Ocena polskiego społeczeństwa w cz. III "Dziadów" Mickiewicza

Nieczuła skorupa czy gorąca lawa?Ocena polskiego społeczeństwaw III cz. "Dziadów" Adama Mickiewicza

Kontekst historyczny - sytuacja Polski w czasach Mickiewicza

Był to okres, w którym nasz kraj nie istniał na mapie Europy – po trzecim rozbiorze w 1795 roku Polska znalazła się pod panowaniem Rosji, Prus i Austrii. Szczególnie trudna była sytuacja pod zaborem rosyjskim, gdzie carowie stosowali brutalne represje wobec Polaków dążących do odzyskania niepodległości.

czytaj więcej

Obraz społeczeństwa w scenie VII

tzw. „towarzystwo stolikowe”

tzw. „towarzystwo przy drzwiach”

uczestnicy spotkania

językrozmów

tematyrozmów

postawaideowa

Podsumowanie - metafora lawy

Słowa Piotra Wysockiego: (...) Nasz naród jak lawa, Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi; Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.

Co symbolizuje „zimna i twarda skorupa” lawy,a co "wewnętrzny ogień"?

Jakie znaczenie ma kontrast między zewnętrzną skorupąa wewnętrznym ogniem?

Dlaczego Mickiewicz używa metafory lawy, by opisaćsytuację Polski?

Poćwicz przed maturą!

Na zakończenie wykonaj jeszcze kilka zadań.

Uczestnicy spotkania

• młodzież patriotyczna, inteligencja, przedstawiciele młodszych pokoleń
• to ludzie, którzy buntują się przeciwko postawie ideowej rządzących
• do tego grona należą ludzie młodzi oraz starzy Polacy, np.: Adolf, Niemojewski, Wysocki i inni
• postaci te mają imiona i nazwiska postaci historycznych

Odpowiedz na pytanie:Czy uważasz, że wypowiedź Piotra Wysockiego ma uniwersalne przesłanie, które można odnieść do współczesnych społeczeństw? Dlaczego? Uzasadnij odpowiedź.

Tematy rozmów

• tematy lekkie, błahe, powierzchowne rozmowy o modzie, salonowych wydarzeniach, plotkach, balach (o tym, że nie ma kto urządzić balu)
• mówią o literaturze, o poezji, m.in. poezji sentymentalnej (zaś informacje o sprawach polskich znajdują i czytają we francuskich gazetach)
• na tematy narodowe są obojętni, ignorują je

Uczestnicy spotkania

• arystokracja i przedstawiciele wyższych sfer (elita rządząca; arystokracja, urzędnicy, literaci, wysocy oficerowie, np.: Dama, Francuz, Hrabia, Szambelan, jenerał i inni);
• wszyscy ukazani są incognito

Zapoznaj sięz ilustracją do utworu "Dziady" cz. III Adama Mickiewicza,a następnie zinterpretuj plakat w kontekście przesłania utworu "Dziady" cz. III, uwzględniając dwa elementy graficzne. Odpowiedź uzasadnij.

Postawa ideowa

• bierność, tchórzostwo, konformizm , brak zaangażowania w sprawy narodowe, niewrażliwość na sytuację polityczną
• postawa obojętna, apolityczna, zignorowanie tragicznej sytuacji narodu, brak zainteresowania walką o wolność, lekceważenie spraw narodowych; nieznajomość realiów własnego kraju
• ignorowanie cierpienia narodu, brak zrozumienia dla trudnej sytuacji Polaków pod zaborami
• karierowiczostwo, uległość wobec zaborcy
• obłuda, fałszywa grzeczność, kosmopolityzm
• mają dobrą opinię o Nowosilcowie, co świadczy o ich służalczości wobec zaborcy, a lekceważą dramatu Cichowskiego
• ich zdaniem nie należy mówić o kwestiach bolesnych; dla nich martyrologia (męczeństwo) jest problemem zbyt świeżym i drastycznym by go poruszać – wg nich należy zająć się poezją, np. tworzyć poezję sentymentalną

Lawa to metafora całego narodu, jej jądro stanowi wiecznie ognista, płonąca magma. Jest to porównanie do społeczeństwa zawsze gotowego do walki, do patriotycznej młodzieży stojącej przy drzwiach. Zaś plugawa i zimna skorupa to polska arystokracja, która jest obojętna na losy narodu, pogodzona z niewoląi władzą cara. To społeczeństwo pozbawione chęci walki reprezentuje w scenie VII tzw. "towarzystwo stolikowe".

Zapoznaj się z fragmentem utworu Adama Mickiewicza.Adam Mickiewicz "Dziady" cz. III, (fragment - "Przedmowa")"Około roku 1822 polityka Imperatora Aleksandra, przeciwna wszelkiej wolności, zaczęła się wyjaśniać, gruntować i pewny brać kierunek. W ten czas podniesiono na cały ród polski prześladowanie powszechne, które coraz stawało się gwałtowniejsze i krwawsze. Wystąpił na scenę pamiętny w naszych dziejach senator Nowosilcow. On pierwszy instynktową i zwierzęcą nienawiść rządu rosyjskiego ku Polakom wyrozumował jak zbawienną i polityczną, wziął ją za podstawę swoich działań, a za cel położył zniszczenie polskiej narodowości". Na podstawie znajomości III części "Dziadów" Adama Mickiewicza podaj dwa konkretne przejawy prześladowań, którym było poddawane polskie społeczeństwo przez władze rosyjskie.

