¡SUPERJASANGARRIAK!
EUSKARA
6 erronka gure lurra hobetzeko
Hasi
Lizentziapean egindako lana
AURKIBIDEA
1. Aepect solidariaren aurkezpena
2. Garapen Jasangarrirako Helburuen aurkezpena
3. Garapen jasangarriak eta lurraren zientziak
4. “Superjasangarrien” aurkezpena
5. Créditos finales
Zer da AEPECT Solidaria?
Asociación Española para la Enseñanza de las Ciencias de la Tierra elkarteko Ekintza Solidarioa boluntarioen talde batek osatzen du, eta hezkuntza, gizartea aldatzeko eta eraldatzeko tresna dela sinisten dugu. Hezkuntzaren alorrean lan egitean, Boliviako eta Peruko herriak ezagutzeko zortea izan dugu, eta, zehazkiago, bertako eskolak, ikasleak, irakasleak eta komunitateak, elkartrukerako programan eta mikroproiektuetan parte hartuz. Gure proiektuak aurrera jarraitzen du, urtez urte gure ekintzak ekonomikoki eta emozionalki sostengatzen dituzten boluntario eta emaile guztien laguntzarekin eta gure kontraparte boliviar eta perutarrari esker, gure eskuineko eskua lurrean.
Informazio gehiago…
WEB AEPECT (CCOPERACIÓN)
FACEBOOK
BLOG AEPECT SOLIDARIA
Zer dira GJHak?
Nazio Batuek 20215ean onartu zituzten Garapen Jasangarriko Helburuak (GJH), pobreziari amaiera emateko, planeta babesteko eta 2030erako pertsona guztiek bakea eta oparotasuna izan dezaten bermatzeko deialdi unibertsal gisa. 17 GJHak pobreziarekin, gosearekin, hiesarekin eta emakumeen eta nesken aurkako diskriminazioarekin amaitzeko diseinatuta daude.Hezkuntzaren helburu nagusietako bat etorkizuneko erronkei aurre egin eta ezagutzaren eta balio etiko eta sozialen bidez mundu hobea eraikiko duten herritarrak prestatzea da. Horregatik, funtsezkoa da GJHak lortzeko.
GJH web (NBE), GJH aurkezteko ipuina, GJH aurkezteko bideoa (iturria: Smile and Learn)
VÍDEO PRESENTACIÓN ODSFuente: Smile and Learn
CUENTO PRESENTACIÓN ODS
WEB ODS ONU
Garapen jasangarriak eta lurraren zientziak
Lurraren zientziek modu erabakigarrian laguntzen dute garapen iraunkorreko helburu horiek lortzen. Horrela, Geologiak gizakiak erabiltzen dituen baliabide gehienak aztertzen ditu: energia, mineralak edo ura. Beste alderdi batzuez ere arduratzen da, hala nola hondakinen kudeaketaz, eraikinak, errepideak eta beste azpiegitura batzuk eraikitzeko erabiltzen diren materialen azterketaz, ingurumen-arazoei irtenbideak bilatzeaz, ekosistemak babesteaz, energia berriztagarriak lortzeaz edo hondamendi naturalak aztertzeaz. Lurraren zientziek, azken batean, giza jardueraren eta Lur planetaren arteko baliabideen eta elkarreraginen ikuspegi globalagoa izaten laguntzen digute, ahalik eta modu jasangarrienean eta bidezkoenean bizitzea lortzeko. AEPECTek (Lurreko Zientzien Irakaskuntzarako Espainiako Elkartea) bat egiten du behar horrekin eta konpromiso horrekin.
Dokumentu osoari sarbidea
¡SUPERJASANGARRIAK!
MISIO SUPERJASANGARRIA:
IKONOREN BAT SAKATU.
GJHei BURUZKO GAUZA GEHIAGO IKASI ETA MUNDUAN ZEHAR BIDAIATU ERREALITATE DESBERDINAK EZAGUTZEKO
Aldaketa klimatikoa gizakiaren jarduerak egunerokotasunean duen eragin zuzena da, eta eragin kaltegarria du ez bakarrik bizi-kalitatean, baita gure planetaren egoeran ere. Metodo tradizionalen aurrean baliabideen ekoizpena pixkanaka industrializatzeak eta Lurreko berotegi-efektuko gasen emisioen kontrolik ezak ondorio negatiboak dakartzate, batez ere populazio pobretuenei.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT
Klima-aldaketak gure planetan dituen ondorioei buruzko pdf dokumentua, enpresek egoera horren murrizketan nola eragin dezaketen azaltzen duena.
