Kıbrıs Dil Politikaları

Kıbrıs Dil Politikaları

Kerem Görkem ARSLAN

LG55CM14 Yazılı ve Sözlü İfade

25.09.2025

Département d'Études turques

İçindekiler

1.

Bağlam ve tarihsel arka plan

2.

Dil politikaları

3.

Eğitim dil politikaları

4.

Sorular

5.

Kaynakça

Kıbrıs

Kıbrıs, Doğu Akdeniz’de yer alan bir adadır. Levant havzasında, üç kıtanın arasında bulunur: kuzeybatıda Avrupa, doğuda Asya ve güneyde Afrika. Avrupa Birliği tarafından tanınan adlandırma Kıbrıs Cumhuriyeti’dir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ise yalnızca Türkiye tarafından tanınmaktadır.

Görsel 1 : Kıbrıs ve komşu kıtalar haritası (Kaynak : World Atlas, https://www.worldatlas.com/upload/86/3a/f9/cy-02.jpg, Erişim tarihi: 10.10.2023)

Görsel 2 : Kıbrıs haritası (Kaynak : Farmaki, 2012, s.188)

1.Bağlam ve tarihsel arka plan

Osmanlı İmparatorluğu'ndan Birleşik Krallık'a

"Franklar tarafından işgal edildikten sonra Kıbrıs, Osmanlı hâkimiyetine geçti (1571) ve Türk toplumu da bu dönemde adaya yerleşti. Daha sonra, 1878’de Kıbrıs İngiliz idaresine geçti ve 1878’den 1960’a kadar bir koloni olarak kaldı; 1960 ise adanın bağımsızlığına kavuştuğu ve Cumhuriyet Anayasası’nın hazırlandığı yıldır." (Antoniou, 2019, s.23)

Adadaki medeniyetlerin tarihçesi: Franklar (1192), Venedik Cumhuriyeti (1489), Osmanlı İmparatorluğu (1571), Birleşik Krallık (1878–1960)(Hadjioannou, Tsiplakou, Kappler, 2011, p.1).

1. Bağlam ve tarihsel arka plan

Kıbrıs'ın Bağımsızlığı

Kıbrıs Adası, Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık olmak üzere üç garantör ülke tarafından imzalanan bir antlaşma sonucunda 1 Ekim 1960’ta bağımsızlığını kazanmıştır. Birleşik Krallık, ülkenin güneyi ve doğusunda hâlen iki askerî üs bulundurmaktadır. (Philippou-Ouaras, 2017, s.51) Birleşik Krallık’ın bu ada üzerindeki hâkimiyetine son veren üç antlaşma yapılmıştır: Garanti Antlaşması, İttifak Antlaşması ve Kuruluş Antlaşması.

Görsel 3 : Kıbrıs Cumhuriyeti Bayrağı (Kaynak : Britannica, https://www.britannica.com/topic/flag-of-Cyprus, Erişim tarihi: 10.10.2023)

1. Bağlam ve tarihsel arka plan

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Kıbrıs Cumhuriyeti

• 1960’ta Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık olmak üzere üç ülke arasında yapılan bir anlaşma sonucunda bağımsızlığını kazanmıştır.
• Resmî olarak tüm adayı temsil etse de fiilen adanın güneyini kapsamaktadır; bu nedenle bu cumhuriyetin Türkçe adı Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’dir.
• 2004’ten bu yana Avrupa Birliği üyesi bir devlettir. 1960 Anayasası’na göre resmi diller Yunanca ve Türkçedir.
• İngilizce eğitimi, adanın tarihî geçmişi ve Birleşik Krallık ile ilişkileri nedeniyle özel bir öneme sahiptir.
• Başkenti Lefkoşa’dır.

• 1983’te, 1974’te Yunanistan’daki askerî cunta nedeniyle yaşanan topluluklar arası çatışmalar sonucunda Türkiye’nin askerî müdahalesi ile bağımsızlığını ilan etmiştir.
• Ada topraklarının %37’sini kapsamaktadır. Tek resmi dili Türkçedir.
• Birleşmiş Milletler tarafından tanınmamaktadır.
• Kuzey Kıbrıs Türkleri, Türkiye Cumhuriyeti pasaportu alabilmektedir.
• İngilizce eğitimi, adanın tarihî geçmişi ve Birleşik Krallık ile ilişkileri nedeniyle özel bir öneme sahiptir.
• Başkenti Kuzey Lefkoşa’dır.

1. Bağlam ve tarihsel arka plan

Görsel 4 : Nüfusun etnik/dini topluluk ve dil bazında dağılımı (2008). (Kaynak : Hadjioannou, Stavroula Tsiplakou & Matthias Kappler, 2011, s.3)

1. Bağlam ve tarihsel arka plan

Avrupa Birliği’ne Katılım

“1998 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti, adanın Avrupa Birliği’ne katılımını müzakere etmiştir. BM, Kıbrıs’ın tamamının AB’ye katılımını hedefleyen konfederal bir devlet olmasını öngören Annan Planı’nı sunmuştur. Halkın görüşünü almak için bir referandum düzenlenmiş ve sonuçlar kesin olmuştur. Kıbrıslı Rum nüfusun büyük çoğunluğu bu karara karşı çıkmıştır. Buna rağmen, Kıbrıs Cumhuriyeti 2004’te nihayetinde Avrupa Birliği üyesi olmuş ve adanın bölünmesi sorununa çözüm bulmak için yapılan müzakereler devam etmiş, ancak sonuçsuz kalmıştır.” (Antoniou, 2019, s.100)

Görsel 5 : Kıbrıs haritası, adanın kuzey ve güneyini ayıran sınır. (Kaynak : Hadjioannou, Tsiplakou, Kappler, 2011, s.2)

1. Bağlam ve tarihsel arka plan

Devlet Tanınırlığı

Kıbrıs Cumhuriyeti resmî olarak (de jure) tüm adayı kapsasa da, Kuzey Kıbrıs fiilen (de facto) Kıbrıs Cumhuriyeti’nden bağımsızdır. Bu nedenle, Kuzey Kıbrıs vatandaşları Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından resmî olarak Kıbrıslı olarak tanınmamaktadır ve sonuç olarak Avrupa Birliği vatandaşı değillerdir.

de jure: hukukî olarak / yasaya göre de facto: fiilen / uygulamada

2. Dil politikaları

Resmi Diller

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin resmi dilleri Türkçe ve Yunancadır, ancak adanın güneyinde en çok konuşulan diller Yunanca, Kıbrıs Rumcası ve İngilizcedir (özellikle idari alanlarda). Kuzeyde ise Türkçe hâkimdir. (Hadjioannou, Stavroula Tsiplakou & Matthias Kappler, 2011, ss.5-8) Okuryazarlık dilleri, etnik ve dini toplulukların standart dil çeşitleridir; bu nedenle Yunanca için Yunanistan Yunancası, Türkçe için Türkiye Türkçesi kullanılmaktadır. (ibid., s.8) İngilizce, resmi dil olmamasına rağmen, profesyonel alanlarda kullanılmaktadır. (Önal, 2014, ss.15-16)

10

2. Politiques linguistiques

Kıbrıs Rumcası

“Bu diller yalnızca çokdilli bir kimliğin oluşumuna katkıda bulunmakla kalmamış, aynı zamanda konuşmacının söylemine İngilizce, Fransızca veya Türkçe kökenli kelimeler katması durumunda yerel konuşmayı da etkilemiştir. Bu sözcük dağarcığı bugün Kıbrıs Rumcası lehçesinin ayrılmaz bir parçasıdır.” (Antoniou, 2019, s.23) “Yerel konuşmayı [...] ‘Kıbrıs Rumcası lehçesi’ veya kısaca ‘Kıbrıs Rumcası’ terimleriyle adlandırıyoruz. Bu terimin ‘Kıbrıslı’ yerine kullanılması, yerel konuşma ile Atina’da konuşulan modern standart Yunanca arasındaki benzerlikleri vurgulamak için değil, Kuzey Kıbrıs’ta konuşulan ve ‘Kıbrıs Türkçesi’ olarak adlandırılan koddan ayırmak için yapılmıştır.” (Ibid., s.91)

