado y la revolución, 1917

Iturri idatziak: garaiko pentsalarien idatzi eta adierazpenak

“Estatu arrazistaren helburu nagusia jatorrizko arraza ordezkarien biziraupena da, arraza hori goi-gizateriaren edertasuna eta balioa egiten dituen zibilizazioak sortu baitu. Estatu arrazistak, hezitzailetzat eta trebatzailetzat duten goi-eginkizunoi betetzeko, gazteriaren bihotzean grabatu beharko du arrazaren espiritua eta sentimendua. Ezinbestekoa da, eskola utzi orduko, gazte guzti-guztiek heziketa egokia jasotzea, odolaren garbitasunari eta berori garbi mantendu behar izateari buruz (…) Reich alemanak, estatutzat, aleman guztiak barruan sartu eta bere eginkizuna ezarri behar die: herri handien jatorrizko arraza elementurik preziatuenen erreserbak kohesionatzea eta kontserbatzea, eta gainera, horiek apurka-apurka posizio nagusira eramatea Mendeko gizakiak egotea aldez aurreko funtsezko baldintza da, goi-zibilizazioak eratzeko Estatu arrazistaren kanpoko politikak, estatu horren barruko arrazari bermatu egin behar dizkio bizirauteko baliabideak, eta harreman naturala eta osasuntsua ezarri behar du biztanle kopurua hoztearen eta hori bizitzeko lurraldea hedatzearen zein horren kalitatearen artean (…)” Hitler, A. Nire Borroka, 1925

• Plastikoak, artelanak: pintura…
• Grafikoak: argazkiak
• Zinema
• Musika

Iturri ikonografikoak eta ikus-entzunezkoak

Artea, garaiko gizartearen produktu bezala:

• Artelanen historia
• Artelanen esanahia historikoa

IKONOGRAFIKOAK: ArTELANAK, PINTURA

Iturri ikonografikoak: argazkiak

Yaltako konferentzia, 1945

• Zein da argazki honen esanahia historikoa?
• Zer adierazten digu?
• Zergatik da garrantzitsua?

ikus-entzunezko iturriak: zinema

Zinema iturri historiko bat da? zer ikertzeko balio digu? Zinema: ikerketarako objektu/iturri historiko

Title

Use this side to give more information about a topic.

Use this side to give more information about a topic.

Use this side to give more information about a topic.

Use this side to give more information about a topic.

Use this side to give more information about a topic.

Subtitle

Olympia, Reni Liefenstahl, 1938​

La batalla de Argel, Gillo Pontecorvo, 1966

Octubre, Serguéi Eisenstein, 1927

Roma citta' aperta, Roberto Rossellini, 1945​

• Ze prozesu historikoekin lotu dezakegu eszena hau?
• Zein informazio mota ematen digu?

Zinema eta prozesu historikoak

ikus-entzunezko iturriak: Musika

Ikerketarako iturri... … ikerketa-objektu Beste adibiderik ezagutzen al duzu?

ikus-entzunezko iturriak: Musika

Historia duten abestiak... … historiaz hitz egiten duten abestiak

L'estaca, Lluis Llach. 1968

Zein da destuingurua?

We Shall overcome Pete Seeger. ¿?

Zein da destuingurua?

ikus-entzunezko iturriak: Musika

Musika ere, bigarren eskuko iturri

Papá cuéntame otra vez, Ismael Serrano. 1997

Ze historiari buruz hitz egiten du abestiak?

This is not América Residente. 2024

Ze historiari buruz hitz egiten du abestiak?

• Iturriak, testigantzak, memoria eta historia... harreman zail bat?
• Noiz hasi zineten "susmatzen"?

Ahozko iturriak

AHOZKO ITURRIAK

Enric MarcoZein kezka sortzen zaizkigu kasuaren inguruan historialari bezala?

• Testigantza eta memoria (k)
• Nola eraikitzen dute errelatua?
• Norberaren historiaren "berrirakurketa"

gezurraz haratago... zergatik?

• Arriskuak eta kostuak?

• Ekarpenak eta erabilera

gezurraz haratago... zergatik?

• Zer dira ahozko iturriak?
• Testigantzak
• Zuzenekoak edo grabatuak
• Ahozko Historia

• Zertarako balio dute? Zein motatako informazioa lortu dezakegu?

• Baliagarritasun historikoa dute?
• Zein arazo planteatzen ahal dizkigute?
• Aipatu ikerketa historikoan ahozko iturriak erabiltzeko argudio bat / arbuiatzeko argudio bat

Zein gai ikertzen ahal dira ahozko iturriekin?

Zer ekarpen egiten diote ahozko iturriek ikerketa historikoari?

• Historiak ahaztutako gehiengo sozialak/botere erdiguneetatik at dauden taldeak:

langile klasea, gizarte talde herrikoiak edota arraza, kultura, erlijio edo sexuarengatik diskriminatzen diren taldeak (emigranteak, emakumeak, presoak, beltzak, ijitoak, elbarriak).

