lesgever stuurt

lesgever stuurt

Geef betekenisvolle feedback

Expliciteer leerdoelen en succescriteria

Zet in op zelftesten

Expliciteer en modelleer

Activeer studenten om te leren van elkaar

Leer studenten leren (met elkaar)

Geloof in het potentieel van studenten

Benoem succes- ervaringen

Activeer voorkennis

lesgever en (mede)student sturen samen

Benoem de relevantie van je opleidings-onderdeel

Maak studenten bewust van drie fases bij het uitvoeren van een opdracht

Laat studenten elkaars werk en proces beoordelen

Laat studenten oefenen in een veilige omgeving

De student bepaalt eigen leerdoelen

Geef studenten opdrachten waarbij het antwoord niet vast ligt

Laat studenten stappen benoemen in denken of doen

De student toont een houding van levenslang leren

De student gaat actief op zoek naar feedback

Wees authentiek

Studenten reguleren zichzelf in een authentieke context

Laat studenten (samen) reflecteren over drie fases van een groeps-opdracht

Geef studenten verantwoordelijkheid in authentieke opdrachten

De student reflecteert over de kwaliteit van het leerproces

De student brengt zelf leerinhouden aan

student stuurt

Cognitieve vaardigheden

Geloof in het potentieel van studenten

Toon je geloof in de groei- en leerkansen van elke student, ongeacht hun huidige niveau of achtergrond. Vertrek vanuit een groeimindset waarin fouten kansen zijn om te leren, inspanning leidt tot vooruitgang, en bekwaamheid kan ontwikkelen.

MetaCognitieve vaardigheden

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Communiceer expliciet jouw geloof in groei en toon vertrouwen. Zeg dingen zoals: Ik geloof dat jullie dit kunnen, ook als het lastig is. Ik weet dat dit uitdagend is, maar ik ben ervan overtuigd dat je dit kunt. Ik ben ervan overtuigd dat jullie goede prestaties kunnen neerzetten, zelfs al zal het veel van jullie vragen.

• Normaliseer moeilijkheden. Vertel studenten dat het normaal is om moeilijkheden te ervaren tijdens de studies omwille van academische uitdagingen (je weg zoeken om te leren studeren, vakken die moeilijk zijn) of psychologische uitdagingen (omgaan met een grote levensverandering). Geef studenten mee dat er ondersteuning beschikbaar is wanneer de moeilijkheden te groot worden, via studiebegeleiders, studentenpsychologen, ...

• Gebruik de metafoor van de leerkuil : leren gaat vaak gepaard met een lastige periode van onzekerheid of frustratie. Je valt als het ware even in een kuil, maar net door door die worsteling kan echte groei en begrip ontstaan.

• Waardeer het als studenten een inbreng doen in de les, zelfs al is het niet correct. Zeg dingen zoals: “Fijn/interessant dat je dit aanhaalt, je denkt duidelijk actief mee.” Vraag door naar hun redenering : “Kan je uitleggen hoe je tot dit idee kwam?. Bouw verder op hun bijdrage – "Wat je zegt doet me denken aan...“ of “Je brengt iets aan dat ons helpt om te zien waar vaak verwarring ontstaat.”

• Vertel studenten over moeilijke momenten of opdrachten in jouw loopbaan: hoe ben je eraan begonnen, wat dacht je toen het niet lukte, wat deed dat met jou, wat hielp je om door te zetten?

Extra

Onderwijstip ‘Doorverwijskaart: wanneer en naar wie verwijs je en student door?’

Studentenportaal ‘Welzijn en gezondheid'

Studentenportaal ‘Studieloopbaan’

Cognitieve vaardigheden

Laat studenten reflecteren over drie fases van een groepsopdracht

MetaCognitieve vaardigheden

Laat studenten samen stilstaan bij en reflecteren over de drie fases bij het uitvoeren van een groepsopdracht: doelen en plan van aanpak bepalen, vooruitgang opvolgen, het leerproces bijsturen en evalueren wat goed ging en wat ze anders willen doen in de toekomst.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Geef studenten bij een groepsopdracht de taak om samen antwoorden te geven op de volgende vragen:

• Doelen en plan van aanpak bepalen:
• Wat wilden we bereiken met deze opdracht?
• Hoe hebben we ons plan opgesteld? Wie nam welke rol op zich?
• Waren onze doelen duidelijk en haalbaar?

• Voortgang opvolgen:
• Hoe hebben we de voortgang gemonitord?
• Welke afspraken werkten goed? Waar liep het stroef?
• Hoe gingen we om met onverwachte obstakels?

• Leerproces bijsturen en evalueren:
• Wat hebben we geleerd over samenwerken en onze aanpak?
• Wat ging goed en willen we behouden?
• Wat zouden we anders doen bij een volgende opdracht?