Lehçeler

Kıbrıs Türkçesi

“Türkçe, Kuzey Kıbrıs’ın ulusal ve resmi dilidir ve aynı zamanda ‘vatan’ Türkiye’ye bir köprü olarak da kabul edilir. Yazım, standart Türkçe ile aynı olmasına rağmen, lehçe belirgin şekilde farklıdır ve Kıbrıs Türkçesi lehçesinde farklı kelime ve ifadeler de bulunmaktadır. [...] Öte yandan, Kıbrıs Türkçesi lehçesinin kullanımı semboliktir; özellikle kamusal alanın dilsel unsurlarında görülür. Kıbrıs Türkçesi lehçesinin yazımı standart Türkçe ile aynı olsa da, lehçe hâlâ tabelalarda bir ‘kimlik göstergesi’ olarak görülebilmektedir.” (Önal, 2014, ss.151-152)

11

3. Politiques linguistiques éducatives

Kıbrıs Cumhuriyeti'nde Eğitim

Eğitim dili Yunancadır ve lehçenin eğitimde hiçbir yeri yoktur. Altı yaşına kadar çocuk, evde Kıbrıs lehçesini öğrenir ve ilkokula başladığında Yunanca dil becerilerini kazanması gerekir. Bu durum, Kıbrıslı Rum konuşucularda çeşitli dilsel ve psikolojik sorunlara yol açmaktadır. (Antoniou, 2019, ss.114-116)

Kuzey Kıbrıs'ta Eğitim

Tek resmi dil Türkçedir. Bu nedenle devlet okullarında eğitim Türkçe verilmektedir. Bununla birlikte, eğitim dili İngilizce olan birçok özel okul da mevcuttur. Adanın İngiliz etkisi altında geçmişi ve turizmin başlıca gelir kaynaklarından biri olması, İngilizce öğrenimini teşvik etmektedir.

12

3. Eğitim dil politikaları

İngilizce Öğretiminin Yeri

1960–1974 yılları arasında okullarda İngilizce zorunlu dersti. (Yağcıoğlu, 2003, s.32)

Kıbrıs Cumhuriyeti okullarında İngilizce dersleri, ilkokul dördüncü sınıftan itibaren haftada iki saat olarak düzenlenmektedir. “Tüm öğrenciler, devlet okulundaki eğitimleri boyunca haftada en az iki saat İngilizce dersi almaktadır.” (Hadjioannou, Stavroula Tsiplakou & Matthias Kappler, 2011, s.9)

İngilizcenin eğitimdeki rolü çok önemlidir, özellikle Kıbrıslı Türkler için İngiltere’de yükseköğretim dili olarak. Post-kolonyal bir ülke olmanın sağladığı ayrıcalıklar sayesinde çocuklarını eğitim için İngiltere’ye gönderme eğilimindedirler. (Önal, 2014, s.17)

Adadaki bu iki yönetim arasındaki arabuluculuk toplantılarında hâlen konuşulmaktadır. (Yağcıoğlu, 2003, s.32)

13

3. Eğitim dil politikaları

Eğitim kurumlarında öğretilen diğer yabancı diller

Kuzey Kıbrıs: Devlet okullarında Türkçe resmi dil olup, İngilizce ilkokul dördüncü sınıftan itibaren oldukça yaygındır. Bununla birlikte, sadece İngilizce eğitim verilen bazı özel okullar da mevcuttur. Öğrenciler, seçmeli ders olarak Almanca, nadiren Yunanca ve Fransızca arasından bir yabancı dil seçerler. (Önal, 2014, s.16) Kıbrıs Cumhuriyeti: Fransızca, ortaöğretimin birinci kademesi (Gymnasio) birinci sınıfta haftada iki saat zorunlu ders olarak verilmektedir ve ikinci kademenin (Lykeio) birinci sınıfının sonuna kadar devam eder. Lykeio’nun ikinci sınıfından itibaren yabancı dil seçimleri ve seçenekleri genişletilmektedir. Bu seviyede sunulan yabancı diller İngilizce, Fransızca, Almanca, İtalyanca, Rusça ve Türkçedir. (Hadjioannou, Stavroula Tsiplakou & Matthias Kappler, 2011, ss. 9-10)