• Historia hurbileko aspektuak:

gerra, erbestea, errepresioa, gerrilla, frankismoaren aurkako erresistentzia eta oposizioa, gizarte talde herrikoien marjinazio egoera frankismoan zehar…

• Eguneroko bizitza eta esparru pribatua:

jarrerak eta jokabideak, harreman pertsonalak, aisialdia, lana, sexualitatea…

• Momentu historikoari buruzko pertzepzioa; bizi duten prozesu historikoari buruzko lekukoen balorazioa.

• Historiaren ezagutza aberasten dute gai eta eduki berriekin.
• Historiaren hutsuneak eta hutsune horiek sortzen dituzten egiturak salatzen dituzte.
• Marjinatutzat hartzen ahal diren taldeen identitate kolektiboak eratzen laguntzen dute.

Text button

la transición, unas elecciones generales, parlamento, donde se va a poder discutir, la constitución... era una situación, para muchos de nosotros no habíamos vivido ninguna constitución, habíamos nacido en el fascismo y seguíamos con el fascismo... entonces era como algo nuevo, pero ilusionante ¿no? como un paso que nos iba a facilitar el divulgar las ideas, el seguir luchando, combatiendo... Y entonces, primero se votó la constitución; entonces nuestro lema era decir que sí a esa constitución para seguir avanzando. No se si fue correcto o no, yo, visto desde esta altura, creo que no, porque ya ves lo que cuesta cambiar una constitución; y lo de seguir avanzando, como no acumules fuerzas suficientes, que eso supone muchísimas huelgas y muchísimas luchas … pues ya hemos visto que no se da. (…) sale que sí la constitución, las cortes generales y nos quedamos extra-parlamentarios pues fue un palo, un palo, para nuestro partido fue un palo porque pensábamos que íbamos a tener algún parlamentario, por lo menos alguno (…) quedarnos extra-parlamentarios pues realmente fue... no tener el apoyo del pueblo (…) Entonces para nosotros fue una decepción. Y decidimos disolver el partido

Ikerketa Historikoa eta Ahozko Iturrien izaera

Ahozko iturriak: eztabaidak

Iturriaren subjektibotasuna:Iturri hauek ikerlari eta elkarrizketatuaren arteko elkarrekintzatik sortzen dira:

• Zenbait faktorek baldintzatzen du bai ikerlaria eta baita protagonista ere.

adb. Testigantzen berezkotasuna (eduki emozionalaren araberakoa).

Zalantzan jar daiteke ahozko iturrien fidagarritasuna?

• Zergatik?

Ahozko Historia. Eztabaidak Ahozko Historian adituak direnak, kritika hauen aurrean: Ahozko iturriak aldaezinak dira. Testigantza batek hitz zehatzak jasotzen ditu, esanak izan ziren moduan gainera. “La subjetividad es asunto de la historia tanto como lo son los hechos mas visibles. Lo que creen los informantes es en verdad un hecho histórico (es decir, el hecho de que ellos lo crean) tanto como lo que realmente sucedió […] Las fuentes orales son creíbles, pero con una credibilidad diferente” (Alessandro Portelli)

Ahozko Iturriak. EztabaidakIturriaren irakurketa kritikoa egin

• Baina kasu honetan esanahiari erreparatu behar diogu analisirako aldagai bezala:

Zerk eragiten du subjektu bakoitzarengan bere testigantza ematen duenean? Ahozko historiaren Metodologia Iturriak emandako informazioa kontrastatu eta osatu

• ez dira baztertzaileak eta ez dira ikerketaren azken jomuga
• bitarteko bezala erabili behar dira, bestelako iturriekin batera.

Ahozko iturrien eraketa

Ahozko Historia: formak eta moduakBizitza historiak

• Pertsonak bere bizitzari buruzko interpretazio-gogoeta egitea bilatzen duen elkarrizketa mota.

• Pertsona baten bizitzaren errelatu bat da, narrazio bat.

• Elkarrizketa ulertzeko datu interesgarriak dira:

• Elkarrizketatuek bere bizitzaz hitz egiten duten modua,
• haien bizitzako gertakariak ordenatzeko jarraitzen duten logika
• azpimarratzen edo nabarmentzen dutena
• aipatzen ez dutena
• erabiltzen dituzten hitzak…
• akatsak, irudipenak eta isiluneak

• Narrazio motak

”Eraketaren zentzua”

• Zer esan nahi du ”eraketa”?
• Eratu iturri bat, baina nola?

• Galdetegi baten bitartez eta grabatutako elkarrizketa baten bitartez eratu
• Metodoa eta teknika.
• Proiektu jakin baterako informazio historikoko corpus bat sortzen du.
• Beste ikerlariek erabiltzen ahal duten materiala sortzen da.
• Ahozko Artxibategietako fondoak

Ahozko historia vs. iturri dokumentalak

El testimonio oral es, en el mejor de los casos, una fuente secundaria, contaminada por la memoria selectiva, la invención y la subjetividad del narrador -Geoffrey Elton

Ez al dago halako arriskurik iturri idatziekin, dokumentuekin?

• Zer egin beharko zenuke iturri honekin selektibitateko azterketa batean?