• Laat studenten taken ordenen en prioriteiten stellen met het prioriteitenkwadrant. Hierbij plaatsen de studenten hun taken in vier vakken (doen, plannen, delegeren of schrappen) en krijgen zo een zicht op wat belangrijk én dringend is. Door hun keuzes nadien te bespreken en te vergelijken, leren ze hun tijd bewuster in te delen en hun studieproces efficiënter te organiseren.

Extra

Webpagina 'Stel prioriteiten Eisenhower schema'

Cognitieve vaardigheden

Benoem de relevantie van je opleidingsonderdeel

Laat je studenten zien waarom de leerinhouden belangrijk en zinvol zijn. Door de link te leggen tussen de inhoud van je vak en de praktijk, het toekomstig beroep of de maatschappelijke context, help je studenten het nut van wat ze leren te begrijpen. Zo verhoog je de motivatie en stimuleer je diepgaand leren.

MetaCognitieve vaardigheden

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Leg (bij nieuwe leerinhouden) uit hoe de kennis en vaardigheden uit je opleidingsonderdeel bruikbaar zijn in hun studie, het latere werkveld/het toekomstige beroep of het dagelijks leven. Als studenten begrijpen hoe wat ze leren aansluit bij hun toekomst, stijgt hun betrokkenheid en motivatie.

• Maak duidelijk aan studenten hoe jouw opleidingsonderdeel zich in het grotere geheel van het opleidingsprogramma situeert (je krijgt dit vak nu omdat…).

• Gebruik voorbeelden en situaties die herkenbaar zijn voor studenten. Door de leerinhouden te koppelen aan hun dagelijkse realiteit, ervaren ze de inhoud als betekenisvoller.

• Ontwerp opdrachten die lijken op situaties uit het echte werkveld. Zo krijgen studenten een concreet beeld van hoe ze de leerinhouden later kunnen toepassen en groeit hun motivatie om zich in te zetten.

• Start een les of nieuw thema met een herkenbaar, actueel en relevant probleem in plaats van met louter theorie. Laat studenten ontdekken hoe de leerinhouden helpen om dit probleem op te lossen. Hoe meer ze het nut ervan inzien, hoe groter hun motivatie om te leren.

• Stimuleer studenten om te reflecteren over waarom bepaalde kennis of vaardigheden waardevol zijn. Dit helpt hen om de leerinhouden te koppelen aan hun eigen doelen en ambities.

• Laat je passie voor je vak zien. Een enthousiaste lesgever werkt aanstekelijk en kan de nieuwsgierigheid en leergierigheid van studenten versterken.

Cognitieve vaardigheden

Geef betekenisvolle feedback

MetaCognitieve vaardigheden

Betekenisvolle feedback stimuleert zelfinzicht en eigenaarschap bij studenten en motiveert om te blijven leren. Het bestaat uit drie componenten: feed-up bepaalt het doel (waar ga ik heen?), feedback beoordeelt de huidige situatie (waar sta ik nu?) en feedforward kijkt naar de volgende stappen (hoe ga ik verder?).

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Maak feedback specifiek en constructief: benoem concreet wat goed gaat en waarom.

• Zet in op een ondersteunend leerklimaat waarin je aandachtig bent voor wat goed gaat. Op die manier motiveer je studenten om aan de slag te gaan met correcties en bijsturing.

• Formuleer feedback als een uitnodiging tot groei, niet als oordeel. Vermijd labels zoals goed en fout en benadruk wat de student verder kan ontwikkelen.

• Geef feedback op het proces, niet op de persoon. Niet “jij bent slim”, maar wel “je hebt een vernieuwende strategie gekozen om dit probleem aan te pakken“. niet “dit is fout” maar wel “interessant hoe je dit aanpakt, laten we samen nagaan waar het fout loopt“ of “je redenering is duidelijk maar er zit een stap in die we moeten herbekijken” of “deze oefening vraagt een andere manier van denken."

• Ga in dialoog als je feedback geeft: laat studenten eerst zelf hun werk inschatten voordat jij feedback geeft. Vraag hen vervolgens met welke suggesties ze aan de slag gaan en waarom.

• Geef feedback aan je studenten door veelgemaakte fouten van oud-studenten te verzamelen en gebruik ze om studenten te ondersteunen bij hun eigen leerprestaties.

• Maak studenten duidelijk dat feedback niet enkel voorkomt in de momenten die daar expliciet voor ontworpen zijn, maar dat feedback ook op verschillende andere momenten in de les geïntegreerd is. Benoem dit af en toe wanneer zo’n moment zich voordoet.

Extra

Onderwijstip: ‘Feedback: (bijna) alles wat je moet weten’

Leerpad: ‘Feedback tijdens je studies’ - module 1: ‘Wat is feedback?’

