„Jak badamy relacje?”
– nauka o relacjach klimat-środowisko-człowiek
Nasz świat to sieć powiązań — między klimatem, środowiskiem i człowiekiem. Każda zmiana w jednym z tych elementów pociąga za sobą skutki w pozostałych. To, jak gospodarujemy zasobami, wpływa na klimat; klimat kształtuje warunki życia; a środowisko, które tworzymy, oddziałuje na nasze zdrowie i dobrostan. Zrozumienie tych relacji to klucz do nauczania o współczesnych wyzwaniach — zmianie klimatu, utracie bioróżnorodności i odpowiedzialnym rozwoju.
Odkryj
Klimat
Człowiek
Środowisko
Klimat, środowisko i człowiek — trzy elementy jednego systemu.
Nauka wobec zmiany klimatu i utraty bioróżnorodności
Jak naukowcy badają te relacje? (Metody badawcze)
Eksperymenty przyrodnicze
Obserwacje terenowe i monitoring środowiska
To metoda badawcza, w której naukowcy celowo zmieniają wybrane czynniki (np. poziom CO₂, wilgotność czy nawożenie), aby sprawdzić ich wpływ na organizmy i procesy biologiczne. Umożliwia to zrozumienie zależności przyczynowo-skutkowych w ekosystemach.
Monitoring to regularne obserwacje i mierzenie elementów środowiska, takich jak jakość wód, gleby, powietrza czy liczebność gatunków. Dzięki zastosowaniu powtarzalnych metod pomiarowych możliwe jest śledzenie zmian w czasie i ocena stanu ekosystemów.
Jak naukowcy badają te relacje? (Metody badawcze)
Analiza danych historycznych i paleoekologia
Teledetekcja i GIS
Obejmuje badanie zapisów naturalnych (rdzeni lodowych, osadów, słojów drzew) i archiwalnych danych klimatycznych w celu rekonstrukcji dawnych warunków środowiska. Pozwala określić, jak zmieniał się klimat i przyroda w długiej skali czasu.
Teledetekcja to pozyskiwanie danych o powierzchni Ziemi z satelitów, dronów i zdjęć lotniczych, a GIS to systemy pozwalające te dane analizować przestrzennie. Wspólnie umożliwiają obserwację i modelowanie zmian środowiska na dużą skalę.
O Jakich badaniach słyszymy na co dzień?
Czy słyszałaś/słyszałeś ostatnio o jakichś badaniach naukowych dotyczących relacji: klimat-człowiek-środowiska? Jakich?
Przykłady badań i eksperymentów dotyczącychrelacji człowiek-natura-klimat
Obserwacje migracji gatunków w odpowiedzi na ocieplenie klimatu.
Eksperyment z wykorzystaniem stanowiska FACE (Free-Air CO₂ Enrichment)
Przykłady badań i eksperymentów dotyczącychrelacji człowiek-natura-klimat
Badania terenowe i monitoring: retencja i jakości wód, jakość gleby, liczebność gatunków.
Badania eksperymen-talne i paleoekologiczne mokradeł
Nauka wobec zmiany klimatu i utraty bioróżnorodności
Adaptacja i łagodzenie skutków zmiany klimatu w miastach.
Przykładem działania zróżnicowanej grupy naukowców ( jest projekt „Zielone Korytarze Miejskie – Klimatyczne Przebudzenie w Koninie” którego celem jest zwiększenie odporności miasta na skutki zmian klimatu, adaptacja do tych zmian oraz podniesienie świadomości mieszkańców poprzez rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury (więcej).
Nauka chroniąca różnorodność biologiczną - Żubry -
W wyniku polowań i utraty siedlisk na początku XX wieku całkowicie wyginął w naturze – ostatni dziki żubr w Puszczy Białowieskiej został zabity w 1919 roku.Dziś Polska jest światowym liderem ochrony żubra – żyje tu ponad 2800 osobników, a krajowe stada stanowią podstawę dla reintrodukcji w innych państwach Europy (więcej).
Jak badania wspierają politykę klimatyczną (np. Porozumienie Paryskie).
Konferencja klimatyczna ONZ COP21 w Paryżu, w 2015 roku, zakończyła się podpisaniem historycznego porozumienia międzynarodowego w sprawie ochrony klimatu, znanego dziś jako Porozumienie Paryskie. Opiera się na ono wiedzy dostarczonej przez międzynarodową społeczność naukową:
- Raport IPCC z października 2014 r. dostarczył najpełniejszej oceny stanu wiedzy o zmianach klimatu, stanowiąc solidną podstawę dla negocjacji.
- Dane naukowe umożliwiły określenie celu ograniczenia wzrostu średniej globalnej temperatury do znacznie poniżej 2°C w porównaniu z poziomem sprzed epoki przemysłowej, a jednocześnie dążenie do ograniczenia tego wzrostu do 1,5°C.
- Badania podkreśliły złożoność problemu i potrzebę działań obejmujących redukcję emisji, innowacje technologiczne i adaptację społeczną oraz środowiskową.
Porozumienie Paryskie podkreśla rolę nauki w dalszym monitorowaniu postępów, dostarczaniu narzędzi i informacji niezbędnych do realizacji wyznaczonych celów (źródło).
Rola naukowców w kształtowaniu świadomości społecznej/środowiskowej
Naukowcy odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu świadomości społecznej i środowiskowej, nie tylko prowadząc badania, ale także edukując społeczeństwo.
Publikacja „Klimatyczne ABC” została opracowana przez interdyscyplinarny zespół 16 ekspertów z dziedzin takich jak fizyka, biologia, ekologia czy ekonomia. Ma na celu przekazanie rzetelnej wiedzy o zmianach klimatu, pokazanie powiązań nauki z polityką klimatyczną oraz zwiększenie świadomości społecznej poprzez prezentację współpracy różnych dziedzin nauki w zrozumieniu skutków zmian klimatu.