14

3. Eğitim dil politikaları

Eğitimde Karşılıklılık: Birleşik Krallık ve Kıbrıs Cumhuriyeti

Birleşik Krallık’ta önemli bir Kıbrıslı Rum topluluğu bulunmaktadır. Bu topluluğun büyüklüğü 200.000 ile 300.000 kişi arasında değişmektedir. Kıbrıs Eğitim ve Kültür Bakanlığı, Birleşik Krallık’taki Rum okullarında kullanılan müfredatları hazırlamaktadır; resmi olarak onaylanan son müfredat 1997 yılına aittir. Bu müfredat, öğrencilerin dil repertuarı kapsamında ne Kıbrıs Rumcasına ne de İngilizceye herhangi bir atıfta bulunmamış, yalnızca Yunancaya değinmiştir. Yeni müfredat (2019) iki meseleyi ortaya koymaktadır: birincisi, öğrencilerin birincil dilinin İngilizce olması ve Yunanca bilgilerinin sınırlı olması; ikincisi, Kıbrıslı Rum kökenli öğrencilerin evde, geniş aileleri ve topluluk çevresinde Kıbrıs Rumcasına maruz kalmalarıdır. Yeni müfredat ayrıca, özellikle öğrencilerin şarkılar ve şiirler aracılığıyla Kıbrıs kültürüyle bağlantı kurabilmeleri için, öğretim ve öğrenimde Kıbrıs Rumcasının kullanımına da yer vermektedir. (Ioannidou, E. ve ark., 2020, ss. 5-6)

15

3. Eğitim dil politikaları

Dilsel Çeşitlilik

Kısaca: Kıbrıs Türkçesi ve Kıbrıs Rumcası lehçeleri evde ve günlük iletişimde konuşulmaktadır. Hiçbir şekilde Kıbrıs’taki okullarda öğretilmemektedir; ancak Kıbrıs Rumcası, Birleşik Krallık’taki bazı Yunan eğitim kurumlarında öğretilmektedir. Türkçe, adanın tamamında resmi dil olmasına rağmen, bu iki yönetim arasındaki diplomatik görüşmelerde kullanılmamaktadır. İngilizce resmi dil değildir; ancak Kıbrıslıların büyük çoğunluğu tarihî, eğitimsel ve mesleki sebeplerle iyi derecede İngilizce bilmektedir. Fransızca, Kıbrıs Cumhuriyeti’nde zorunlu bir ders olduğundan, çokdilli bu bağlamda ikincil bir öneme sahiptir.

16

Teşekkürler

4. Sorular

Sorular

Kıbrıs Cumhuriyeti’nde resmi dil olarak Türkçenin, bu devletin eğitim sistemi üzerinde bir etkisi var mıdır?

Sizce, Kıbrıs genelinde öğretilen ve tercih edilen dil olan İngilizce, neden adanın resmi dilleri arasında yer almamaktadır?

Türkçe her iki yönetimin de resmi dili olmasına rağmen, İngilizce neden arabuluculuk ve çatışma çözümü dili haline gelmiştir?