Cognitieve vaardigheden

De student toont een houding van levenslang leren

MetaCognitieve vaardigheden

Een zelfregulerende student is nieuwsgierig, ontwikkelt zich en past zich aan wanneer omstandigheden veranderen. De student durft kritisch kijken naar het eigen handelen en groeit mee met nieuwe kennis, veranderende werkcontexten en maatschappelijke evoluties.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Laat studenten zelf symposia, studiedagen of webinars kiezen en volgen (die aansluiten bij hun interesses en noden), en laat hen nadien kort toelichten welke inzichten ze opdeden.

• Laat studenten zoeken naar opleidingen of bijscholingen binnen het aanbod van levenslang leren en bespreken welke relevant zijn voor hun professionele groei.

• Maak studenten alert voor alumniwebsites of online communities en laat hen uitzoeken welke mogelijkheden ze bieden om kennis te delen of vacatures te vinden.

• Laat studenten kennismaken met beroepsverenigingen en nagaan welke voordelen, vormingen of netwerkkansen ze bieden.

• Laat studenten actief netwerken, bijvoorbeeld door tijdens stages of gastlessen hun toekomstig werkveld te bevragen, contactgegevens te verzamelen of een professioneel profiel aan te maken.

Extra

Webpagina: 'Levenslang leren aan UGent'

Cognitieve vaardigheden

Leer studenten leren (met elkaar)

MetaCognitieve vaardigheden

Besteed als lesgever expliciet aandacht aan het aanleren en toepassen van leerstrategieën in de les. Op deze manier leren studenten leren en kunnen ze effectiever informatie ordenen en onthouden.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Laat studenten individueel of in groep flashcards maken. Op de ene kant van de kaart schrijven ze een vraag of begrip, op de andere kant het antwoord of de uitleg. Door deze techniek van active recall oefenen studenten kennis actief oproepen, wat hun concentratie, begrip en langetermijngeheugen versterkt.

• Laat studenten individueel of in groep een mindmap maken. Een mindmap is een visuele weergave van informatie met één centraal thema in het midden, omringd door vertakkingen naar subthema’s, begrippen of ideeën. Door sleutelwoorden, kleuren, lijnen en symbolen te gebruiken, leggen studenten actief verbanden tussen onderdelen (hoofd- en bijzaken) van de leerinhouden, wat hun inzicht verdiept en het onthouden vergemakkelijkt.

• Laat studenten hun mindmap over een hoofdstuk of thema uitwisselen: wat zouden ze behouden, wat zouden ze schrappen en wat zouden ze aanvullen? Als laatste stap verbeteren ze hun eigen mindmap of schema op basis van de peerfeedback.

• Laat studenten eerst individueel een samenvatting maken van de leerinhouden en vervolgens in kleine groepjes hun notities naast elkaar leggen en vergelijken. Door samen te bespreken en te verbeteren, leren studenten de belangrijkste ideeën te onderscheiden, hiaten aan te vullen en leerinhouden beter te structureren.

• Geef studenten de opdracht om tijdens de les zelf quizvragen te bedenken over de leerinhoud. Aan het einde van de les treedt één student op als quizmaster en stelt zijn of haar vragen aan de groep.

• Motiveer studenten om het leerpad studeren (zie extra) te doorlopen.

Extra

Leerpad: 'Studeren'

Cognitieve vaardigheden

Activeer studenten om te leren van elkaar

MetaCognitieve vaardigheden

Gebruik werkvormen waarbij studenten via interactie, samenwerking en onderlinge feedback kennis en vaardigheden verdiepen, inzichten delen en zo hun eigen leerproces en dat van anderen te versterken.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Think-pair-share: vertrek vanuit een probleem of vraagstuk, laat studenten eerst individueel nadenken over een antwoord 'Think', het daarna in duo’s bespreken ‘Pair’ en vervolgens hun ideeën delen met de hele groep ‘Share’.

• Vraag aan de studenten om na de eerste gedeelde ervaring een nieuw duo te vormen zodat de opgedane wijsheid uit het vorige discussiemoment kan worden gedeeld met elkaar: Pair-Share-Repeat.

• Buzz-group: Deel studenten op in duo’s of kleine groepen en laat hen een korte, intense discussie voeren over een concrete vraag en samen een antwoord formuleren. Bespreek de vraag vervolgens plenair.

• Organiseer een discussie, dit kan zowel in de les als online. Je daagt studenten uit om een eigen mening te formuleren en te verdedigen of een betekenisvolle bijdrage te leveren tot een conversatie.

• Vraag aan de studenten om na het behandelen van een moeilijk concept of een complexe theorie de leerinhouden in hun eigen woorden aan een medestudent uit te leggen. Op die manier worden leerinhouden actief verwerkt, beter begrepen en beter verankerd in het geheugen (i.e. peer teaching).

• Laat studenten in kleine groepjes van vier een vraag over de leerinhouden bespreken via een placematdiscussie. Een groot vel papier wordt in vieren gedeeld. De centrale vraag staat in het midden, elke student schrijft individueel zijn antwoord op. Daarna gaan ze met elkaar in gesprek en komen samen tot een onderbouwd antwoord dat in het midden wordt toegevoegd.

