Orkatza

Orkatza

(Capreolus capreolus)

Egilea: Maddi Urkidi

AURKIBIDEA

1. Portada2. Aurkibidea 3. Izen arrunt eta zientifikoa 4. Sailkapena 5. Deskribapena eta morfologia 6. BANAKETA eta habitata 7. Banaketa eta HABITATA 8. Nutrizio mota 9. Elikadura

10. Ugalketa11. Kontserbazio egoera 12. Dimorfismo sexuala 13. Bitxikeriak 14. Bideoa 15. Galderak 16. Galderak 17. Galderak 18. Amaiera

Izen arrunta eta zientifikoa

Izen arrunta: Orkatza

Izen zientifikoa: Capreolus capreolus

Sailkapena:

Erreinua: Animalien erreinuaFiluma: Chordata Klasea: Mammalia Ordena: Artiodactyla Familia: Cervidae Generoa: Capreolus Espeziea: C. capreolus

Deskribapena eta morfologia:

• Tamaina txikiko ungulatua da, ardi baten antzekoa.
• Belarri handiak ditu, entzumen ona ematen diotenak, eta ikusmen eta usaimen onak.
• Ilajea marroi-grisaxka du, oharkabean pasatzeko egokia, eta urtean bi aldiz ileberritzen da.
• Atzeko hankak aurrekoarekiko altxatuak izateak eta beste ungulatuek baino bizkarrezur makurragoa izateak erraztasunak ematen dizkio leku oztopotsuetan jauziak egiteko.
• Ingurune basotsuetan bizi denez, oso ondo datozkio ezaugarri hauek.

• Ez du buztanik.
• Arrek gutxi adarkaturiko adajea dute, neguan aldatzen dutena; adar nagusi bat du, behealdean aurrera zuzenduriko punta batekin eta atzera zuzenduriko beste batekin, lehenengoa baino luzeagoa.

BANAKETA eta habitata

• Mundu mailan, orkatza Europan eta iparraldeko Asian dago, eta iparralderantz eta ekialderantz egin ahala gero eta banako handiagoak aurkitzen dira.

• Naturalki ere zabaltzen ari da Euskal Herrian, Landetatik iparraldera; ekialdetik Pirinioetara; eta mendebaldetik Araba, Bizkaia eta Nafarroara.

Banaketa eta HABITATA

• Orkatza baso hostogalkor, dibertso, sastrakatsu, tartekaturiko zelai ugariko, eta errekasto ugarikoekin lotu izan da beti, baina denborarekin baldintza oso desberdinetako basoetara egokitu daitekeela ikusi da. Iberiar Penintsulan pagadietan, koniferoen basoetan, hariztietan, artadietan... dago.

• Edozein baso egitura egokia izan daiteke orkatzarentzat. Halere hasieran deskribatutako basoak gehiago hautatzen dituzte, eta baso baten baliabide trofikoak ugariagoak direnean orkatz dentsitate handiagoak aurkitzen dira.

Nutrizio mota :

NUTRIZIO HETEROTROFOA

• Nutrizio heterotrofoa dute, mantenugai organikoak eta energia beste izaki bizidun batzuen materia organikotik lortzen dituztelako.

Elikadura

• Landare-dibertsitate handia eskatzen duen belarjalea da.

• Bizi den ingurunearen arabera espezie desberdinak hautatuko ditu, baina beti ere, landareen zati elikagarrienak hautatzen ditu, beren heste laburrarekin ez baitio etekin handirik ateratzen jandakoari.

• Duen urdail-bolumen txikiak jatordu motzak eta sarri egitera behartzen du. Neguan, besterik ez dagoenean, zuhaitz-azalarekin, sasiekin eta gutxi gehiagorekin moldatzen da, baina jarduera ere asko murrizten du.

Ugalketa

• Kumeak babesgabe jaiotzen dira, belar artean egoten dira amaren zain elikatzeko eta garbitzeko.
• Edoskitzaroak hiru hilabete inguru irauten ditu eta 9-12 hilabeterekin amarengandik bereizten dira.
• Behin bereizita noraezean ibiliko dira bizileku berri bat aurkitu arte, emeek urte bete inguru pasa dezakete, eta gutxienez hiru urte arrek.
• 14 hilabeterekin lortzen dute heldutasun sexuala eta emeak adin honekin estalita gera daitezke, baina lurraldekoitasuna dela eta arrek beren lurraldea izan arte itxoin beharko dute gurutzatu ahal izateko.

• SEXU BIDEZKO UGALKETA DUTE:

• Eme kantitate alturik ezean eme bat hartuko du ar bakoitzak. Udarekin batera sartzen dira araldian eta maiatza inguruan jaiotzen dira.
• Tarte luze honen arrazoia atzeratutako ernaldia da. Estaltzea eman eta 15 egunera enbrioiaren garapena moteltzen da ia geratzeraino eta horrela mantentzen da urtarrila ingurura arte, horrela orkatzak kumeak neguan jaiotzea saihesten du.
• Gorteiatzea luzea izaten da, arra emearen atzetik korrika aritzen da emeak estaltzen uzten dion arte.
• Eme bakoitza orban zuriz betetako bi kumez erditzen da gehienetan.

Kontserbazio egoera

• Duela 50 urte Irati inguruko basoetan baino geratzen ez zen. Hainbat herri hustutzea dela medio, abere-kopuruaren jaitsierak; duela urte dezente bere ehiza debekatzea eragin zuen.

• Egoera hau zeharo aldatu da azken 20 urteotan. Gaur egun, bere ehiza ez dago debekatuta, baina modu jasangarrian egiten da.

Dimorfismo sexuala

• Arren eta emeen artean tamaina-alde txikia egon arren, ez dago dimorfismo sexualik.

• Arrek adarra izatea da bereizmenerako ezaugarririk nabarmenena.

Bitxikeriak

• Bizi itxaropena 12 urteren bueltakoa da, luzeagoa emeetan arretan baino, bai espeziearen biologiagatik eta baita ehizaren presio txikiagoagatik ere. 19 urtera arteko emeak ikusi dira.

• Urdaibaien orkatzen gainpopulazioak erregistratu dira, eta, horren ondorioz, Bizkaiko Foru Aldundiak neurriak hartu ditu populazioa kontrolatzeko, hala nola ehiztari profesionalak kontratatzeko edo kontrolatutako eremuetan ehizatzea baimentzeko.

Soinua

Bideoa

Galderak

-Orkatza-

Galderak

-Orkatza-

Galderak

-Orkatza-

Amaiera

Eskerrik asko zuen arretagatik, espero dut zuen gustokoa izana!

HABITATA

• Baso hostogalkorra:

Deskribapena eta morfologia:

• 1.

• 5.

• 6.

• 2.

• 7.

• 3.

• 4.

Orkatzaren elikadura

Dimorfismo sexuala

Emea

Arra

Arra

Emea

Dimorfismo sexuala

Dimorfismo sexuala

BANAKETA

Orkatzaren banaketa

• Europan eta iparraldeko

Asian dago.

Ugalketa:

Ugalketari esker, izaki bizidunek antzeko organismo batzuk sortzen dituzte, espeziearen biziraupena bermatzeko.

• Sexu bidezko ugalketa:

Sexu bidezko ugalketan, sexu desberdineko bi banakok (arrak eta emeak) beren antzeko ondorengoak sortzen dituzte.

• ORKATZA:

Orkatzak, sexu bidezko ugalketa burutzen du.

• Ugalketa sexugabea:

Ugalketa sexugabean, banako bakar batek (guraso bakarrak) ondorengo berdin-berdin bat sortzen du.