Rola naukowców w kształtowaniu świadomości społecznej/środowiskowej
Podobną rolę pełni prof. Piotr Skubała z Uniwersytetu Śląskiego – ekolog, akarolog i etyk środowiskowy. Prowadzi badania nad wpływem zmian klimatu i działalności człowieka na ekosystemy, a jednocześnie angażuje społeczność jako edukator ekologiczny, działacz na rzecz ochrony przyrody i aktywista klimatyczny. Popularyzuje wiedzę ekologiczną, organizując otwarte wydarzenia, takie jak Spotkania Klubu Myśli Ekologicznej, dostępne także online. Jego praca pokazuje, jak nauka może inspirować ludzi do refleksji nad środowiskiem i wspierać ochronę przyrody.
Podsumowanie
Dziś nauka pozwala nam coraz lepiej rozumieć relacje między klimatem, środowiskiem i człowiekiem.
Wiemy, że każda nasze decyzja w rolnictwie, energetyce, zarządzaniu miastem, gospodarce czy codziennym życiu, wpływają na przyrodę i klimat. Wiemy też, że ekosystemy aktywnie reagują na te zmiany, adaptują się, ale mają swoje granice odporności. Człowiek nie stoi obok przyrody, lecz jest jej częścią, elementem jednego, złożonego systemu, w którym wszystko jest ze sobą powiązane, a nauka pozwala się przyglądać tym powiązaniom. Jednocześnie wiele pytań pozostaje otwartych: – Jak szybko przyroda może się regenerować? – Jakie zmiany są odwracalne, a które – nie? – Jak możemy lepiej łączyć wiedzę naukową z decyzjami społecznymi i politycznymi? – Jakie rozwiązania technologiczne mogą pomóc nam funkcjonować w sposób bardziej zrównoważony?
Pytanie dla młodzieży: Co według Ciebie może jeszcze odkryć nauka?
PodsumowaniE
- W relacji człowiek–środowisko–klimat każdy z nas może mieć swój udział.
- Nauka pomaga te powiązania odkrywać i zrozumieć, a zrozumienie jest pierwszym krokiem do odpowiedzialnego działania.
- W STEM Klubie możliwe jest bliższe przyglądanie się lokalnemu środowisku, zależnościom, które w nim zachodzą, oraz naszym powiązaniom z nim.
- To także przestrzeń do planowania i realizacji działań, które poprawiają stan środowiska oraz pozytywnie wpływają na klimat i świadomość ekologiczną społeczności szkolnej i lokalnej.
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Metoda ta pokazuje, jak zmienia się krajobraz w wyniku działalności człowieka (np. wylesianie, urbanizacja) oraz jak reaguje on na zmiany klimatyczne (np. susze, pożary, powodzie). Analizy GIS pomagają ocenić wzajemne oddziaływania człowieka, przyrody i klimatu w czasie i przestrzeni.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Eksperymenty pozwalają analizować, jak zmiany klimatyczne lub praktyki rolnicze wpływają na wzrost i adaptację roślin oraz funkcjonowanie ekosystemów. Dzięki temu można przewidywać, jak przyroda reaguje na działalność człowieka i zmieniające się warunki klimatyczne.
Źródło i przykład opisujący badanie (w języku angielskim)
(164 gatunki), jak i zimujące (33 gatunki).Metody są dostosowane do specyfiki poszczególnych gatunków, a zbierane dane dotyczą liczebności populacji, rozmieszczenia w kraju oraz – dla wybranych gatunków – wskaźników sukcesu lęgowego.
Z badań (źródło) wynika, że w ostatnich dekadach obserwuje się znaczące zmiany w rozmieszczeniu i liczebności ptaków zimujących w Europie, w tym w Polsce. Spowodowane są one, m.in. zmianą klimatu i zmiany środowiskowe spowodowane działalnością człowieka oraz związany z tym łatwiejszy dostęp do pokarmu, np.:
- Coraz więcej ptaków wodnych zimuje w Polsce zamiast migrować dalej na południe, co jest częściowo związane z łagodniejszymi zimami.
- Niektóre gatunki, jak krzyżówka, mewy czy łyski, coraz częściej pozostają w miastach i korzystają z łatwego dostępu do pożywienia.
Obserwacje migracji gatunków w odpowiedzi na ocieplenie klimatu.
Program Monitoringu Ptaków Polski (MPP) działa od 2007 roku na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i jest finansowany przez NFOŚiGW. Realizowany jest przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP) oraz Muzeum i Instytut Zoologii PAN, a badania terenowe prowadzą również Stacja Ornitologiczna MiIZ PAN, Komitet Ochrony Orłów, Stowarzyszenie Ochrony Sów i PTOP „Salamandra”. Celem programu jest monitorowanie stanu populacji i rozmieszczenia ptaków w Polsce, w tym gatunków objętych ochroną i obejmuje zarówno ptaki lęgowe
Eksperyment z wykorzys-taniem stanowiska FACE (Free-Air CO₂ Enrichment)
Pyłek w eksperymencie pochodzi m.in. ze stanowiska FACE (Free Air Carbon Dioxide Enrichment), jednego z nielicznych na świecie miejsc, gdzie w naturalnym lesie podnosi się poziom CO₂, by obserwować, jak cały ekosystem reaguje na skutki nadmiernej emisji tego gazu (źródło). Badania pokazują, że w takich warunkach rośliny rosną szybciej, ale ich pyłek ma mniej cennych pierwiastków – jest mniej odżywczy. To z kolei osłabia kondycję pszczół i może wpływać na całe ekosystemy. Celem projektu jest zrozumienie tych zależności i stworzenie podstaw do skuteczniejszej ochrony dzikich zapylaczy, od których zależy nasze rolnictwo i różnorodność biologiczna.