Extra

Onderwijstip: Discussie modereren in de klas''

Cognitieve vaardigheden

Activeer voorkennis

MetaCognitieve vaardigheden

Nieuwe leerinhouden verwerk je diepgaander als je ze kan linken aan bestaande kennis. Zet daarom in op voorkennis activeren in de les.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Laat studenten een brain dump doen op een leeg blad. Ze noteren alles wat ze nog weten over een onderwerp of vraag, zonder hun cursus te gebruiken. Leg uit dat studenten op deze manier een duidelijk beeld krijgen van wat al gekend is en wat niet. Een brain dump helpt studenten om vervolgens gerichter te studeren.

• Een voorbereidende opdracht laat studenten vooraf kennismaken met de leerinhouden, bijvoorbeeld via lectuur van cursusmateriaal of artikels. Door reflectievragen toe te voegen, stimuleer je ze om kritisch na te denken en beter voorbereid aan de les te starten.

• Start met een duidelijke houvast via een visueel overzicht, een korte uitleg of verwachtingen, een verhaal dat aansluit bij het onderwerp, of door de nieuwe leerinhouden te vergelijken met wat studenten al weten. Studenten zien zo wat er gaat komen, herkennen welke eerdere kennis ze kunnen inzetten en krijgen een mentaal schema waarin ze nieuwe informatie kunnen plaatsen.

• Laat studenten in één minuut alles noteren wat ze associëren met een sleutelwoord (van vanzelfsprekende tot vergezochte linken) en laat ze uitleggen waarom. Zo komen eerdere kennis en ervaringen spontaan naar boven en ontstaat er zowel voor student als lesgever een duidelijk beeld waar nieuwe leerinhouden bij kunnen aansluiten.

• De werkvorm Quote Minus One laat studenten actief meedenken door een relevant citaat te tonen waarin één cruciaal woord ontbreekt. Studenten raden het ontbrekende woord, wat nieuwsgierigheid wekt en hun betrokkenheid bij het onderwerp vergroot.

Extra

Onderwijstip: 'Voorbereid naar de les: hoe stimuleer je dat'

Externe webpagina: 'Structureer leerstof'

Cognitieve vaardigheden

Laat studenten elkaars werk en proces beoordelen

MetaCognitieve vaardigheden

Door elkaars werk en leerproces te beoordelen krijgen studenten inzicht in kwaliteitscriteria, leren ze om eigen werk en dat van anderen kritisch te analyseren en sterke punten en verbeterkansen te formuleren.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Rubrics zijn beoordelingsschema’s die duidelijk maken welke criteria en prestatieniveaus gelden voor een opdracht of vaardigheid. Door rubrics te gebruiken, weten studenten beter wat er van hen verwacht wordt, kunnen ze hun eigen werk gerichter beoordelen en wordt feedback transparanter en consistenter.

• Het leerpad ‘Feedback tijdens je studies’ (zie Extra) helpt studenten om feedback beter te begrijpen, te ontvangen en toe te passen. Door dit leerpad te integreren in je opleidingsonderdeel, leren studenten doelgericht omgaan met feedback, hun eigen leerproces bij te sturen en hun reflectieve en metacognitieve vaardigheden verder te ontwikkelen.

• Tijdens de gallery walk bekijken en bespreken studenten elkaars werk, project of proces. Elke student stelt kort zijn werk voor, waarna medestudenten feedback geven op basis van vooraf bepaalde criteria. Zo leren studenten van elkaars aanpak, sturen ze hun eigen leerproces bij en ontwikkelen ze hun vaardigheden in het geven en ontvangen van feedback.

Extra

Onderwijstip 'Rubric: een handig evaluatie-instrument’

Leerpad 'Feedback tijdens je studies'

Cognitieve vaardigheden

Zet in op zelftesten

MetaCognitieve vaardigheden

Een zelftest is een (online) test die studenten toelaat om hiaten in kennis en vaardigheden te identificeren en (directe) feedback te krijgen waarmee ze hun leerproces kunnen bijsturen. Als lesgever krijg je zicht op veel voorkomende moeilijkheden en kan je je lesaanpak bijsturen.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Maak een zelftest in Ufora (met geautomatiseerde feedback). Je kan dit doen bij het begin van een opleidingsonderdeel om begincompetenties in kaart te brengen, tijdens de lessenreeks om voortgang te monitoren, bij een bepaald hoofdstuk of thema om actieve verwerking te stimuleren of op het einde van een opleidingsonderdeel ter voorbereiding van het examen.

•  Geef studenten een vraag die ze in vier stappen brein-boek-buddy-baas beantwoorden, 1) eerst zelfstandig (brein), 2) daarna met lesmateriaal (boek), 3) vervolgens met een medestudent (buddy) en 4) tot slot vertelt de lesgever het antwoord (baas).