“[...] estatuan parekorik ez duen neurriz gaineko tentsio sozialak, izaera iraulzailea du Nafarroan. Gertatzen ari den gatazka kolektiboen gehiengoak ez du aldarrikapen ekonomikoen izaerarik. Gatazka garrantzitsuenak [...] gatazka sortzea besterik ez dute jomugan. Dialektika marxista oso ohikoa da asanblada pribatuetan, fabriketan publikoki burutzen direnetan, negoziazio mahaietan eta argitalpen klandestinoetan [...] egoera guztiz kritikoa da, Nafar industriaren hondamenak gatazka soziala ekarriko du berekin, probintza subertsio politikaren helburu lehen bilakatuz” (Nafarroako Enpresarien Kontseiluak Gobernuko presidenteorde Luis Carrero Blancori bidalitako gutuna, 1971)

• Zergatik ariketa horiek? zergatik dira beharrezkoak? zertan laguntzen digute historialari bezala?

• Zer egingo zenuke iturri honekin aurreko ariketak egin ostean?

• Ze informazio atera daiteke iturri honetatik?

Adibide bat: Stressemann Vermächtnis/ Stressemannen ondarea

Stressemannen paperak: Idazkariaren aukeraketa

• Kanpo politikaren deskribapena

Britainiarren laburpena

• Alemania nazia
• Stressemanen mendebaldeko irudia

Jatorrizko dokumentuak

• Bileren oharrak

”Los documentos no nos dicen lo que ocurrió, sino tan solo lo que Stresemann creyó que había ocurrido, o lo que deseaba que los demás pensaran, o a caso lo que él mismo quería creer que había ocurrido” (E.H. Carr)

1Iturrien lanketa:Iturriak erabiltzen

• ZER EGITEN DUGU ITURRIEKIN?
• NOLA ERABILTZEN DITUGU / ERABILI BEHAR DIRA
• ZEIN ARAZO TOPATZEN AHAL DITUGU ITURRIEKIN LAN EGITERAKOAN?

-ITURRIEN LANKETA Galderak/informazioa Kontrastea Erreferentzia

-ITURRIEN KRITIKA Baliagarritasuna / fidagarritasuna

Iturrien erabilera egokia: iturriaren fidagaritasuna. Kritika

Iturriek ematen duten informazioaren baliozkotasuna ebaluatzea da. Iturrien azterketa, zehatza eta baliozkoa izateko, hauen fidagarritasuna azaldu behar du. Iturrien fidagarritasuna honela balioztatzen da:

Zer hartu behar dugu kontuan horrelako iturri batekin lan egiterakoan? Iturri balizko edo fidagarria da?

• Egiazkotasuna frogatuz (datazio teknikak, lexikografia, kritika historikoa…).
• Informazioa aztertuz (informazio osagarria, gertakariei buruz, autoreai buruz…).
• Iturria bera bere testuinguruan kokatuz.

Kanpo eta barne kritika

Iturrien izaera eta mugak ezagutu behar

Adibide praktiko bat

Iturrien baliagarritasuna frogatu:Nola frogatuko zenuke ondorengo iturrien baliagarritasuna?

Egiptoko momiak. Saqqara nekropolia k.o. III-IV mendeak

Iturria: https://historia.nationalgeographic.com.es/a/revelan-secretos-tres-momias-egipcias-grecorromanas_15849

Adibide praktiko bat

Iturrien baliagarritasuna frogatu:Nola frogatuko zenuke ondorengo iturrien baliagarritasuna?

1978ko Sanferminetako gertakariei buruzko informazioa biltzen ari gara. Gizon bat testigantza ematen digu eta egiten diogun elkarrizketan honakoa kontatzen digu: 1978ko udaberrian Madrilera joan zen Osasunaren partidu bat ikustera bere koinatuarekin. Aurreko egunean joan ziren Madrilera bidaia lasaitasunez egiteko eta koinatuak Madrilen familia zuenez, haiekin geratzekoak ziren. Koinatuaren familian bazegoen lehen erregimenean eta orain gobernuan karguren bat betetzen zuen pertsona bat eta horregatik, haren etxean, ejerzito, polizia eta gobernuaren parte ziren zenbait elementu elkartu ziren afaltzera. Afalosteko solasaldian, kopa batzuk edan ostean, elementu horietako zenbaitek elkarrizketatuari esan omen zioten ari zela zerbait prestatzen Nafarroan, eskarmentu bat eman behar zitzaiela euskaldunei eta kontuz ibiltzeko, laster, zerbait larria gertatuko zelako. Sanferminak hasi bezain pronto koinatuaren Madrileko familiak telefonoz deitu zuen asteburuan hiritik joatea hobe zela esateko…

MINISTERIO DE INFORMACIÓN Y TURISMODirección General de Prensa Madrid, 3 de febrero de 1969 Circular reservada nº 14/69 A todos los directores de Periódicos y Revistas: De acuerdo con las instrucciones recibidas del Excmo. Sr. Ministro, D. Manuel Fraga Iribarne, se recuerda la conveniencia de mantener una línea informativa moderada en relación con las noticias sobre el estado de excepción recientemente declarado. Se recomienda evitar referencias directas a actuaciones del Ejército en el País Vasco, así como titulares que puedan “crear alarma o desconfianza en la opinión pública”. En su lugar, deberán destacarse informaciones de carácter constructivo, cultural o deportivo. Se ruega la máxima discreción y la aplicación inmediata de estas instrucciones. Firmado: El Director General de Prensa Carlos Robles Piquer