Zespół dr Zuzanny Filipiak z Uniwersytetu Jagiellońskiego bada, jak działalność człowieka i zmiany klimatu wpływają na życie dzikich pszczół. W eksperymentach analizowane jest łączne działanie trzech czynników:
- jednolitej diety, gdy pszczoły mają dostęp tylko do pyłku z jednego gatunku roślin,
- zanieczyszczenia pestycydami,
- podwyższonego stężenia dwutlenku węgla w atmosferze, będącego skutkiem zmian klimatu.
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Monitoring pozwala ocenić, jak działalność człowieka (np. rolnictwo, urbanizacja) i zmiany klimatu wpływają na funkcjonowanie środowiska.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Badania terenowe i monitoring: retencja i jakości wód, jakość gleby, liczebność gatunków.
Projekt LIFE RIVEREASE ma na celu opracowanie i wdrożenie innowacyjnych narzędzi cyfrowych wspierających zrównoważone zarządzanie wodami w zlewniach rzek. Skupia się na integracji działań ochrony środowiska z praktykami rolniczymi oraz zarządzaniem samorządowym, aby przeciwdziałać skutkom zmian klimatu, takim jak susze, zanieczyszczenia wód i spadek bioróżnorodności. Każde działanie w ramach projektu poprzedzone jest szczegółową analizą lokalnych warunków hydrologicznych, przyrodniczych i przestrzennych.
Pozwala to na dostosowanie rozwiązań do specyfiki danego obszaru, zapewniając ich skuteczność i trwałość.
W ramach projektu prowadzony jest systematyczny monitoring efektów wdrożonych rozwiązań. Oceniane są m.in.:
- Retencja wody w zlewni.
- Erozja gleby.
- Jakość wód.
- Bioróżnorodność.
Dane z monitoringu są analizowane w celu oceny skuteczności działań i ewentualnej ich modyfikacji.
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Monitoring pozwala ocenić, jak działalność człowieka (np. rolnictwo, urbanizacja) i zmiany klimatu wpływają na funkcjonowanie środowiska.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Metoda ta pokazuje, jak zmienia się krajobraz w wyniku działalności człowieka (np. wylesianie, urbanizacja) oraz jak reaguje on na zmiany klimatyczne (np. susze, pożary, powodzie). Analizy GIS pomagają ocenić wzajemne oddziaływania człowieka, przyrody i klimatu w czasie i przestrzeni.
Źródło i przykład opisujący badanie
Badania eksperymentalne i paleoekologiczne mokradeł
Zespół prof. dr hab. Mariusza Lamentowicza bada, jak torfowiska reagują na zmiany klimatu, w przeszłości i dziś. Analizy rdzeni torfowych (sięgających 12 tys. lat wstecz) oraz eksperymenty terenowe, m.in. na torfowisku Linje, pokazują, że obniżenie poziomu wody i wzrost temperatury prowadzą do zaniku mchów torfowców, wzrostu roślin naczyniowych i większej emisji CO₂ z gleby. Badania pokazują, że integracja paleoekologii z monitoringiem i eksperymentami współczesnymi pozwala lepiej zrozumieć mechanizmy zmian klimatu i przewidywać przyszłe skutki degradacji torfowisk.
Badania potwierdziły również, że torfowiska są bardzo wrażliwe na wzrost temperatury i spadek wilgotności. Zarówno działalność człowieka (melioracje, eksploatacja tereny), jak i zmiana klimatu, obniżają poziom wody, co po przekroczeniu progu 20–25 cm powoduje transformację ekosystemu i wzrost emisji CO₂. Utrata torfowisk (ok. 25% globalnego węgla glebowego) odpowiada za ok. 5% emisji antropogenicznego CO₂. Celem badań jest opracowanie strategii ochrony i wykorzystania torfowisk do pochłaniania dwutlenku węgla.
Mapowanie środowiska
Mapowanie różnych elementów środowiska pozwala śledzić zmiany w przyrodzie, rozmieszczenie roślin i drzew oraz kondycję ekosystemów.
👉Przykład z Polski:
Krajowa Mapa Koron Drzew
(opracowana przez MGGP Aero) obejmuje miliardy drzew w całym kraju, udostępniając dane do analiz ekologicznych i planowania przestrzennego.
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Eksperymenty pozwalają analizować, jak zmiany klimatyczne lub praktyki rolnicze wpływają na wzrost i adaptację roślin oraz funkcjonowanie ekosystemów. Dzięki temu można przewidywać, jak przyroda reaguje na działalność człowieka i zmieniające się warunki klimatyczne.
Źródło i przykład opisujący badanie (w języku angielskim)
Fotopułapki
Fotopułapki – umożliwiają rejestrowanie gatunków trudno dostępnych, rzadkich lub nocnych, bez ingerencji w ich zachowanie.
👉 Przykład z Polski:
Monitoring wilka i rysia
w Karpatach i na Podlasiu, prowadzony m.in. przez Instytut Ochrony Przyrody PAN oraz WWF Polska.
Lunca, a European wolf at the UK Wolf Conservation Trust in Berkshire, England. Retron
(164 gatunki), jak i zimujące (33 gatunki).Metody są dostosowane do specyfiki poszczególnych gatunków, a zbierane dane dotyczą liczebności populacji, rozmieszczenia w kraju oraz – dla wybranych gatunków – wskaźników sukcesu lęgowego.
Z badań (źródło) wynika, że w ostatnich dekadach obserwuje się znaczące zmiany w rozmieszczeniu i liczebności ptaków zimujących w Europie, w tym w Polsce. Spowodowane są one, m.in. zmianą klimatu i zmiany środowiskowe spowodowane działalnością człowieka oraz związany z tym łatwiejszy dostęp do pokarmu, np.:
- Coraz więcej ptaków wodnych zimuje w Polsce zamiast migrować dalej na południe, co jest częściowo związane z łagodniejszymi zimami.