Brasilgo klima-aldaketari eta Amazonia inguruko ingurumenean eragiten dituen ondorioei buruzko webgunea, batez ere baso-soiltzearen, kontrolatu gabeko nekazaritzaren eta berotegi-efektuko gasen ondorioz.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu.
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1º.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE.
2º.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ. 3º.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
Lurreko tenperaturaren gorakada edo “berotze globala”, hondamendi naturalak eta poloen urtzearen ondoriozko itsas mailaren gorakada dira azken urteotan Brasilen areagotu diren klima-aldaketen adibide batzuk, batez ere, 2020an herrialde horretako bioma arriskugarritasun-mailan jarri zuten suteen kopuru handia.
Nazioartean diseinatutako estrategia komun batzuek hezkuntzaren, sentsibilizazioaren eta giza gaitasunaren hobekuntzaren alde egiten dute, klima-aldaketari buruz kontzientziatzeko eta haren ondorioak murrizteko neurriak praktikan jartzeko tresnak emateko.
Klimaren Aldeko Ekintza Agendan (New York, 2014), gobernuek ontzat jo dute enpresak zentro bihurtzea, haien efizientzia energetikoa hobetzeko, karbono isurketa murrizteko eta produktu eta zerbitzu berritzaileak eta klimatikoki adimendunak garatzeko. “Trantsizio berdea” deitzen zaio, enplegu berde eta inklusiboak sortzen laguntzen duena.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: DEFORESTAZIOA BRASILEN
NIRE AZTARNA JASANGARRIAZer ekarpen egin dezaket nik?
ESKOLAN NOLA BIRZIKLATZEN DUGUN AZTERTUKO DUGU
GELAN, GALDERA HAUEK EGINGO DITUGU:
• Gure ikastetxean ahal dugun guztia birziklatzen dugu? • Argi naturala ahalik eta gehien aprobetxatzen dugu?
• Ba al dago berdegunerik gure ikastetxean? Eta gure auzoan?
• Material birziklatua erabiltzen duzu eskolako jardueretarako?
• Inoiz egin al duzu paper birziklaturik? eta plastilina?
• Berogailua edo aire girotua modu egokian erabiltzen ditugu energia aurrezteko?
PROIEKTUA
- Material birziklatuekin eskolako materiala egitea: musika-tresnak, paper birziklatua, artisau-plastilina, Gorputz Hezkuntzarako materialak... - Ikertu berotze globala zer den. Nola lagun dezakegu murrizten?
GJH berri bat ezagutu
Gure lurrak, ozeanoak eta basoak azkar degradatzen ari dira, baliabideen gehiegizko ustiapenaren eta klima-aldaketa planeta osoan izaten ari den aurrerapen azkarraren ondorioz. Arrazoi honengatik, elikatzeko behar ditugun baliabideak murrizten dira, eta lehorteei eta uholdeei lotutako arriskuak handitzen dira. Gizarteak aurrera egin behar du nekazaritzako elikagaien sistema jasangarri baterantz, guztientzako janari elikagarria hornitu eta ekosistemak zaindu ahal izateko.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT
Munduan 821 milioi pertsonak gosea dutela kalkulatzen da, eta munduko 5 urtetik beherako biztanleen % 22k ez dute behar adina nutrizio. Obesitateak gora egiten jarraitzen du, osasungarriak ez diren dietak kontsumitzearen eta elikagaiak gaizki banatzearen ondorioz.
Elikagaien segurtasun eza eta lekualdatze behartua estuki lotuta daude. Munduko elikadura-krisirik okerrenetako hamarretik bederatzi barne-desplazatu gehien dituzten herrialdeetan gertatzen dira. Lekualdatutako pertsonen % 80 diru-sarrera txikiak eta ertainak dituzten herrialdeetan bizi dira, eta elikagaien arloko segurtasun-gabezia handia duten herrialdeetan.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu.
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE.
2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ.
3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
Mehatxu klimatikoaz gain, gatazkaren, COVID-19aren pandemiaren eta gosearen ondorioak pairatzen ari da Hego Sudan. Uholdeek munduko nazio pobreenetako batean izan duten eragina suntsitzailea da. Familia askok galdu dituzte beren laborantza lurrak eta ganadua, eta horiekin batera beren bizibideak. Gainera, euriteek milaka pertsona etxerik gabe utzi dituzte.
Hego Sudan. Munduko herrialderik gazteena. Sudanen sezesio-gerra bat gainditu ondoren, gatazka urtarrilean 2005ean, bake-akordio baten sinadurarekin amaitu zen. 2011ko urtarrilean erreferendum bat egin zen, aukera independentistari % 98,83ko gehiengo nabarmena emanez.