• Gebruik een exit ticket waarbij je enkele korte vragen stelt over de voorbije les: wat is het belangrijkste dat je vandaag geleerd hebt, welke voorbeelden of concepten zijn je het meest bijgebleven, wat hielp jou het meest om te leren, wat is nog niet helemaal duidelijk voor jou?,….

• Vraag studenten op het einde van je les naar het muddiest point van die les: wat vond je het meest uitdagende stuk van de les, welk stuk begrijp je (nog) niet helemaal?

• SOS Piet: laat studenten na afloop van een les de drie belangrijkste dingen neerschrijven die ze geleerd hebben.

Extra

Onderwijstip ‘Tussentijds evalueren: een overzicht van de mogelijkheden'.

Cognitieve vaardigheden

De student gaat actief op zoek naar feedback

MetaCognitieve vaardigheden

Een zelfregulerende student wacht niet enkel op feedback van de lesgever, maar zoekt actief naar feedback over de kwaliteit van het leerproces en - prestaties.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Stimuleer studenten om concrete vragen te stellen over eventuele onduidelijkheden in de opdracht.

• Vertrek vanuit duidelijke evaluatiecriteria zodat studenten weten waarop kwaliteit beoordeeld wordt.

• Stimuleer zelfevaluatie waarbij de student zichzelf evalueert:
• Hoeveel tijd en energie heb ik in dit werk gestoken?
• Is dit mijn beste versie?
• Op welk gedeelte wil ik feedback? Wees concreet en vraag naar een specifiek verbeterpunt. Vraag om meer verduidelijking waar nodig.
• Heb ik de beste aanpak gekozen? Zijn er alternatieven?
• Wat vind ik zelf goed en minder goed aan dat gedeelte?
• Wie is een geschikte persoon om hier feedback op te geven: medestudent, lesgever, mentor, expert, AI en hoe (vaak) kan ik feedback vragen? Wees kritisch voor het gebruik van AI.

• Creëer ruimte voor feedback uit meerdere bronnen.
• Organiseer peerfeedbacksessies met duidelijke richtlijnen en rolverdeling.
• Stimuleer studenten om externe feedback te zoeken (bijv. van stagebegeleiders, werkveldprofessionals, online bronnen of academische literatuur).

Extra

Leerpad ‘Feedback tijdens je studies'

Cognitieve vaardigheden

Geef studenten opdrachten waarbij het antwoord niet vast ligt

MetaCognitieve vaardigheden

Geef studenten verantwoordelijkheid om zelfstandig opdrachten uit te voeren waarbij het antwoord niet vast ligt. Studenten bepalen zelf hun aanpak, tempo en invulling.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Ontwerp taken waarbij de oplossing en stappenplan niet vast ligt.

• Laat studenten zelf hun leerinhoud en bijhorende taak bepalen.

• Laat studenten zelf beslissingen nemen over de aanpak, planning en uitvoering van een opdracht. Zo ervaren ze eigenaarschap en betrokkenheid bij hun leerproces.

• Introduceer de werkvorm Challenge-based Education (CBE). Studenten vertrekken vanuit een open, realistische uitdaging en formuleren zelf hun leerdoelen, activeren hun voorkennis en gebruiken passende hulpbronnen.

• Introduceer de werkvorm Community service learning (CSL). Studenten zetten hun academisch kennis en vaardigheden in door een antwoord te bieden op concrete noden van een organisatie of gemeenschap. De nadruk op kritische reflectie binnen CSL versterkt het leerproces van studenten en en hun inzicht erin.

Extra

Onderwijstip 'Challenge-based Education: wat, waarom en hoe?’

Onderwijstip 'Community service learning: de verbinding tussen student en samenleving’'

Cognitieve vaardigheden

De student brengt zelf leerinhouden aan

MetaCognitieve vaardigheden

Een zelfregulerende student brengt zelf leerinhouden aan die de inhouden van de lesgever verrijken. De leerinhoud past bij de leerdoelen en thema’s van het opleidingsonderdeel.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Zorg voor een heldere opdracht en heldere kwaliteitscriteria waaraan de leerinhouden moeten voldoen met aandacht voor relevantie, betrouwbaarheid, academische meerwaarde.

• Maak verwachtingen concreet: bespreek hoeveel tijd, voorbereiding of vormgeving je verwacht.

• Voorzie formats om leerinhouden aan te brengen zoals posters, minilessen, podcasts, blogposts, kennisclips, excursies, een extra hoofdstuk of een aanvulling op de syllabus.
• Bijv.: een student brengt een actueel wetenschappelijk artikel aan over een thema en leidt een korte discussie met de klasgroep waarin de link tussen theorie en praktijk gelegd wordt.
• Bijv: een student zoekt contrasterende of alternatieve perspectieven in de literatuur en presenteert een mini-debat.

• Bijv: een student organiseert een excursie voor (een deel) van de klasgroep.
• Bijv.: een student maakt een verdiepende podcast of een kennisclip over een thema.
• Bijv: studenten maken een poster over een groepsproject en lichten dit mondeling toe op een door de lesgever georganiseerd “minicongres”.
• Bijv: studenten schrijven een extra hoofdstuk voor de syllabus en geven er een korte les over aan de klasgroep.

• Laat studenten hun bijdrage motiveren: waarom is deze leerinhoud waardevol en hoe draagt dit bij tot de leerdoelen?

Cognitieve vaardigheden

De student bepaalt eigen leerdoelen

MetaCognitieve vaardigheden

Een zelfregulerende student bepaalt zelf persoonlijke leerdoelen binnen de eindcompetenties van een opleidingsonderdeel. Dit is mogelijk in opleidingsonderdelen zoals projectwerk, stage of masterproef.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Laat studenten leerdoelen schriftelijk formuleren en communiceren met de begeleider, mentor of lesgever. Samene leggen ze de leerdoelen vast als officieel onderdeel van hun contract of portfolio.

• Neem een coachende rol op als lesgever en leg de verantwoordelijkheid voor het leren bij de studenten. Help bij het concretiseren en prioriteren van leerdoelen – bijv. Aan de hand van de SMART-methode (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden) - Stimuleer het zelfstandig leren door verdiepende vragen te stellen en feedback te geven.

• Geef studenten ruimte om hun eigen expertise en vaardigheden in te zetten en verder te ontwikkelen. Je kan jouw expertise als lesgever inbrengen, maar enkel wanneer studenten zelf om advies vragen.

• Wees transparant over jouw rol: Geef aan wanneer je beschikbaar bent voor vragen, advies en feedback. Is dat enkel na een initiatief van de student? Zijn er tussendoor ook vaste coachings- of intervisiemomenten voorzien? Laat de student tijdens een vast coachings- of intervisiemoment aan het stuur zitten.

• Vertrek vanuit een nieuwsgierige en open grondhouding, geloof in het kunnen van je studenten en daag hen uit zodat ze net dat stapje verder zetten.

Cognitieve vaardigheden

Benoem succeservaringen

Expliciet benoemen van succesmomenten helpt studenten om te zien waar en waardoor ze vooruitgang boeken. Ze leren om hun succeservaringen te herkennen en bouwen aan hun motivatie en zelfvertrouwen.

MetaCognitieve vaardigheden

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Creëer regelmatig kleine succesmomenten: bouw oefeningen op in moeilijkheidsgraad zodat studenten geregeld kunnen ervaren dat ze iets onder de knie krijgen. Laat studenten iets herwerken en verbeteringen benoemen.

• Benoem vooruitgang op een heel concreet niveau en richt je op de aanpak (niet op de persoon): “Ik merk dat je nu…”, “Sinds vorige keer zie ik dat je…”, “Je hebt een andere aanpak geprobeerd, en dat werpt nu vruchten af.”

• Link succes aan inspanning en strategie. Maak duidelijk waardoor het succes kwam zodat studenten leren dat succes beïnvloedbaar is en niet toevallig of aangeboren. Bijvoorbeeld: “deze presentatie is duidelijk omdat je de theorie stap voor stap toepaste”.

• Leer studenten zelf succesmomenten herkennen. Leer hen reflecteren door vragen te stellen zoals: “Wat ging beter dan de vorige keer? Hoe heb je dit aangepakt?

• Deel succes van de groep (bijvoorbeeld in een hoorcollege) en bespreek klasbrede vooruitgang: “Vandaag hebben jullie een grote stap gezet in het begrijpen/toepassen… van…”.

Cognitieve vaardigheden

Laat studenten stappen benoemen in denken of doen

MetaCognitieve vaardigheden

Door verschillende stappen in denken of doen zichtbaar te maken en te benoemen, vergroot je het bewustzijn van studenten over hun eigen leer- en denkproces.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Maak als lesgever bewust een fout tijdens het uitleggen van een stelling, oefening of theorie en kondig vooraf aan dat je dit zal doen. Laat studenten de fout zoeken of je ‘stoppen’ zodra ze die herkennen. Zo stimuleer je actief meedenken en kritisch luisteren.

• Laat een student een specifieke vaardigheid, handeling of techniek demonstreren voor de groep. Zo wordt actief geoefend met de leerinhoud, krijgen anderen inzicht in het proces en mogelijke uitdagingen, en wordt duidelijk waar verdere ondersteuning of verduidelijking nodig is.

• Laat een dummy student een opdracht uitvoeren op basis van de instructies van medestudenten. De uitvoerende student volgt enkel de gegeven aanwijzingen, waardoor de drempel om deel te nemen laag blijft. Tegelijk worden de andere studenten gestimuleerd om actief mee te denken, duidelijke instructies te formuleren en hun medestudent te ondersteunen.