- Niektóre gatunki, jak krzyżówka, mewy czy łyski, coraz częściej pozostają w miastach i korzystają z łatwego dostępu do pożywienia.
Obserwacje migracji gatunków w odpowiedzi na ocieplenie klimatu.
Program Monitoringu Ptaków Polski (MPP) działa od 2007 roku na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i jest finansowany przez NFOŚiGW. Realizowany jest przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP) oraz Muzeum i Instytut Zoologii PAN, a badania terenowe prowadzą również Stacja Ornitologiczna MiIZ PAN, Komitet Ochrony Orłów, Stowarzyszenie Ochrony Sów i PTOP „Salamandra”. Celem programu jest monitorowanie stanu populacji i rozmieszczenia ptaków w Polsce, w tym gatunków objętych ochroną i obejmuje zarówno ptaki lęgowe
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Monitoring pozwala ocenić, jak działalność człowieka (np. rolnictwo, urbanizacja) i zmiany klimatu wpływają na funkcjonowanie środowiska.
Źródło i przykład opisujący badanie
Mapowanie środowiska
Mapowanie różnych elementów środowiska pozwala śledzić zmiany w przyrodzie, rozmieszczenie roślin i drzew oraz kondycję ekosystemów.
👉Przykład z Polski:
Krajowa Mapa Koron Drzew
(opracowana przez MGGP Aero) obejmuje miliardy drzew w całym kraju, udostępniając dane do analiz ekologicznych i planowania przestrzennego.
Badania terenowe i monitoring: retencja i jakości wód, jakość gleby, liczebność gatunków.
Projekt LIFE RIVEREASE ma na celu opracowanie i wdrożenie innowacyjnych narzędzi cyfrowych wspierających zrównoważone zarządzanie wodami w zlewniach rzek. Skupia się na integracji działań ochrony środowiska z praktykami rolniczymi oraz zarządzaniem samorządowym, aby przeciwdziałać skutkom zmian klimatu, takim jak susze, zanieczyszczenia wód i spadek bioróżnorodności. Każde działanie w ramach projektu poprzedzone jest szczegółową analizą lokalnych warunków hydrologicznych, przyrodniczych i przestrzennych.
Pozwala to na dostosowanie rozwiązań do specyfiki danego obszaru, zapewniając ich skuteczność i trwałość.
W ramach projektu prowadzony jest systematyczny monitoring efektów wdrożonych rozwiązań. Oceniane są m.in.:
- Retencja wody w zlewni.
- Erozja gleby.
- Jakość wód.
- Bioróżnorodność.
Dane z monitoringu są analizowane w celu oceny skuteczności działań i ewentualnej ich modyfikacji.
Eksperyment z wykorzys-taniem stanowiska FACE (Free-Air CO₂ Enrichment)
Pyłek w eksperymencie pochodzi m.in. ze stanowiska FACE (Free Air Carbon Dioxide Enrichment), jednego z nielicznych na świecie miejsc, gdzie w naturalnym lesie podnosi się poziom CO₂, by obserwować, jak cały ekosystem reaguje na skutki nadmiernej emisji tego gazu (źródło). Badania pokazują, że w takich warunkach rośliny rosną szybciej, ale ich pyłek ma mniej cennych pierwiastków – jest mniej odżywczy. To z kolei osłabia kondycję pszczół i może wpływać na całe ekosystemy. Celem projektu jest zrozumienie tych zależności i stworzenie podstaw do skuteczniejszej ochrony dzikich zapylaczy, od których zależy nasze rolnictwo i różnorodność biologiczna.
Zespół dr Zuzanny Filipiak z Uniwersytetu Jagiellońskiego bada, jak działalność człowieka i zmiany klimatu wpływają na życie dzikich pszczół. W eksperymentach analizowane jest łączne działanie trzech czynników:
- jednolitej diety, gdy pszczoły mają dostęp tylko do pyłku z jednego gatunku roślin,
- zanieczyszczenia pestycydami,
- podwyższonego stężenia dwutlenku węgla w atmosferze, będącego skutkiem zmian klimatu.
Fotopułapki
Fotopułapki – umożliwiają rejestrowanie gatunków trudno dostępnych, rzadkich lub nocnych, bez ingerencji w ich zachowanie.
👉 Przykład z Polski:
Monitoring wilka i rysia
w Karpatach i na Podlasiu, prowadzony m.in. przez Instytut Ochrony Przyrody PAN oraz WWF Polska.
Lunca, a European wolf at the UK Wolf Conservation Trust in Berkshire, England. Retron
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Metoda ta pokazuje, jak zmienia się krajobraz w wyniku działalności człowieka (np. wylesianie, urbanizacja) oraz jak reaguje on na zmiany klimatyczne (np. susze, pożary, powodzie). Analizy GIS pomagają ocenić wzajemne oddziaływania człowieka, przyrody i klimatu w czasie i przestrzeni.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Badania eksperymentalne i paleoekologiczne mokradeł
Zespół prof. dr hab. Mariusza Lamentowicza bada, jak torfowiska reagują na zmiany klimatu, w przeszłości i dziś. Analizy rdzeni torfowych (sięgających 12 tys. lat wstecz) oraz eksperymenty terenowe, m.in. na torfowisku Linje, pokazują, że obniżenie poziomu wody i wzrost temperatury prowadzą do zaniku mchów torfowców, wzrostu roślin naczyniowych i większej emisji CO₂ z gleby. Badania pokazują, że integracja paleoekologii z monitoringiem i eksperymentami współczesnymi pozwala lepiej zrozumieć mechanizmy zmian klimatu i przewidywać przyszłe skutki degradacji torfowisk.