Gerra zibilak zatika hautsi ditu independentziak bultzatu zituen batasun eta oparotasun ametsak. Belaunaldi gehienentzat oraindik ezezagun handia da bakea. Hego Sudango lehen hauteskunde demokratikoak 2023rako zeuden aurreikusita gerrari amaiera eman zion bake akordioan, baina trantsizio gobernuak eta oposizioak 2024. urtearen amaierara atzeratzea adostu zuten.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: ERREFUXIATUEN KRISIA
ASTEBETE BATEAN ZENBAT JANARI ALFERRIK GALTZEN DEN AZTERTUKO DUGU.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA
Zer ekarpen egin dezaket nik?
ERREGISTRO ORRIA: ELIKAGAIAK ALFERRIK GALTZEA.
- Egin erregistro-orri bat, eta idatzi zenbat lagun zareten etxean.
- Idatzi asteko eguna, alferrik galtzen den elikagaia eta gutxi gorabeherako kantitatea.
- Beste zutabe batean, idatzi zergatik joaten den zaborretara:
- Iraungita-Plater hondarrak-Aprobetxatu gabeko soberakinak-Gaizki kontserbatua/ontzia apurtuta-Hozkailuan/jakitokian ahaztuta.
ERREGISTRO ONDORENGO HAUSNARKETA.
- Alferrik galdu ondoren erregistratu diren arrazoiei buruzko talde-hausnarketa egitea, eta hori saihesteko zer egin dezakegun proposatzea.
GJH berri bat ezagutu
Herrialdeek energia behar dute dena funtziona dezan: fabrikak, etxeak, garraioak… Helburua da energia hori ahalik eta jasangarriena eta eskuragarriena izatea. Herrialde guztiek elektrizitatea izatea, erregai garbiak eta seguruak erabiltzea, energia ahalik eta gehien aprobetxatzeko gai izatea eta energia berriztagarriak gehiago erabiltzea dira lortu beharreko helburuak.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat.
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT.
Egungo erritmoan, 2030. urterako 660 milioi pertsona inguruk energia elektrikorik gabe jarraituko dute, eta ia 2.000 milioi pertsonak sukaldean erabiltzeko erregaien eta teknologia kutsatzaileen mende jarraituko dute.
Energia berriztagarrien erabilera handitu egiten da energia elektrikoaren sektorean, baina mugak daude berokuntzan eta garraioan. Hala, energia berriztagarriak gora egiten ari dira herrialde garatuetan, eta gutxien aurreratuta dauden herrialdeak, berriz, atzean geratzen ari dira.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE.
2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ.
3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
India da hazkunde azkarrena izaten ari den herrialdeetako bat. Horrek, halaber, hazkunde esponentziala ekarri du energiaren erabileran, eta desberdintasun handia herritarrek energia-iturrietara duten sarbidean.
Baina Indiak munduko herrialderik kutsatzaileenetako bat izatetik energia berriztagarrian, eolikoan eta eguzki-energian, funtsean, munduko liderretako bat izatera igaro nahi du. Bere oparotasuna horren menpe dago.
Indiaren garapen oparo eta iraunkorra lortzeko, sare elektrikoa modernizatu eta zabaldu behar da, garraioak hobetu behar dira eta erregai fosilen inportazioak murriztu behar dira.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: INDIAK, EGUZKI IZPIAK APROBETXATZEN DITU.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA
Zer ekarpen egin dezaket nik?
GURE ESKOLA AZTERTUKO DUGU:
NOLA AURREZTU DEZAKEGU ENERGIA?
GARRAIOA
ARGIZTAPENA.
- Nola etortzen zara eskolara: oinez, autobusez, autoz?
- Argi naturala aprobetxatzen al dugu?
- Argia piztuta uzten dugu ikasgelan edo komunean inor ez dagoenean?
- Kontsumo txikiko bonbillak erabiltzen dira?
URA
APARATU ELEKTRIKOAK
- Txorrota sakatzen duzu, nahiz eta eskuak garbi izan?
- Iturriko txorrota urarekin jolasteko bakarrik sakatzen duzu?
- Beharrezkoa ez bada ere, katetik tiratzen duzu?
- Ordenagailuak, tabletak, panel interaktiboak... itzali egiten dira erabiltzen ez direnean?
- GURE IKASGELAN, ENERGIA AURREZTEKO EKINTZA BAT AUKERATUKO DUGU.
- IKASTETXEKO ZUZENDARITZARI ERE IDATZ DIEZAIOKEGU AURREZTEKO GURE PROPOSAMENEKIN.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA
Zer ekarpen egin dezaket nik?