• Demonstreer als lesgever een specifieke vaardigheid of het uiteenzetten van een paradigma, theorie of wetmatigheid en betrek studenten door reflectie te stimuleren over de verschillende stappen. Een demonstratie maakt concepten zichtbaar en ondersteunt het leerproces door visualisatie. Betrek studenten actief door hen te laten reflecteren before action (voorspellen wat er zal gebeuren), in action (observeren en herkennen van mogelijke fouten) en on action (nadenken over conclusies en leerpunten achteraf).

Extra

Onderwijstip 'Demonstratie: visualiseren in de les'

Cognitieve vaardigheden

De student reflecteert over de kwaliteit van het leerproces

MetaCognitieve vaardigheden

Een zelfregulerende student kijkt niet enkel terug op wat hij geleerd heeft, maar ook op hoe het leren verlopen is: welke strategieën waren effectief (en waarom), hoe werden hindernissen overwonnen, en wat betekent dit voor toekomstige leerervaringen.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

Extra

• Stimuleer reflectie en bied structuur aan, bijvoorbeeld aan de hand van het model van Korthagen.

• Maak in reflectieformats en rubrics twee aparte sporen zichtbaar: inhoud en proces. Zorg dat studenten naast het reflecteren over inhoud (wat weet of kan ik nu dat ik voordien niet kon) ook reflecteren over het proces (hoe ben ik te werk gegaan, wat hielp of hinderde mijn leerproces, hoe heb ik problemen opgelost of mijn aanpak aangepast)?

• Help studenten vooruitblikken naar toekomstig handelen: hoe kan ik wat ik geleerd heb toepassen in een volgende opdracht of context? Wat neem ik mee als belangrijkste inzicht voor later?

• Reik sjablonen aan van een reflectieverslag, portfolio, logboek.

Onderwijstip: ‘Reflecteren: wat, hoe en waarom?

Leerpad: 'Studeren – module ‘Hoe kan je het beter doen?'

Cognitieve vaardigheden

Wees authentiek

Laat jezelf als lesgever zien, met je eigen ervaringen en leerprocessen. Door persoonlijke of professionele leermomenten open te delen, zowel successen als fouten, toon je kwetsbaarheid en echtheid. Zo bouw je vertrouwen op en vergroot je de betrokkenheid en motivatie van je studenten.

MetaCognitieve vaardigheden

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Laat je passie voor je vak zien. Een enthousiaste lesgever werkt aanstekelijk en kan de nieuwsgierigheid en leergierigheid van studenten versterken.

• Vertel over je eigen leerproces, bijvoorbeeld hoe jij ooit met een bepaald thema of probleem worstelde. Zo toon je dat leren een groeiproces is.

• Deel niet alleen successen, maar ook leermomenten of fouten, en leg uit wat je daaruit hebt geleerd. Het normaliseert falen en moedigt studenten aan om risico’s te nemen in hun leerproces.

• Gebruik voorbeelden uit je eigen praktijk of carrière om abstracte theorie tastbaar te maken. Zo zien studenten hoe kennis zich vertaalt naar de realiteit. Als studenten bij het studeren kunnen teruggrijpen naar dergelijke tastbare voorbeelden helpt dit om de leerinhouden beter te begrijpen.

• Zorg voor een open, respectvolle leeromgeving waarin zowel jij als studenten zich comfortabel voelen om ervaringen te delen en vragen te stellen.Kies voorbeelden die relevant zijn voor de lesinhoud of het leerproces, en blijf professioneel. Authentiek zijn betekent niet alles vertellen, maar oprecht en menselijk zijn.

Extra

Onderwijstip 'Aanspreekbaar zijn als lesgever: hoe doe je dat?'

Cognitieve vaardigheden

Expliciteer leerdoelen en succescriteria

MetaCognitieve vaardigheden

Leerdoelen (eindcompetenties) en succescriteria expliciteren, betekent dat je studenten duidelijk maakt wat ze moeten leren en hoe succesvolle uitvoering eruit ziet. Zo weten ze wat er van hen verwacht wordt en kunnen ze hun leerproces beter sturen.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Maak duidelijk wat je verwacht van studenten: info voor de start van de les, gebruik Ufora, semesterplanning, ondersteuning bij de cursus (contactmomenten en bereikbaarheid), participatie,...

• Maak de leerdoelen/eindcompetenties van jouw opleidingsonderdeel concreet en uitdagend en afgestemd op de plaats in het programma. Vul jouw studiefiche correct in.

• Communiceer doorheen je lessenreeks in eigen woorden over de leerdoelen/eindcompetenties. Licht aan het begin van elke les kort toe wat de doelen zijn. Leg uit wat studenten vandaag zullen leren en hoe het bijdraagt aan het grotere geheel van het vak en de opleiding, zo komt de rode draad doorheen de lessenreeks duidelijk naar voor. Toon hoe de leerdoelen/eindcompetenties verbonden zijn met de inhouden, oefeningen, werkvormen of opdrachten die je gebruikt. Zo begrijpen studenten hoe elke activiteit bijdraagt aan hun leerproces. Gebruik de syllabus om leerdoelen en verwachtingen helder te communiceren.