Badania potwierdziły również, że torfowiska są bardzo wrażliwe na wzrost temperatury i spadek wilgotności. Zarówno działalność człowieka (melioracje, eksploatacja tereny), jak i zmiana klimatu, obniżają poziom wody, co po przekroczeniu progu 20–25 cm powoduje transformację ekosystemu i wzrost emisji CO₂. Utrata torfowisk (ok. 25% globalnego węgla glebowego) odpowiada za ok. 5% emisji antropogenicznego CO₂. Celem badań jest opracowanie strategii ochrony i wykorzystania torfowisk do pochłaniania dwutlenku węgla.
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Monitoring pozwala ocenić, jak działalność człowieka (np. rolnictwo, urbanizacja) i zmiany klimatu wpływają na funkcjonowanie środowiska.
Źródło i przykład opisujący badanie
„Jak badamy relacje?” – nauka o relacjach klimat-środowisko-człowiek
Justyna Zamojda - Fu
Created on October 17, 2025
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Discover Your AI Assistant
View
Vision Board
View
SWOT Challenge: Classify Key Factors
View
Explainer Video: Keys to Effective Communication
View
Explainer Video: AI for Companies
View
Corporate CV
View
Flow Presentation
Explore all templates
Transcript
„Jak badamy relacje?”
– nauka o relacjach klimat-środowisko-człowiek
Nasz świat to sieć powiązań — między klimatem, środowiskiem i człowiekiem. Każda zmiana w jednym z tych elementów pociąga za sobą skutki w pozostałych. To, jak gospodarujemy zasobami, wpływa na klimat; klimat kształtuje warunki życia; a środowisko, które tworzymy, oddziałuje na nasze zdrowie i dobrostan. Zrozumienie tych relacji to klucz do nauczania o współczesnych wyzwaniach — zmianie klimatu, utracie bioróżnorodności i odpowiedzialnym rozwoju.
Odkryj
Klimat
Człowiek
Środowisko
Klimat, środowisko i człowiek — trzy elementy jednego systemu.
Nauka wobec zmiany klimatu i utraty bioróżnorodności
Jak naukowcy badają te relacje? (Metody badawcze)
Eksperymenty przyrodnicze
Obserwacje terenowe i monitoring środowiska
To metoda badawcza, w której naukowcy celowo zmieniają wybrane czynniki (np. poziom CO₂, wilgotność czy nawożenie), aby sprawdzić ich wpływ na organizmy i procesy biologiczne. Umożliwia to zrozumienie zależności przyczynowo-skutkowych w ekosystemach.
Monitoring to regularne obserwacje i mierzenie elementów środowiska, takich jak jakość wód, gleby, powietrza czy liczebność gatunków. Dzięki zastosowaniu powtarzalnych metod pomiarowych możliwe jest śledzenie zmian w czasie i ocena stanu ekosystemów.
Jak naukowcy badają te relacje? (Metody badawcze)
Analiza danych historycznych i paleoekologia
Teledetekcja i GIS
Obejmuje badanie zapisów naturalnych (rdzeni lodowych, osadów, słojów drzew) i archiwalnych danych klimatycznych w celu rekonstrukcji dawnych warunków środowiska. Pozwala określić, jak zmieniał się klimat i przyroda w długiej skali czasu.
Teledetekcja to pozyskiwanie danych o powierzchni Ziemi z satelitów, dronów i zdjęć lotniczych, a GIS to systemy pozwalające te dane analizować przestrzennie. Wspólnie umożliwiają obserwację i modelowanie zmian środowiska na dużą skalę.
O Jakich badaniach słyszymy na co dzień?
Czy słyszałaś/słyszałeś ostatnio o jakichś badaniach naukowych dotyczących relacji: klimat-człowiek-środowiska? Jakich?
Przykłady badań i eksperymentów dotyczącychrelacji człowiek-natura-klimat
Obserwacje migracji gatunków w odpowiedzi na ocieplenie klimatu.
Eksperyment z wykorzystaniem stanowiska FACE (Free-Air CO₂ Enrichment)
Przykłady badań i eksperymentów dotyczącychrelacji człowiek-natura-klimat
Badania terenowe i monitoring: retencja i jakości wód, jakość gleby, liczebność gatunków.
Badania eksperymen-talne i paleoekologiczne mokradeł
Nauka wobec zmiany klimatu i utraty bioróżnorodności
Adaptacja i łagodzenie skutków zmiany klimatu w miastach.
Przykładem działania zróżnicowanej grupy naukowców ( jest projekt „Zielone Korytarze Miejskie – Klimatyczne Przebudzenie w Koninie” którego celem jest zwiększenie odporności miasta na skutki zmian klimatu, adaptacja do tych zmian oraz podniesienie świadomości mieszkańców poprzez rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury (więcej).
Nauka chroniąca różnorodność biologiczną - Żubry -
W wyniku polowań i utraty siedlisk na początku XX wieku całkowicie wyginął w naturze – ostatni dziki żubr w Puszczy Białowieskiej został zabity w 1919 roku.Dziś Polska jest światowym liderem ochrony żubra – żyje tu ponad 2800 osobników, a krajowe stada stanowią podstawę dla reintrodukcji w innych państwach Europy (więcej).
Jak badania wspierają politykę klimatyczną (np. Porozumienie Paryskie).
Konferencja klimatyczna ONZ COP21 w Paryżu, w 2015 roku, zakończyła się podpisaniem historycznego porozumienia międzynarodowego w sprawie ochrony klimatu, znanego dziś jako Porozumienie Paryskie. Opiera się na ono wiedzy dostarczonej przez międzynarodową społeczność naukową:
Porozumienie Paryskie podkreśla rolę nauki w dalszym monitorowaniu postępów, dostarczaniu narzędzi i informacji niezbędnych do realizacji wyznaczonych celów (źródło).