1. Zer elementu formal edo linguistiko erabiltzen ahal dituzu dokumentuaz fidatzeko edo ez fidatzeko? 2. Gutxienez, edukia babesten edo gezurtatzen duten bi iturri-instituzional aurkitu (artxiboak, BOE, hemerotekak, biografia ofizialak) Zein informazio ofizial edo biografiko egiazta dezakezu zuzenean online? (datak, karguak, testuingurua). 3. Ondorioa: benetakoa, faltsua edo zalantzazkoa da?

Behin iturrien baliagarritasuna frogatuta...

Kontrastatzea. Iturriek historialariek jakin nahi dutenaren parte bat baino ez dute kontatzen. Horregatik iturri bat baino gehiago alderatu behar da batek kontatzen ez duena osatzeko edota gertakari berdinari buruzko bi testigantza alderatzeko.

Iturrien lanketa:Nola bihurtu iturri bat ezagutza historikoa eratzeko baliabide?

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Galdetzea. Historialariek ez dituzte iturriak irakurtzen berauetan zerbait topatzeko. Lehenik eta behin galderak planteatzen dituzte iraganari buruz eta ondoren galdera horiek berak egiten dizkiete iturriei (metodo historikoa). Jakin nahi dutenaren bila gerturatzen dira iturrietara.

Erreferentzia ematea. Erabilitako iturriak eta hauen kokapena beti aipatu behar dira; honek iturriekin egindako lanari fidagarritasuna ematen dio, emaitzak ikerketa serio eta zientifiko baten ondorio direla erakutsiz

Informazio zuzena atera / ondorioak atera

Adibide praktiko bat

IZein informazio ateratzen duzu / zein ondorio ateratzen duzu iturri hauetatik?

Iruñeko udal ikastolaren historia ari zara ikertzen. Dokumentazioa bilatzeko udal artxibategira jotzen duzu eta bertan “Euskararen Sustapenerako Udal Patronatuaren” dokumentazioa kontsultatzen uzten dizute. Dokumentazioa ikusten hasten zara eta lehen multzo batetan gastu ekonomikoak (fakturak) eta balantze ekonomikoak baino ez daude: irakasleen nominak, lokal ezberdinen alokairu fakturak, lokal horien ur eta elektrizitate fakturak eta eskola zein material didaktikoaren erosketen fakurak.Zein informazio eta ondorio atera dezakezu dokumentazio mota honekin?

Adibide praktiko bat

Momentu horretan, balorerik garrantzitsuena elkartasuna izan zen, zalantzarik gabe. Hemen Nafarroan gertatu izan ziren grebarik garrantzitsuenak, elkartasunarengatik izan ziren. 1973an greba bat sortu zen Motor Ibérica enpresan izan ziren kaleratze batzuengatik eta langile pila mobilizatu egin ziren horregatik. Potasasen berdin… balore garrantzitsuena, ideologien gainetik, elkartasuna zen, nolabait erantzukizuna hartzen zuen jendea babestu behar zela ulertzea. [J. C. Authiko langilea. CCOOeko militantea]

zein informazio ateratzen duzu / zein ondorio ateratzen duzu iturri hauetatik?

Nabarmentzeko ezaugarri bat da bai, garai hartan zegoen elkartasun maila, kristona zen! Enpresa batek greba hasten zuen eta zuzenean, aste horretan bertan, beste enpresa guztietan, behientzat askotan, nirea bezalako handienetan, elkartasuna antolatzen zen: grebaren iraupenean laguntzeko diru bilketak… ikaragarria zen. Horrela zen bai, horrela zen. Are gure grebak iraunarazteko, asko luzatzen zirenean… hiru hilabetetako grebak izan genituelako, ezta? ni eta beste hogeita hamar kaleratu gintuztenean, hiru hilabetez egin genuen greba… beno, ba autoantolatu ginen, janaria eta elikagaiak biltzen genituen: dirua greban ez zeuden beste enpresengandik eta elikagaiak Nafarroako herrietatik; modu honetan greba iraunarazten ahal genuen. Orduan dirua familien artean banatzen genuen, oso ongi aztertua genuen zeinek zuen behar gehiago, seme-alaba kopuruaren arabera… eta hori. [P. O. Eatoneko langilea. CCOOeko militantea]

Grebak berrogeita bost egun iraun zuen. Janari banaketa bat egin genuen, arraina, txitxirioak, babarrunak, azukrea… halako gauzak […] eta horrekin, ba, geratuak ginen tokietara joaten ginen; adibidez Txantrean, toki bat adostuta genuen eta bertara joaten ginen eta langileen eta familien artean zegoen guztia banatzen genuen […] dirua ere banatu zen, ba baten bat oso estu ibiltzen zelako eta orduan, ba, laguntzen geniolako. [E. A. Torfinasako langilea lehenbizi eta Imenasako langilea gero. CCOOeko militantea]