• Wil je verder ingaan op wat succesvolle uitvoering betekent, geef dan een goed voorbeeld van een geslaagde opdracht of oefening. Bespreek samen met de studenten waarom dit een sterke uitvoering is en formuleer duidelijke succescriteria.

• Laat studenten (individueel of in duo) anonieme voorbeelden beoordelen aan de hand van de afgesproken succescriteria. Zo leren ze herkennen wat kwaliteit is en ontwikkelen ze inzicht in hun eigen werk.

Extra

Onderwijstip ‘Studiefiches: hoe vul je ze correct in?

Onderwijstip ‘Lessenreeks structureren: van the bigger picture tot de syllabus’.

Onderwijstip ‘Studiemateriaal: hoe maak je dat helder en toegankelijk?’.

Cognitieve vaardigheden

Geef studenten verantwoordelijkheid in authentieke opdrachten

MetaCognitieve vaardigheden

Studenten werken aan realistische taken waarin ze eigen keuzes kunnen maken en verantwoordelijkheid dragen. Zo ervaren ze het nut van wat ze leren, nemen eigenaarschap over hun leerproces en werken op een betekenisvolle, motiverende manier rond echte problemen.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Ontwerp taken die lijken op realistische situaties uit het toekomstige beroep of de praktijk. Zo zien studenten het nut van wat ze leren.

• Confronteer je student met een kort, afgelijnd probleem uit de praktijk van het werkveld. Dit kan bijvoorbeeld schriftelijk of via een videofragment. De student moet uit verschillende antwoorden de beste reactie of handeling kiezen en uitleggen waarom dat zo is.

• Organiseer opdrachten die betekenisvol zijn, aansluiten bij de realiteit en waarin studenten vaardigheden toepassen zoals ze die in een echte context zouden gebruiken. Dit stimuleert de interesse van studenten en ze worden gemotiveerder om de opdracht uit te voeren. Zoek hierbij een opdrachtgever uit het werkveld of uit een onderzoeksdiscipline of werk met ouderejaarsstudenten.

• Werk samen met professionals, organisaties of werkveldpartners die feedback geven of opdrachten aanreiken. Dit verhoogt de geloofwaardigheid en relevantie van de leerervaring.

• Introduceer de werkvorm Challenge-based Education (CBE). Studenten vertrekken vanuit een open, realistische uitdaging en formuleren zelf hun leerdoelen, activeren hun voorkennis en gebruiken passende hulpbronnen.

• Introduceer de werkvorm Community service learning (CSL). Studenten zetten hun academisch kennis en vaardigheden in door een antwoord te bieden op concrete noden van een organisatie of gemeenschap. De nadruk op kritische reflectie binnen CSL versterkt het leerproces van studenten en en hun inzicht erin.

Extra

Onderwijstip 'Challenge-based Education: wat, waarom en hoe?’

Onderwijstip 'Community service learning: de verbinding tussen student en samenleving’'

Cognitieve vaardigheden

Maak studenten bewust van drie fases in elke opdracht

MetaCognitieve vaardigheden

Elke opdracht heeft drie fases (voor, tijdens en na): vooraf het doel en een plan bepalen, tijdens de opdracht de aanpak en voortgang opvolgen en bijsturen, en achteraf nagaan wat goed ging en wat anders kan of moet. Studenten leren op deze manier dat studeren en taken maken meer vraagt dan “gewoon beginnen”.

Motivationele vaardigheden

Hoe?

• Expliciteer voor, tijdens en na met behulp van een visueel schema.

• Geef studenten een concrete opdracht waarbij elke fase een expliciet onderdeel is zodat studenten hiermee kunnen oefenen:

• Voor: Maak samen een kort voorbereidingsplan (doelen, tijdsplanning, verwachte moeilijkheden).
• Tijdens: Bouw vaste, korte checkmomenten in (“Ben ik nog bezig met wat gevraagd is?”).
• Na: Reflecteer in groep aan de hand van begeleidende vragen. Laat antwoorden uit de studentengroep komen, maar laat studenten ook nadenken over oplossingen voor veel voorkomende valkuilen, en vul aan met oplossingen waar ze niet aan dachten.
• Voor: Wat denk je dat de belangrijkste valkuil is bij deze taak?
• Tijdens: Wat deed je toen je vastzat?
• Na: Wat zou je anders doen als je deze opdracht opnieuw zou maken?

• Laat studenten via exam wrappers stilstaan bij de voorbereiding, uitvoering en resultaat van een examen of opdracht. Deze activiteiten helpen hen om hun studieaanpak te plannen, te evalueren en te verbeteren, zodat ze bewuster en doelgerichter leren in de toekomst.

Extra

Leerpad Studeren