Rola naukowców w kształtowaniu świadomości społecznej/środowiskowej
Naukowcy odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu świadomości społecznej i środowiskowej, nie tylko prowadząc badania, ale także edukując społeczeństwo.
Publikacja „Klimatyczne ABC” została opracowana przez interdyscyplinarny zespół 16 ekspertów z dziedzin takich jak fizyka, biologia, ekologia czy ekonomia. Ma na celu przekazanie rzetelnej wiedzy o zmianach klimatu, pokazanie powiązań nauki z polityką klimatyczną oraz zwiększenie świadomości społecznej poprzez prezentację współpracy różnych dziedzin nauki w zrozumieniu skutków zmian klimatu.
Rola naukowców w kształtowaniu świadomości społecznej/środowiskowej
Podobną rolę pełni prof. Piotr Skubała z Uniwersytetu Śląskiego – ekolog, akarolog i etyk środowiskowy. Prowadzi badania nad wpływem zmian klimatu i działalności człowieka na ekosystemy, a jednocześnie angażuje społeczność jako edukator ekologiczny, działacz na rzecz ochrony przyrody i aktywista klimatyczny. Popularyzuje wiedzę ekologiczną, organizując otwarte wydarzenia, takie jak Spotkania Klubu Myśli Ekologicznej, dostępne także online. Jego praca pokazuje, jak nauka może inspirować ludzi do refleksji nad środowiskiem i wspierać ochronę przyrody.
Podsumowanie
Dziś nauka pozwala nam coraz lepiej rozumieć relacje między klimatem, środowiskiem i człowiekiem.
Wiemy, że każda nasze decyzja w rolnictwie, energetyce, zarządzaniu miastem, gospodarce czy codziennym życiu, wpływają na przyrodę i klimat. Wiemy też, że ekosystemy aktywnie reagują na te zmiany, adaptują się, ale mają swoje granice odporności. Człowiek nie stoi obok przyrody, lecz jest jej częścią, elementem jednego, złożonego systemu, w którym wszystko jest ze sobą powiązane, a nauka pozwala się przyglądać tym powiązaniom. Jednocześnie wiele pytań pozostaje otwartych: – Jak szybko przyroda może się regenerować? – Jakie zmiany są odwracalne, a które – nie? – Jak możemy lepiej łączyć wiedzę naukową z decyzjami społecznymi i politycznymi? – Jakie rozwiązania technologiczne mogą pomóc nam funkcjonować w sposób bardziej zrównoważony?
Pytanie dla młodzieży: Co według Ciebie może jeszcze odkryć nauka?
PodsumowaniE
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Metoda ta pokazuje, jak zmienia się krajobraz w wyniku działalności człowieka (np. wylesianie, urbanizacja) oraz jak reaguje on na zmiany klimatyczne (np. susze, pożary, powodzie). Analizy GIS pomagają ocenić wzajemne oddziaływania człowieka, przyrody i klimatu w czasie i przestrzeni.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Eksperymenty pozwalają analizować, jak zmiany klimatyczne lub praktyki rolnicze wpływają na wzrost i adaptację roślin oraz funkcjonowanie ekosystemów. Dzięki temu można przewidywać, jak przyroda reaguje na działalność człowieka i zmieniające się warunki klimatyczne.
Źródło i przykład opisujący badanie (w języku angielskim)
(164 gatunki), jak i zimujące (33 gatunki).Metody są dostosowane do specyfiki poszczególnych gatunków, a zbierane dane dotyczą liczebności populacji, rozmieszczenia w kraju oraz – dla wybranych gatunków – wskaźników sukcesu lęgowego. Z badań (źródło) wynika, że w ostatnich dekadach obserwuje się znaczące zmiany w rozmieszczeniu i liczebności ptaków zimujących w Europie, w tym w Polsce. Spowodowane są one, m.in. zmianą klimatu i zmiany środowiskowe spowodowane działalnością człowieka oraz związany z tym łatwiejszy dostęp do pokarmu, np.:
Obserwacje migracji gatunków w odpowiedzi na ocieplenie klimatu.
Program Monitoringu Ptaków Polski (MPP) działa od 2007 roku na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i jest finansowany przez NFOŚiGW. Realizowany jest przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP) oraz Muzeum i Instytut Zoologii PAN, a badania terenowe prowadzą również Stacja Ornitologiczna MiIZ PAN, Komitet Ochrony Orłów, Stowarzyszenie Ochrony Sów i PTOP „Salamandra”. Celem programu jest monitorowanie stanu populacji i rozmieszczenia ptaków w Polsce, w tym gatunków objętych ochroną i obejmuje zarówno ptaki lęgowe
Eksperyment z wykorzys-taniem stanowiska FACE (Free-Air CO₂ Enrichment)
Pyłek w eksperymencie pochodzi m.in. ze stanowiska FACE (Free Air Carbon Dioxide Enrichment), jednego z nielicznych na świecie miejsc, gdzie w naturalnym lesie podnosi się poziom CO₂, by obserwować, jak cały ekosystem reaguje na skutki nadmiernej emisji tego gazu (źródło). Badania pokazują, że w takich warunkach rośliny rosną szybciej, ale ich pyłek ma mniej cennych pierwiastków – jest mniej odżywczy. To z kolei osłabia kondycję pszczół i może wpływać na całe ekosystemy. Celem projektu jest zrozumienie tych zależności i stworzenie podstaw do skuteczniejszej ochrony dzikich zapylaczy, od których zależy nasze rolnictwo i różnorodność biologiczna.
Zespół dr Zuzanny Filipiak z Uniwersytetu Jagiellońskiego bada, jak działalność człowieka i zmiany klimatu wpływają na życie dzikich pszczół. W eksperymentach analizowane jest łączne działanie trzech czynników:
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Monitoring pozwala ocenić, jak działalność człowieka (np. rolnictwo, urbanizacja) i zmiany klimatu wpływają na funkcjonowanie środowiska.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Badania terenowe i monitoring: retencja i jakości wód, jakość gleby, liczebność gatunków.
Projekt LIFE RIVEREASE ma na celu opracowanie i wdrożenie innowacyjnych narzędzi cyfrowych wspierających zrównoważone zarządzanie wodami w zlewniach rzek. Skupia się na integracji działań ochrony środowiska z praktykami rolniczymi oraz zarządzaniem samorządowym, aby przeciwdziałać skutkom zmian klimatu, takim jak susze, zanieczyszczenia wód i spadek bioróżnorodności. Każde działanie w ramach projektu poprzedzone jest szczegółową analizą lokalnych warunków hydrologicznych, przyrodniczych i przestrzennych.
Pozwala to na dostosowanie rozwiązań do specyfiki danego obszaru, zapewniając ich skuteczność i trwałość. W ramach projektu prowadzony jest systematyczny monitoring efektów wdrożonych rozwiązań. Oceniane są m.in.:
- Retencja wody w zlewni.
- Erozja gleby.
- Jakość wód.
- Bioróżnorodność.
Dane z monitoringu są analizowane w celu oceny skuteczności działań i ewentualnej ich modyfikacji.Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Monitoring pozwala ocenić, jak działalność człowieka (np. rolnictwo, urbanizacja) i zmiany klimatu wpływają na funkcjonowanie środowiska.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Metoda ta pokazuje, jak zmienia się krajobraz w wyniku działalności człowieka (np. wylesianie, urbanizacja) oraz jak reaguje on na zmiany klimatyczne (np. susze, pożary, powodzie). Analizy GIS pomagają ocenić wzajemne oddziaływania człowieka, przyrody i klimatu w czasie i przestrzeni.
Źródło i przykład opisujący badanie
Badania eksperymentalne i paleoekologiczne mokradeł
Zespół prof. dr hab. Mariusza Lamentowicza bada, jak torfowiska reagują na zmiany klimatu, w przeszłości i dziś. Analizy rdzeni torfowych (sięgających 12 tys. lat wstecz) oraz eksperymenty terenowe, m.in. na torfowisku Linje, pokazują, że obniżenie poziomu wody i wzrost temperatury prowadzą do zaniku mchów torfowców, wzrostu roślin naczyniowych i większej emisji CO₂ z gleby. Badania pokazują, że integracja paleoekologii z monitoringiem i eksperymentami współczesnymi pozwala lepiej zrozumieć mechanizmy zmian klimatu i przewidywać przyszłe skutki degradacji torfowisk.
Badania potwierdziły również, że torfowiska są bardzo wrażliwe na wzrost temperatury i spadek wilgotności. Zarówno działalność człowieka (melioracje, eksploatacja tereny), jak i zmiana klimatu, obniżają poziom wody, co po przekroczeniu progu 20–25 cm powoduje transformację ekosystemu i wzrost emisji CO₂. Utrata torfowisk (ok. 25% globalnego węgla glebowego) odpowiada za ok. 5% emisji antropogenicznego CO₂. Celem badań jest opracowanie strategii ochrony i wykorzystania torfowisk do pochłaniania dwutlenku węgla.
Mapowanie środowiska
Mapowanie różnych elementów środowiska pozwala śledzić zmiany w przyrodzie, rozmieszczenie roślin i drzew oraz kondycję ekosystemów. 👉Przykład z Polski:
Krajowa Mapa Koron Drzew
(opracowana przez MGGP Aero) obejmuje miliardy drzew w całym kraju, udostępniając dane do analiz ekologicznych i planowania przestrzennego.
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Eksperymenty pozwalają analizować, jak zmiany klimatyczne lub praktyki rolnicze wpływają na wzrost i adaptację roślin oraz funkcjonowanie ekosystemów. Dzięki temu można przewidywać, jak przyroda reaguje na działalność człowieka i zmieniające się warunki klimatyczne.
Źródło i przykład opisujący badanie (w języku angielskim)
Fotopułapki
Fotopułapki – umożliwiają rejestrowanie gatunków trudno dostępnych, rzadkich lub nocnych, bez ingerencji w ich zachowanie. 👉 Przykład z Polski:
Monitoring wilka i rysia
w Karpatach i na Podlasiu, prowadzony m.in. przez Instytut Ochrony Przyrody PAN oraz WWF Polska.
Lunca, a European wolf at the UK Wolf Conservation Trust in Berkshire, England. Retron
(164 gatunki), jak i zimujące (33 gatunki).Metody są dostosowane do specyfiki poszczególnych gatunków, a zbierane dane dotyczą liczebności populacji, rozmieszczenia w kraju oraz – dla wybranych gatunków – wskaźników sukcesu lęgowego. Z badań (źródło) wynika, że w ostatnich dekadach obserwuje się znaczące zmiany w rozmieszczeniu i liczebności ptaków zimujących w Europie, w tym w Polsce. Spowodowane są one, m.in. zmianą klimatu i zmiany środowiskowe spowodowane działalnością człowieka oraz związany z tym łatwiejszy dostęp do pokarmu, np.:
Obserwacje migracji gatunków w odpowiedzi na ocieplenie klimatu.
Program Monitoringu Ptaków Polski (MPP) działa od 2007 roku na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i jest finansowany przez NFOŚiGW. Realizowany jest przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP) oraz Muzeum i Instytut Zoologii PAN, a badania terenowe prowadzą również Stacja Ornitologiczna MiIZ PAN, Komitet Ochrony Orłów, Stowarzyszenie Ochrony Sów i PTOP „Salamandra”. Celem programu jest monitorowanie stanu populacji i rozmieszczenia ptaków w Polsce, w tym gatunków objętych ochroną i obejmuje zarówno ptaki lęgowe
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Monitoring pozwala ocenić, jak działalność człowieka (np. rolnictwo, urbanizacja) i zmiany klimatu wpływają na funkcjonowanie środowiska.
Źródło i przykład opisujący badanie
Mapowanie środowiska
Mapowanie różnych elementów środowiska pozwala śledzić zmiany w przyrodzie, rozmieszczenie roślin i drzew oraz kondycję ekosystemów. 👉Przykład z Polski:
Krajowa Mapa Koron Drzew
(opracowana przez MGGP Aero) obejmuje miliardy drzew w całym kraju, udostępniając dane do analiz ekologicznych i planowania przestrzennego.
Badania terenowe i monitoring: retencja i jakości wód, jakość gleby, liczebność gatunków.
Projekt LIFE RIVEREASE ma na celu opracowanie i wdrożenie innowacyjnych narzędzi cyfrowych wspierających zrównoważone zarządzanie wodami w zlewniach rzek. Skupia się na integracji działań ochrony środowiska z praktykami rolniczymi oraz zarządzaniem samorządowym, aby przeciwdziałać skutkom zmian klimatu, takim jak susze, zanieczyszczenia wód i spadek bioróżnorodności. Każde działanie w ramach projektu poprzedzone jest szczegółową analizą lokalnych warunków hydrologicznych, przyrodniczych i przestrzennych.
Pozwala to na dostosowanie rozwiązań do specyfiki danego obszaru, zapewniając ich skuteczność i trwałość. W ramach projektu prowadzony jest systematyczny monitoring efektów wdrożonych rozwiązań. Oceniane są m.in.:
- Retencja wody w zlewni.
- Erozja gleby.
- Jakość wód.
- Bioróżnorodność.
Dane z monitoringu są analizowane w celu oceny skuteczności działań i ewentualnej ich modyfikacji.Eksperyment z wykorzys-taniem stanowiska FACE (Free-Air CO₂ Enrichment)
Pyłek w eksperymencie pochodzi m.in. ze stanowiska FACE (Free Air Carbon Dioxide Enrichment), jednego z nielicznych na świecie miejsc, gdzie w naturalnym lesie podnosi się poziom CO₂, by obserwować, jak cały ekosystem reaguje na skutki nadmiernej emisji tego gazu (źródło). Badania pokazują, że w takich warunkach rośliny rosną szybciej, ale ich pyłek ma mniej cennych pierwiastków – jest mniej odżywczy. To z kolei osłabia kondycję pszczół i może wpływać na całe ekosystemy. Celem projektu jest zrozumienie tych zależności i stworzenie podstaw do skuteczniejszej ochrony dzikich zapylaczy, od których zależy nasze rolnictwo i różnorodność biologiczna.
Zespół dr Zuzanny Filipiak z Uniwersytetu Jagiellońskiego bada, jak działalność człowieka i zmiany klimatu wpływają na życie dzikich pszczół. W eksperymentach analizowane jest łączne działanie trzech czynników:
Fotopułapki
Fotopułapki – umożliwiają rejestrowanie gatunków trudno dostępnych, rzadkich lub nocnych, bez ingerencji w ich zachowanie. 👉 Przykład z Polski:
Monitoring wilka i rysia
w Karpatach i na Podlasiu, prowadzony m.in. przez Instytut Ochrony Przyrody PAN oraz WWF Polska.
Lunca, a European wolf at the UK Wolf Conservation Trust in Berkshire, England. Retron
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Metoda ta pokazuje, jak zmienia się krajobraz w wyniku działalności człowieka (np. wylesianie, urbanizacja) oraz jak reaguje on na zmiany klimatyczne (np. susze, pożary, powodzie). Analizy GIS pomagają ocenić wzajemne oddziaływania człowieka, przyrody i klimatu w czasie i przestrzeni.
Źródło i przykład opisujący badanie
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Dzięki porównaniu dawnych i współczesnych danych można rozróżnić zmiany naturalne od tych wywołanych przez człowieka. To pomaga lepiej zrozumieć, jak działalność ludzi przyspiesza zmiany klimatyczne i wpływa na różnorodność biologiczną.
Źródło i przykład opisujący badanie
Badania eksperymentalne i paleoekologiczne mokradeł
Zespół prof. dr hab. Mariusza Lamentowicza bada, jak torfowiska reagują na zmiany klimatu, w przeszłości i dziś. Analizy rdzeni torfowych (sięgających 12 tys. lat wstecz) oraz eksperymenty terenowe, m.in. na torfowisku Linje, pokazują, że obniżenie poziomu wody i wzrost temperatury prowadzą do zaniku mchów torfowców, wzrostu roślin naczyniowych i większej emisji CO₂ z gleby. Badania pokazują, że integracja paleoekologii z monitoringiem i eksperymentami współczesnymi pozwala lepiej zrozumieć mechanizmy zmian klimatu i przewidywać przyszłe skutki degradacji torfowisk.
Badania potwierdziły również, że torfowiska są bardzo wrażliwe na wzrost temperatury i spadek wilgotności. Zarówno działalność człowieka (melioracje, eksploatacja tereny), jak i zmiana klimatu, obniżają poziom wody, co po przekroczeniu progu 20–25 cm powoduje transformację ekosystemu i wzrost emisji CO₂. Utrata torfowisk (ok. 25% globalnego węgla glebowego) odpowiada za ok. 5% emisji antropogenicznego CO₂. Celem badań jest opracowanie strategii ochrony i wykorzystania torfowisk do pochłaniania dwutlenku węgla.
Jak nauka bada relację: człowiek-klimat-środowisko?
Monitoring pozwala ocenić, jak działalność człowieka (np. rolnictwo, urbanizacja) i zmiany klimatu wpływają na funkcjonowanie środowiska.
Źródło i przykład opisujący badanie