Propozycja odpowiedzi:

• Tak. Wysocki krytykuje te dwie postawy, ponieważ społeczeństwo w scenie tej było podzielone na lojalistów (przy stolikach, mówiących po francusku), którzy byli bierni na losy państwa i patriotów, którym zależało na losie ojczyzny. Tych pierwszych przedstawia w złym świetle.

Propozycja odpowiedzi:

• prześladowania polityczne, prześladowania młodzieży
• zsyłki na Sybir
• aresztowania, tortury w areszcie, długie przesłuchania

Postawa ideowa

• patriotyzm, zaangażowanie w sprawy narodowe, gotowość do walki o niepodległość, opór wobec rosyjskiego zaborcy, młodzieńcza żarliwość i nadzieje na zmianę
• postawa aktywna, świadome zaangażowanie w walkę o wolność Polski
• złość, bunt, sprzeciw wobec biernej postawy wyższych sfer, a także wyraźna frustracja i rozczarowanie wobec braku działania, wobec biernej postawy elit (negatywnie oceniają tych, którzy rozbawieni siedzą przy stoliku)
• gotowi poświęcić wszystko dla ojczyzny (nawet życie)
• postulują poezję tyrtejską, nawołującą do walki patriotycznej
• solidarni z prześladowanymi – przejęci losem Cichowskiego (wrażliwi na krzywdę drugiego człowieka)
• są odważni w wyrażaniu swoich poglądów

Propozycja odpowiedzi:

• krzyż: W "Dziadach" Mickiewicz przedstawia naród polski jako cierpiący, podobnie jak Chrystus na krzyżu. Cierpienie to ma jednak sens mesjanistyczny – Polska ma zbawić inne narody swoim poświęceniem. Krzyż na plakacie jest więc symbolem tej ofiary i cierpienia. W scenie "Widzenie księdza Piotra" pojawia się wizja Polski jako Chrystusa narodów.
• łańcuchy: "Dziady" cz. III to utwór o zniewoleniu narodu polskiego przez zaborców. Łańcuchy na plakacie są bezpośrednim odniesieniem do tego ucisku, do braku wolności i do cierpienia, jakie zadają Polakom zaborcy. To obraz zniewolenia narodu, który cierpi pod jarzmem zaborcy.
• wulkan: W "Dziadach" Mickiewicz porównuje naród polski do lawy, która na zewnątrz jest zimna i twarda, ale wewnątrz kryje ogromny ogień. Wulkan na plakacie jest wizualizacją tej metafory. Symbolizuje ukryty potencjał narodu, jego gotowość do walki o wolność. (słowa Wysockiego: „Nasz naród jak lawa…”)
• czerwone skały: Czerwony kolor skał może symbolizować krew męczenników, którzy oddali życie za wolność Polski. Skały, jako element twardy i nieugięty, mogą reprezentować trwałość polskiego ducha, który nie poddaje się mimo cierpienia. W "Dziadach" Mickiewicz idealizuje postawy patriotyczne i heroiczne, a krew przelana w walce jest symbolem najwyższego poświęcenia.
• mroczne niebo: Mroczne niebo na plakacie odzwierciedla atmosferę ucisku i beznadziei, jaka panowała w Polsce pod zaborami. Jest to wizualizacja trudnej sytuacji politycznej i społecznej, w jakiej znalazł się naród polski. Ciemność, to symbol zła, które panuje na świecie.

Zapoznaj się z fragmentem "Dziadów" cz. III Adama Mickiewicza. (...) Nasz naród jak lawa Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi. Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że Wysockiw scenie "Salonu Warszawskiego" krytykuje biernośći lojalizm? Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonego fragmentu i całego utworu Mickiewicza.

Na początku lat 20. XIX wieku, kiedy rozgrywa się akcja "Dziadów", car Aleksander I stopniowo zaostrzał politykę wobec Polaków. Nasilały się prześladowania członków tajnych organizacji patriotycznych, takich jak Towarzystwo Filomatów i Filaretów, do którego należał również młody Mickiewicz. Carat dążył do zniszczenia wszelkich przejawów niezależności intelektualnej i politycznej. Polska młodzież, wierząca w idee wolnościowe, była surowo karana, a wielu działaczy skazywano na więzienie lub zesłanie na Syberię.Po upadku powstania listopadowego w 1831 roku sytuacja stała się jeszcze gorsza. Wielu Polaków musiało opuścić kraj i udać się na emigrację. To właśnie tam poeta napisał swoje dzieło ("Dziady" cz. III), w którym ostro krytykował polskie społeczeństwo.

Tematy rozmów

• tematy polityczne, narodowe, dotyczące losu Polski, kondycji narodu, sytuacji młodzieży w kontekście zaborów (tematem rozmowy są aresztowania, prześladowania Polaków)
• tematem jest los Cichowskiego
• towarzystwo to rozmawia o trudnej rzeczywistości Polski pod zaborami

Język rozmów

• rozmawiają w języku francuskim
• rzadko po polsku
• język elokwentny, wyrafinowany, pełen erudycji
• język wysublimowany, pełen literackich odniesień

Język rozmów

• rozmawiają w języku polskim
• język bezpośredni, czasami prosty, szczery, czasem pełen pasji, z gorącym, emocjonalnym zaangażowaniem