Lehçelerin günlük yaşamda konuşulmasına rağmen okullarda öğretilmemesi durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

18

5. Kaynakça

• ANTONIOU, S. (2019). Les enjeux cognitifs et linguistiques du sujet parlant plurilingue en néoténie linguistique : Le cas du locuteur chypriote grec. Université de Bourgogne Franche-Comté.
• Carte de l’île de Chypre. (s. d.). World Atlas. Consulté 11 décembre 2022, à l’adresse https://www.worldatlas.com/upload/86/3a/f9/cy-02.jpg
• DE VARENNES, F. (2010). Le rôle du droit international en matière d’aménagement linguistique : La fin de l’époque de la souveraineté absolue? Télescope, 16(3), 39‑54.
• DE VARENNES, F. (2012). Langues officielles versus droits linguistiques : L’un exclut-il l’autre ? Droit et cultures [En ligne], 63(1), 41‑58. https://doi.org/DOI :https://doi.org/10.4000/droitcultures.2880
• FARMAKI, A. (2012). A Supply-Side Evaluation of Coastal Tourism Diversification : The Case of Cyprus. Tourism and Hospitality Planning & Development, 9(2), 183‑203. https://doi.org/DOI:10.1080/21568316.2011.634431
• HADJIOANNOU, X., TSIPLAKOU, S., KAPPLER, M. (2011). Language policy and language planning in Cyprus. Current Issues in Language Planning, 12(4), 503‑569. https://doi.org/DOI:10.1080/14664208.2011.629113
• IOANNIDOU, E., KARATSAREAS, P., LYTRA, V. et TSIPLAKOU, S. (2020). Why and how to integrate non-standard linguistic varieties into education : Cypriot Greek in Cyprus and the UK. Languages, Society & Policy. https://doi.org/DOI: https://doi.org/10.17863/CAM.54137
• ÖNAL, B. (2014). Exploring the linguistic landscape of North Cyprus and its in elt classrooms. Université technique du Moyen-Orient.
• PHILIPPOU-OUARAS, M. (2017). Normes identitaires et linguistiques à Chypre, À la mémoire de Thierry Bulot. Cahiers de Linguistique, 43(1), 45‑66.
• SMITH, W. (s. d.). Flag of Cyprus. Britannica. Consulté 11 décembre 2022, à l’adresse https://www.britannica.com/topic/flag-of-Cyprus
• YAĞCIOĞLU, D. (2003). Kıbrıs’ta çokdillilik olgusu. Dilbilim Araştırmaları, 27‑40.

Kaynakça

19

6. Ouverture

Pour aller plus loin

278. Pour la Cour, toutefois, la possibilité offerte aux parents chypriotes grecs d'inscrire leurs enfants dans les établissements secondaires du Nord dans les conditions proposées n’est pas très réaliste, étant donné que ces enfants y ont déjà effectué leur scolarité primaire dans une école chypriote grecque. Les autorités ne peuvent ignorer que les parents chypriotes grecs souhaitent que leurs enfants poursuivent leur enseignement en langue grecque. Le fait que les autorités de la« RTCN », après avoir organisé un enseignement primaire en langue grecque,n’aient pas fait de même pour le secondaire ne peut que passer pour un déni de la substance du droit en cause. On ne saurait affirmer que l'existence d'établissements secondaires dans le Sud offrant un enseignement conforme à la tradition linguistique des Chypriotes grecs enclavés suffise à satisfaire à l'obligation qu’impose l’article 2 du Protocole n° 1, vu l’impact de cette option sur la vie familiale (paragraphes 277 ci-dessus et 292 ci-dessous). 279. La Cour note que le gouvernement requérant soulève un grief supplémentaire concernant l’enseignement primaire et l’attitude des autorités de la « RTCN »en matière de nomination des professeurs. À l’instar de la Commission, elle estime que, prises globalement, les preuves ne révèlent pas l’existence d’une pratique administrative consistant à refuser le droit à l’instruction primaire. 280. Eu égard à ce qui précède, la Cour conclut qu’il y a eu violation de l’article 2 du Protocole n° 1 dans le chef des Chypriotes grecs vivant dans le nord de Chypre Dans la mesure où ils n’ont pas bénéficié d’un enseignement secondaire approprié. (Chypre c. Turquie, arrêt du 10 mai 2001, Cour européenne des droits de l’homme, Strasbourg.) (De Varennes, 2010, p.48)

20