Enpresa batek greba hasten zuenean, handik hamar egunetara konponbiderik ez bazegoen, enpresa guztietan elkartasun lanuzteak gertatzen hasten ziren eta dirua biltzen zen… gu berrogeita bost egun eman genituen greban eta horrenbeste denbora eutsi ahal izan genion beste enpresek guretzako dirua bildu zutelako. Eta zer egin genuen gu diru horrekin? ba furgoneta batzuk alokatu genituen eta auzo batzordeetan antolatu ginen; eta orduan [janaria] erosten genuen, ba adibidez legatza, txitxirio zakuak, babarrun zakuak, arroza… eta banatzen genuen, beste fabrikek ematen ziguten diruarekin batera. [I. B. Imenasako langilea. CCOOeko militantea]

Adibide praktiko bat (jarraipena)

zein informazio ateratzen duzu / zein ondorio ateratzen duzu iturri hauetatik?

Beste enpresen elkartasunari esker eusten genien grebei; haiek ez zuten grebarik egiten eta egiten zutena, ba, dirua biltzea zen, oso ohitura klasikoa zen enpresa handietan, ezta? Dirua biltzen zen bai, enpresetan dirua biltzen zen greban zeuden langileentzat. Hau da, esaten zen dirua jarri behar da langile hauentzako, ez dakit zenbat egun daramatela greban eta kobratu gabe; orduan dirua jartzen zenuen eta langileen artean banatzeko ematen zen. Imenasan, Imenasako greba gertatu zenean, ez zen hori bakarrik izan […] janaria ere [banatzen] zen; […] oilaskoak eta premiazkoena zena; kamioietan ekartzen zuten eta Imenasako jendearen artean banatzen zen, familien artean. Harrigarria zen, harrigarria. Kamioia Txantreara iristen zen eta langileei deitzen zitzaien: “a ver, Pérez, no se que, no se cuantos, tal”; orduan nire ama joaten zen eta oilaskoak eta ez dakit zer gehiago ematen zioten. Eta horri esker, nik uste dut horri esker, lortuko genuela pentsatu genuen eta [grebari eutsi genion]. [K P. Imenasako langilea. CCOOeko militantea]

Greban zeuden fabrikentzako dirua biltzen genuen, inoiz ez genien bakarrik uzten, janaria biltzen genuen… hau da, langileok janaria biltzen genuen greban zeuden fabriketako langileen artean banatzeko. Gu berrogeita bost egun greban egon ginenean, gogoratzen dut kamioi bat etortzen zela eta arrain izoztua eta halakoak ematen zizkigutela. [P. M. Imenasako langilea. CCOOeko militantea]

Adibide praktiko bat

Momentu horretan, balorerik garrantzitsuena elkartasuna izan zen, zalantzarik gabe. Hemen Nafarroan gertatu izan ziren grebarik garrantzitsuenak, elkartasunarengatik izan ziren. 1973an greba bat sortu zen Motor Ibérica enpresan izan ziren kaleratze batzuengatik eta langile pila mobilizatu egin ziren horregatik. Potasasen berdin… balore garrantzitsuena, ideologien gainetik, elkartasuna zen, nolabait erantzukizuna hartzen zuen jendea babestu behar zela ulertzea. [J. C. Authiko langilea. CCOOeko militantea]

zein informazio ateratzen duzu / zein ondorio ateratzen duzu iturri hauetatik?

Nabarmentzeko ezaugarri bat da bai, garai hartan zegoen elkartasun maila, kristona zen! Enpresa batek greba hasten zuen eta zuzenean, aste horretan bertan, beste enpresa guztietan, behientzat askotan, nirea bezalako handienetan, elkartasuna antolatzen zen: grebaren iraupenean laguntzeko diru bilketak… ikaragarria zen. Horrela zen bai, horrela zen. Are gure grebak iraunarazteko, asko luzatzen zirenean… hiru hilabetetako grebak izan genituelako, ezta? ni eta beste hogeita hamar kaleratu gintuztenean, hiru hilabetez egin genuen greba… beno, ba autoantolatu ginen, janaria eta elikagaiak biltzen genituen: dirua greban ez zeuden beste enpresengandik eta elikagaiak Nafarroako herrietatik; modu honetan greba iraunarazten ahal genuen. Orduan dirua familien artean banatzen genuen, oso ongi aztertua genuen zeinek zuen behar gehiago, seme-alaba kopuruaren arabera… eta hori. [P. O. Eatoneko langilea. CCOOeko militantea]

Grebak berrogeita bost egun iraun zuen. Janari banaketa bat egin genuen, arraina, txitxirioak, babarrunak, azukrea… halako gauzak […] eta horrekin, ba, geratuak ginen tokietara joaten ginen; adibidez Txantrean, toki bat adostuta genuen eta bertara joaten ginen eta langileen eta familien artean zegoen guztia banatzen genuen […] dirua ere banatu zen, ba baten bat oso estu ibiltzen zelako eta orduan, ba, laguntzen geniolako. [E. A. Torfinasako langilea lehenbizi eta Imenasako langilea gero. CCOOeko militantea]

Enpresa batek greba hasten zuenean, handik hamar egunetara konponbiderik ez bazegoen, enpresa guztietan elkartasun lanuzteak gertatzen hasten ziren eta dirua biltzen zen… gu berrogeita bost egun eman genituen greban eta horrenbeste denbora eutsi ahal izan genion beste enpresek guretzako dirua bildu zutelako. Eta zer egin genuen gu diru horrekin? ba furgoneta batzuk alokatu genituen eta auzo batzordeetan antolatu ginen; eta orduan [janaria] erosten genuen, ba adibidez legatza, txitxirio zakuak, babarrun zakuak, arroza… eta banatzen genuen, beste fabrikek ematen ziguten diruarekin batera. [I. B. Imenasako langilea. CCOOeko militantea]

Adibide praktiko bat (jarraipena)

zein informazio ateratzen duzu / zein ondorio ateratzen duzu iturri hauetatik?

Beste enpresen elkartasunari esker eusten genien grebei; haiek ez zuten grebarik egiten eta egiten zutena, ba, dirua biltzea zen, oso ohitura klasikoa zen enpresa handietan, ezta? Dirua biltzen zen bai, enpresetan dirua biltzen zen greban zeuden langileentzat. Hau da, esaten zen dirua jarri behar da langile hauentzako, ez dakit zenbat egun daramatela greban eta kobratu gabe; orduan dirua jartzen zenuen eta langileen artean banatzeko ematen zen. Imenasan, Imenasako greba gertatu zenean, ez zen hori bakarrik izan […] janaria ere [banatzen] zen; […] oilaskoak eta premiazkoena zena; kamioietan ekartzen zuten eta Imenasako jendearen artean banatzen zen, familien artean. Harrigarria zen, harrigarria. Kamioia Txantreara iristen zen eta langileei deitzen zitzaien: “a ver, Pérez, no se que, no se cuantos, tal”; orduan nire ama joaten zen eta oilaskoak eta ez dakit zer gehiago ematen zioten. Eta horri esker, nik uste dut horri esker, lortuko genuela pentsatu genuen eta [grebari eutsi genion]. [K P. Imenasako langilea. CCOOeko militantea]

Greban zeuden fabrikentzako dirua biltzen genuen, inoiz ez genien bakarrik uzten, janaria biltzen genuen… hau da, langileok janaria biltzen genuen greban zeuden fabriketako langileen artean banatzeko. Gu berrogeita bost egun greban egon ginenean, gogoratzen dut kamioi bat etortzen zela eta arrain izoztua eta halakoak ematen zizkigutela. [P. M. Imenasako langilea. CCOOeko militantea]

Informazioa kontrastatu

Julián Abadiari buruzko datu guztiak kontrastatu behar ditugu...

Adibide praktiko bat

-Bertan egon zen HOACeko militante gehiago elkarrizketatu duzu, baina ez dute urtea gogoratzen-Nafarroako garaiko prentsak (Diario de Navarra eta El Pensamineto Navarro) ez du gertakaria jasotzen; orduan langileen eta hauen ekintzen gaiei ez zitzaien arreta gehiegi eskaintzen-HOACaren artxibategira jo...Pasartea jasoko duen dokumentazioa topatzeko zailtasunak?Topatutako dokumentazioaren artean, ez dago pasarte honen berri ematen duenikZer egin?-Iturrien arteko kontraesanak beti aipatu-"Pendienteen zerrendan" utzi

Informazioa kontrastatu

Maiatzaren 1a Iruñean frankismoaren garaian. HOACek urtero jaialdi batekin ospatzen du eguna Labrit pilotalekuan, gotzainaren presentziarekin. Behin, erakundearen nazio mailako lehendakariak parte hartzen du, Teófilo Pérez Rey. Bere mintzaldian kartzela eta erbestea salatzen ditu eta langileriaren klase izpiritu eta elkartasunari dei egiten dio. Gotzainak bere hitzak gaitzetsi eta ekitaldia uzten du. HOAC eta gotzainaren arteko liskar hau erakunde kristauen barne bilakaeraren isladatzat hartzen da. Esangura handikoaArazoa: erreferentziazko bibliografiak, ikerlari batek egindako erreferentziazko ikerketa lanak eta pasarte hori jasotzen duten pare bat artikuluk 1965ko maiatzaren lehenean datzen dute pasartea. Ahozko historia elkarrizketa bat egin duzu, HOACeko militante bati. Egun hartan Labrit pilotalekuan zegoen eta 1964ko maiatzaren lehenean datatzen du pasartea. Bilbiografian jasotzen den Pérez Rey eta gotzainaren arteko liskarraren kontakizun oso antzekoa egiten du. Urteaz oso ongi gogoratzen dela dio, hurrengo egunean hil baitzen bere amaZer egiten duzu? Nola kontrastatzen duzu informazioa?Zein iturriri ematen diozi balio gehien? Zergatik?

Ondoren Alderdi Komunistaren artxibo orokorrean, La Pirenaica irratiaren gidoiak biltzen dituen fondoan, notizi baten testua topatzen duzu: "El arzobispo de Pamplona desautoriza públicamente al presidente nacional de la HOAC"; notiziak aipatu pasartea jasotzen du. Dokumentua 1964-05-02an datatua da

Iturriak eta hauen aipuak

Auzi garrantzitsu bat: nola egin iturri baten aipu literala?

• Jatorrizko iturriarekiko "errespetua"
• […]
• [azalpenak]
• Hizkuntza
• Aipuak itzultzen dira?
• Eztabaida bat

• Nola emango zenuke iturri dokumental baten erreferentzia?
• Nola emango zenuke iturrri hemerografiko baten erreferentzia?
• Nola emango zenuke ahozko iturri baten erreferentzia?

Iturriak aipatzen

Lehen eskuko iturriak ere aiaptu behar dira! Informazioa nondik atera den eta non aurkitu dezakgu zehatu behar, kontsultatu nahi duen inork aurkiu eta ikusi ahal izateko

iturrriak aipatu: zer informazio eman eta nola?

• Iturri bakoitzaren berezitasunak
• Ahozko iturriak: anonimatua, baimenak eta kodifikazioa

Iturri Hemerografikoak:

• “Mas de 150 niños y niñas tienen que andar 4 kilómetros para asistir a la escuela con peligro de sus vidas. Es urgente la realización de una carretera que una la Venta Andrés con las casas del grupo Urdanoz” DN 1966-11-19, 32 orr.
• "Dos millones y medio para Echavacoiz. Urbanización, alumbrado y fin a las inundaciones en las casas de Urdanoz", DN 1968-01-24, 16 orr.
• “Oskorri en la Chantrea. Algo más que un recital”, Punto y Hora, 4. zkia, 1976ko maiatzaren 15-31, 35 orr.

Ahozko iturriak:

• Maite Goñiri egindako elkarrizketa. Iruñea, 2011-06-09
• 40. Elkarrizketa. Iruñea, 2014-01-07

• oinarrizko informazioa

• Ereduak

https://guias-tematicas.unavarra.es/sp/subjects/guide.php?subject=Apa7

Iturriak aipatzen

Lehen eskuko iturriak ere aiaptu behar dira! Informazioa nondik atera den eta non aurkitu dezakgu zehatu behar, kontsultatu nahi duen inork aurkiu eta ikusi ahal izateko

Eta iturri dokumentalak?

• “Situación de Navarra” txostena (1971). AJOC-JOCA, Espainiako JOC-Zonaldeak: euskal-nafar zonaldea saila, 91. Kutxa
• “Reunión zonas vascas. San Sebastian (1969)”, AJOC-JOCA, Espainiako JOC-Zonaldeak: euskal-nafar zonaldea saila, 90. Kutxa.
• “Informe de Paco Torres. Trabajo en Pamplona (1971)”, AJOC-JOCA, Espainiako JOC-Zonaldeak: euskal-nafar zonaldea saila, 91. kutxa.
• “Informe de (31) sobre la organización del P en (32) [1956]”. AHPC-AKAH, Nazionalitateak eta eskualdeak fondoa, Nafarroa-Euskadi saila, 361 Jaq.
• “Informe de Félix. Viaje a Pamplona. Mayo 1967”, AHPC-AKAH, Nazionalitateak eta eskualdeak fondoa, Nafarroa-Euskadi saila, 601 Jaq.
• “Bases para la constitución de la Institución Escolar-Deportiva Oberena (1952-02-21)”. AGN-NAO, Gobernu Zibilaren fondoa, Elkarteak saila, 69. Kutxa
• “Informe sobre el desarrollo político-social de la huelga de Pamplona del 8 al 10 de mayo (1951-05-15)”. AGA-AAO, Presidentzia fondoa, 51-19015. Kutxa
• “Informe sobre el Pleno del Consejo General de Trabajadores de julio de 1970” txostenean, AGA-AAO, Sindikatuen fondoa, 34-5598. Kutxa.
• “Informe de la situación de las elecciones sindicales en Navarra (12-06-1970)”. AGA-AAO, Sindikatuen fondoa, 6549. kutxa.
• “Informe conflicto colectivo de Potasas de Navarra SA”. AGA-AAO, Sindikatuen fondoa, 6549. kutxa.

• Kokagunea: Artxiboak

• artxibategi motak
• "Neutraltasuna?": Artxibategiak eta boterea
• Mugak

• Artxibategien antolaketa, ezinbestekoa aipuak emateko

Iturrien lanketa

Iturriak ez dira lehenik eta behin ikerketa historiografiko bat baliozkoa den edo ez justifikatzeko erabiltzen

• ezagutza historiografikoa eratzeko erabiltzen ditugu

Historialariak iturrien interpretazioa egiten du,

• hauekin egindako lana ez da iturriek emandako informazioaren errepikapen edo transkripzio hutsa
• eratzen duen ezagutza hausnarketen ondorio da

Ikerketa baten ondorioak irakurtzean ez dugu soilik egindako iturrien interpretazioa ikusten,

• historialariaren begirada, interesak, diskurtso historiko jakin bat eratzeko nahitasuna ere ikusten dugu.

Kontuan hartu

No se puede tomar a Marx como un todo absoluto, no se puede, compañeros. Hay que hacerlo críticamente, hay que ser socialistas antes que marxistas. -Felipe González PSOEren XXVIII kongresuan (1979ko maiatza)

1. Zeintzuk dira Gonzalezek bere diskurtsoan planteatzen dituen ideia nagusiak PSOEk sortzen ari den Espainia demokratikoan duen eginkizunari buruz?2. Diskurtsoko bi pasarte identifikatu honakoa esplizituki edo inplizituki aipatzen duena:PSOEren modernizazio ideologikoa,Diskurtsoaren zer elementu datoz bat PSOEk gerora izango duen narratibarekin (adibidez, 1982an boterea eskuratzea, alderdiaren erreforma, europazaletasuna)? 3. Zer desberdintasun edo tentsio identifikatzen dituzu diskurtsoaren eta ondoren gertatu ziren benetako gertaeren artean? Adibidez:o PSOE oposizio gisa 1979an, 1982an gobernura iritsi zenean.o Momentuan zuen NATOri buruzko. jarrera hartze vs. 1986ko erreferenduma 4. Nola laguntzen du diskurtso horrek ulertzen PSOEk Espainiako trantsizio demokratikoan duen zeregina?

Iturrien lanketa

adibide bat

No se puede tomar a Marx como un todo absoluto, no se puede, compañeros. Hay que hacerlo críticamente, hay que ser socialistas antes que marxistas. -Felipe González PSOEren XXVIII kongresuan (1979ko maiatza)

Kazetaritza eta metodoavs Historia eta metodo historikoa?

bukatzeko...

• Nola jakin errealitate honi buruz?

• zein iturri izago genituzke honen inguruan ikertzeko?
• Eta zein arazo dago iturri horiekin?

• Zein da ahozko iturrien garrantzia kasu honetan?

• Ondorioak...

• Enric Marcoren kasua bezalako batek zer ondorio ditu testigantza historikoen sinesgarritasunerako?
• Zer lotura dago testigantza indibidualaren eta egia historikoaren artean?
• Nola agertzen da bere historiaren faltsutasuna eta zer paper izan zuen lan historiografikoak horretan?
• Nola jokatu beharko luke historialariak memoriaren faltsifikazioen aurrean?
• Zer irakasten digu kasu honek historia, memoria eta narratibaren arteko mugei buruz?
• Deseroso sentiarazten gaitu gizarte gisa Enric Marcoren kasuak gizarte gisa? Zergatik?
• Errepikatu al daiteke horrelako kasu bat gaur, sare sozialen eta gehiegizko esposizioaren garaian?

Enric Marco

Eztabaidatzeko eta hausnartzeko hainbat galdera

• Nola eraikitzen du filmak Marcoren irudia: iruzurgile, biktima edo beste zerbaiten sintoma gisa?
• Zer alde dago memoria pertsonalaren eta memoria historikoaren artean?
• Uste duzue Marco jakinaren gainean ari zela gezurretan edo, mailaren batean, bere kontakizuna "sinesten" zuela?
• Zergatik zegoen prest gizartea sinesteko behar kolektiboren bat asetzen zuen zure bere historiak? zein?
• Zein testuinguru historiko eta sozialek ahalbidetu zuen zure kontakizuna sinestea hainbeste denboran?

03

An awesome presentation...

• Improve communication about any topic.
• Makes a match with your audience...
• And makes them part of the message.
• Has an appropriate color for your theme.
• Represents data with graphics.
• Uses timelines to tell stories.

Did you know...

In Genially you will find over 1,000 templates ready to use for your content and 100% customizable, that will help you tell your stories?

02

An awesome presentation...

• Improve communication on any topic.
• It matches with your audience...
• And makes them part of the message.
• Has an appropriate color for its theme.
• Represents data with graphics.
• Uses timelines to tell stories.

“[...] estatuan parekorik ez duen neurriz gaineko tentsio sozialak, izaera iraulzailea du Nafarroan. Gertatzen ari den gatazka kolektiboen gehiengoak ez du aldarrikapen ekonomikoen izaerarik. Gatazka garrantzitsuenak [...] gatazka sortzea besterik ez dute jomugan. Dialektika marxista oso ohikoa da asanblada pribatuetan, fabriketan publikoki burutzen direnetan, negoziazio mahaietan eta argitalpen klandestinoetan [...] egoera guztiz kritikoa da, Nafar industriaren hondamenak gatazka soziala ekarriko du berekin, probintza subertsio politikaren helburu lehen bilakatuz” (Nafarroako Enpresarien Kontseiluak Gobernuko presidenteorde Luis Carrero Blancori bidalitako gutuna, 1971)

A great title

Provide context for your topic with a subtitle

01

An awesome presentation...

• Improve communication on any topic.
• Make a 'match' with your audience...
• And make them be part of the message.
• Has an appropriate color for its theme.
• Represents data with graphics.
• Uses timelines to tell stories.