FAMILIAN HITZ EGITEN DUGU.
ZERGATIK EZ GOAZ GEHIAGO AUTOBUSEZ EDO OINEZ?
Pasa den astean, zenbat aldiz joan zinen autobusez edo trenez?
Pasa den astean, zenbat aldiz joan zinen kotxez?
Pasa den astean, zenbat aldiz joan zinen oinez?
GJH berri bat ezagutu
FAMILIAN ERABAKITZEN DUGU NORA JOAN AUTOBUSEZ, TRENEZ EDO OINEZ. HORRELA ENERGIA AURREZTEN DUGU.
Elikagaien ekoizpen eta kontsumo arduratsua lehentasunezko ekintza da mundu osoan, azken urteotan hondakin kutsatzaile ugari eta elikagai asko alferrik galdu ondoren. Materialak berrerabiltzea, murriztea eta birziklatzea sustatzeko politikak ezarri nahi dira.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat.
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT.
Kontsumo eta ekoizpen jasangarriaren modalitate berrien garrantziari buruzko pdf dokumentua, bai eta enpresek zein kontsumitzaile txikiek praktikan jar ditzaketen irtenbideei buruzkoa ere, hondakinak murriztuz eta modu arduratsuan erosiz.
12. helburu honek enpresek ingurumena babesteko eta beren jardueran baliabide birziklatuak erabiltzeko egiten duten lanaren garrantzia azpimarratzen du, kutsadura minimizatuz eta naturarekin bat datozen bizimodu osasungarriak sustatuz.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE.
2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ.
3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
Elikagaien sektoreak eta haren ekoizpenak berotegi-efektuko gasen guztizko emisioen % 22 inguru eragiten dute, basoak laborantza-lur bihurtzearen ondorioz, gehienbat. Energia-politika eta -sistema berriztagarriak eta ez-kutsatzaileak erabiltzeak asko gutxituko lituzke emisio horiek.
Elikagaien gehiegizko kontsumoak eta kontrolik gabeko produkzioak eragina dute janari-hondakin masiboen hazkundean, goseak dagoen munduko populazioaren hazkundearekin kontrajarrita. Kontsumo-ohitura onak alternatiba eraginkorrak dira egoera horri buelta emateko.
2030ean lortu beharreko xedeetako bat da materialak murrizteko, birziklatzeko eta berrerabiltzeko praktikak sustatzea, hondakinek ingurumenean duten inpaktuan nabarmen eraginez. Eguneroko keinu txikiek lagundu dezakete horretan, hala nola poltsa birziklatuak erabiltzea, plastikoa murriztea...
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: ELIKAGAIEN KATE HOTZA.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA
Zer ekarpen egin dezaket nik?
GURE KONTSUMO-OHITURAK AZTERTUKO DITUGU.
GALDERA HAUEK EGINGO DITUGU IKASGELAN:
- Ezagutzen duzu kontsumo arduratsuko saltokirik zure inguruan (produktu ekologikoak, bidezko merkataritza…)?
- Gosarietan menu osasungarria al dugu gure zentroan?
- Astean zenbatetan ekartzen duzu fruta?
- Zer egingo dugu gosari guztia bukatzen ez badugu?
- Supermerkatura goazenean, menu osasungarri baten arabera erosten dugu? Erosketa-zerrenda egiten dugu?
- Material birziklatuekin egindako ontziak erabiltzen ditugu?
PROIEKTUA:
- Kontsumo arduratsuari buruzko publizitate-iragarki bat egitea.
GJH berri bat ezagutu
Ura funtsezko elementua da izaki bizidun guztien bizitzarako, baina, gaur egun klima-aldaketak bizi duen eskasia dela eta, gobernuek alternatibak eta erabilera hidriko egokiak bilatzea bultzatu behar dute, bai edateko ura eskuratzeari, higieneari eta nekazaritzari dagokionez, ikuspegi unibertsal eta integral batetik.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat.
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT.
NBEren mendeko nazioarteko agentzia da, eta uraren erabileraren garapen jasangarriari buruz mundu mailan hainbat erakundek egiten dituzten ekintzak koordinatzen ditu, bai uraren saneamenduari, bai kontsumoari dagokionez.
Munduko ur-eskasiari eta haren ondorioei buruzko pdf dokumentua, gobernuaren konponbideak aplikatzen ez badira, egoera hau desagerrarazteko alternatibei buruzko hausnarketa eskainiz.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE.
2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ.
3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
olivia ur ugariko herrialdea da, baina bere geologia dela eta, ez da banaketa berdinzale bat egiten. