เกมถอดรหัสข่าวลวง

Start

จัดทำและพัฒนาโดย ครูรณยุทธิ์ งามเจริญ โรงเรียนห้างฉัตรวิทยา จังหวัดลำปาง

โลกกำลังสั่นคลอนเพราะ “ข่าวลวง” ที่แพร่กระจายไปทั่วออนไลน์ ทุกครั้งที่ข่าวถูกแชร์ ความจริงจะถูกบิดเบือนและสร้างความสับสนในสังคม คุณและทีมคือ “นักสืบข่าวเยาวชน” ได้รับภารกิจพิเศษจาก “ศูนย์ตรวจสอบข้อเท็จจริง” ให้หยุดยั้งข่าวลวง ก่อนที่มันจะขยายวงกว้างและสร้างความเข้าใจผิดไปทั่วโลก ไปทำภารกิจกันเลย!

ศูนย์ตรวจสอบข้อเท็จจริง fact-check station

ภารกิจที่ 1: ตามหาข้อสนเทศ (Locate)

ในโพสต์นี้มีหลายจุดที่ควรสังเกต… คลิกเลือกเบาะแสที่คุณคิดว่าน่าสงสัยที่สุด

ภารกิจที่ 1 Locate : สำเร็จ!

ยอดเยี่ยมมาก นักสืบ! คุณได้พิสูจน์แล้วว่าไม่ได้หลงเชื่ออะไรง่ายๆ การตรวจสอบว่าแหล่งข้อมูลมีอยู่จริง คือกุญแจสำคัญ แต่การสืบสวนยังไม่จบ… คุณต้องตรวจสอบว่า “แหล่งข้อมูลนั้นมีอยู่จริงหรือไม่”

ศูนย์ตรวจสอบข้อเท็จจริง fact-check station

ภารกิจที่ 2: ตรวจสอบแหล่งข้อมูล (Verify)

นักสืบ… ตอนนี้คุณเจอเบาะแสแล้วว่าโพสต์นี้อ้างชื่อ Thai PBS แต่การสืบยังไม่จบ เพราะยุคนี้ใครๆก็แอบอ้างชื่อได้ เราต้องตรวจสอบว่า Thai PBS เคยรายงานข่าวนี้จริงหรือไม่ พร้อมที่ลุยต่อหรือยัง

00:15

question 1/2

ตอบให้ถูกต้องเพื่อปลดล็อกเบาะแส และก้าวสู่ภารกิจถัดไป

00:15

question 2/2

ตอบให้ถูกต้องเพื่อปลดล็อกเบาะแส และก้าวสู่ภารกิจถัดไป

ภารกิจที่ 2: ตรวจสอบแหล่งข้อมูล (Verify)

ดีมาก นักสืบ! คุณตรวจสอบที่เว็บไซต์ Thai PBS แล้ว…ไม่พบข่าวนี้นี่คือทักษะการอ่านที่สำคัญ นั้นก็คือ การตรวจสอบกับแหล่งข้อมูลต้นทาง แต่การสืบสวนไม่ได้จบเพียงแค่นี้…ในโลกออนไลน์ เราไม่ได้เจอข้อมูลจากแค่แหล่งเดียว บางครั้งเราต้องเผชิญกับหลายแหล่งพร้อมกัน ดังนั้น ขั้นต่อไปคือการฝึก ประเมินความน่าเชื่อถือ ของแหล่งข้อมูลแต่ละแหล่ง ดูเหมือนบนโต๊ะของคุณตอนนี้ มีหน้าจอแสดงข่าวจากหลายที่ บางแหล่งก็ดูน่าเชื่อถือ แต่บางแหล่งก็ดูจะเสี่ยงถูกหลอก พร้อมที่ลุยต่อหรือยัง

ภารกิจที่ 2: ตรวจสอบแหล่งข้อมูล (Verify)

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

โพสต์จากเพจที่ไม่ใช่สำนักข่าวทางการ มักคัดลอกหรือแต่งเติม โดยไม่ระบุหลักฐาน

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

เป็นการแสดงความเห็นส่วนตัว หรือแชร์ต่อ โดยไม่ยืนยันข้อเท็จจริง

มีทีมบรรณาธิการ มีการตรวจสอบ แต่บางครั้งก็อาจคลาดเคลื่อน ต้องเทียบหลายแหล่ง

เว็บไซต์ทางการของ Thai PBS รายงานข่าวจริง ตรวจสอบย้อนหลังได้

Title

Title

Title

Title

IG: iran_military_ official1

ความเห็นชาวเน็ต

สำนักข่าวหลัก

ข่าวจากเว็บไซต์จริง

Write a brief description here

Write a brief description here

Write a brief description here

Write a brief description here

ไม่ใช่ทุกแหล่งข้อมูลจะน่าเชื่อถือเหมือนกัน ภารกิจของคุณคือต้องสืบแหล่งข้อมูลทีละใบ แล้วจัดเรียงแหล่งข่าวเหล่านี้จาก น่าเชื่อถือมากที่สุด ไปน้อยที่สุด

00:15

mission 2

ภารกิจที่ 2 Verify : สำเร็จ!

เยี่ยมมาก นักสืบ! คุณตรวจสอบจนรู้แล้วว่า แหล่งไหนน่าเชื่อถือ แต่งานของคุณยังไม่จบ เพราะแม้แต่ในข่าวจริง ๆ ก็มีทั้งประโยคที่บอกข้อมูล และ ประโยคที่บอกความรู้สึกของผู้เขียน ถ้าคุณสับสนระหว่างสองอย่างนี้ คุณอาจโดนชักจูงได้ง่าย

ศูนย์ตรวจสอบข้อเท็จจริง fact-check station

ภารกิจที่ 3: แยกข้อเท็จจริง ข้อคิดเห็น และข้อมูลเท็จ

ในโลกข่าวออนไลน์ ไม่ใช่ทุกบรรทัดจะเป็น ข้อมูลจริง ทั้งหมด… บางบรรทัดคือ ข้อเท็จจริง (Fact) ที่ตรวจสอบได้ เช่น วัน เวลา ตัวเลข บางบรรทัดคือ ข้อคิดเห็น (Opinion) ที่สะท้อนความรู้สึกหรือมุมมอง และบางครั้งก็มี ข้อมูลเท็จ (False) ที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อหลอกให้เราเชื่อ ไปเรียนรู้เพิ่มเติมในสนามทดลองกันเถอะ

สนามทดลอง

ข้อเท็จจริง คือข้อมูลที่ตรวจสอบได้จริง เช่น วันที่ ตัวเลข หรือเหตุการณ์ที่พิสูจน์ได้เช่น

ข้อคิดเห็น คือ ความคิด ความรู้สึก หรือการประเมินค่าที่บุคคลแสดงออกมา เช่น

ข้อมูลเท็จ คือสารที่ไม่ตรงกับความจริง อาจเกิดจากความเข้าใจผิด หรือจงใจสร้างขึ้นเพื่อหลอกลวง เช่น

🔍 Fact ข้อเท็จจริง

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

Use this side of the card to provide more information about a topic. Focus on one concept. Make learning and communication more efficient.

💬 Opinion ข้อคิดเห็น

⚠️ False ข้อมูลเท็จ

นี่คือน้ำท่วมที่เลวร้ายที่สุดในรอบสิบปี

Thai PBS รายงานว่าเกิดน้ำท่วมที่เชียงใหม่ วันที่ 1 ก.ย. 2567

Thai PBS รายงานว่าน้ำท่วมทำให้เสียชีวิตนับพัน

Title

Title

Title

Write a brief description here

Write a brief description here

Write a brief description here

จำไว้ นักสืบข่าวทุกคนต้องแยกให้ออกว่าอะไรคือข้อเท็จจริง (Fact), ข้อคิดเห็น (Opinion) หรือ ข้อมูลเท็จ (False)…เมื่อเข้าใจแล้ว กลับไปลุยภารกิจของคุณต่อ

ภารกิจที่ 3: แยกข้อเท็จจริง ข้อคิดเห็น และข้อมูลเท็จ

ถึงเวลาลงสนามจริงแล้ว…นักสืบข่าว ต้องแยกให้ออกว่าสารนี่คือ ข้อเท็จจริง, ข้อคิดเห็น หรือข้อมูลเท็จ ....พร้อมแล้วหรือยัง

00:15

question 1/2

ตอบให้ถูกต้องเพื่อปลดล็อกเบาะแส และก้าวสู่ภารกิจถัดไป

00:15

question 2/2

ตอบให้ถูกต้องเพื่อปลดล็อกเบาะแส และก้าวสู่ภารกิจถัดไป

ภารกิจที่ 3 Fact–Opinion–False : สำเร็จ!

เก่งมาก นักสืบ! คุณสามารถแยกได้แล้วว่าะไรคือข้อเท็จจริง (Fact), ข้อคิดเห็น (Opinion) หรือ ข้อมูลเท็จ (False) แต่ระวัง ข่าวต่อไปคุณอาจเจอกับ ความคิดเห็นที่มีอคติ (Bias) ที่แอบซ่อนอยู่ในข่าว เตรียมตัวให้ดี ภารกิจที่ 4 กำลังรอคุณอยู่

ศูนย์ตรวจสอบข้อเท็จจริง fact-check station

ภารกิจที่ 4 : จับอคติที่ซ่อนอยู่

ก่อนจะไปภารกิจใหม่…มาลองทบทวนกันอีกครั้งว่า ข้อเท็จจริง (Fact) คือ ข้อมูลที่ตรวจสอบได้จริง เช่น วัน เวลา ตัวเลข สถานที่ ส่วนข้อคิดเห็น (Opinion) คือ ความรู้สึกหรือมุมมองของผู้เขียน เช่น “รุนแรงที่สุด” หรือ “ดีมาก ๆ” มาลองฝึกกันอีกครั้ง

สนามทดลอง

00:15

question 1

อ่านข้อความต่อไปนี้ แล้วเติมคำว่า ข้อเท็จจริง หรือ ข้อคิดเห็น ลงในช่องว่างท้ายประโยค

ภารกิจที่ 4 : จับอคติที่ซ่อนอยู่

สุดยอด! ตอนนี้คุณแยกข้อเท็จจริงกับข้อคิดเห็นได้แล้ว ก้าวต่อไป คุณจะต้องตอบได้ว่า ข้อคิดเห็นนั้นมีความเป็นกลาง หรือว่ามีอคติแฝง ก่อนอื่นต้องไปเรียนรู้เรื่องนี้กันก่อน

เรียนรู้เพิ่มเติม

ภารกิจที่ 4 : จับอคติที่ซ่อนอยู่

ความแตกต่างของข้อคิดเห็น 1) ข้อคิดเห็นที่เป็นกลาง คือความเห็นที่เป็นการประเมิน หรือความรู้สึกส่วนตัว แต่ ไม่ใช้ถ้อยคำชี้นำรุนแรง เช่น: “น้ำท่วมครั้งนี้รุนแรงกว่าปีที่แล้ว” 2) ข้อคิดเห็นที่มีความเอนเอียง คือความเห็นที่ใช้ถ้อยคำชี้นำ อารมณ์รุนแรง หรือใส่อคติ เพื่อทำให้ผู้อ่านคล้อยตาม เช่น: “รัฐบาลเพิกเฉย ปล่อยให้น้ำท่วมทำลายชีวิตผู้คน” ✦ ใช้คำว่า เพิกเฉย / ทำลายชีวิต → กระตุ้นอารมณ์ให้เชื่อทันที

ภารกิจที่ 4 : จับอคติที่ซ่อนอยู่

ไม่ใช่ทุกความเห็นจะถูกสร้างขึ้นมาเท่าเทียมกัน บางความเห็นถูกสร้างมาเพื่อให้ข้อมูล แต่บางความเห็นถูกสร้างมาเพื่อชี้นำเรา เวลาอ่านข่าว บทวิจารณ์ หรือโพสต์ต่างๆ ในโลกออนไลน์ถ้าอ่านแล้วรู้สึก โกรธจัด หรือ ตื่นเต้นดีใจ จนอยากจะแชร์ทันที ให้หยุดก่อน! นั่นอาจเป็นสัญญาณว่าผู้เขียนกำลังใช้อคติเพื่อควบคุมอารมณ์ของเราอยู่ ลองทำแบบทดสอบ ประเมินความรู้เท่าทันอคติในข้อคิดเห็น

00:15

question 1/3

You have triggered the alarms. Respond correctly before you get caught.

00:15

question 2/3

You have triggered the alarms. Respond correctly before you get caught.

00:15

question 3/3

You have triggered the alarms. Respond correctly before you get caught.

ภารกิจที่ 4 Bias : สำเร็จ!

สุดยอดไปเลย ตอนนี้คุณไม่เพียงแต่รู้แล้วว่าอะไรคือข้อเท็จจริง หรืออะไรคือข้อคิดเห็น แต่ยังสามารถแยกแยะได้ด้วยว่าความคิดเห็นแบบไหนที่เป็นกลาง และแบบไหนที่มีอคติเอนเอียง นี่ถือเป็นทักษะการวิเคราะห์ข่าวที่สำคัญมาก เพราะในโลกออนไลน์ ข่าวปลอมหรือข้อมูลที่ชี้นำผิดๆ มักจะนำเสนอโดยใช้ ข้อเท็จจริงบางส่วน มาผสมกับ ข้อคิดเห็นที่มีอคติ เพื่อจูงใจให้ผู้อ่านคล้อยตามได้ง่ายขึ้น

ภารกิจสิ้นสุดแล้ว

ด้วยความพยายามของคุณและทีม “นักสืบข่าวเยาวชน” ข่าวลวงถูกเปิดโปง ความจริงถูกปกป้อง และโลกออนไลน์ได้ปลอดภัยขึ้น

เริ่มใหม่

จัดทำและพัฒนาโดย ครูรณยุทธิ์ งามเจริญ โรงเรียนห้างฉัตรวิทยา จังหวัดลำปาง

Thai PBS ทางการ → น่าเชื่อถือที่สุด เพราะเป็นต้นทางจริง ของข้อมูล สำนักข่าวหลัก → ยังน่าเชื่อถือได้ เนื่องจากมีทีมข่าวและบรรณาธิการ แต่ไม่ใช่ต้นทางโดยตรง บัญชี IG: iran_military_official1 → ไม่น่าเชื่อถือ เพราะไม่ใช่สื่อไทย แต่อ้างชื่อ Thai PBS ความเห็นชาวเน็ต → ไม่น่าเชื่อถือที่สุด เพราะเป็นเพียงการเล่าต่อหรือความคิดเห็น ไม่มีหลักฐานรองรับ

ที่มา : อำนาจของสื่อ กับ การชี้นำสังคม | ฟาโรห์ เตชภณ คำสีแก้ว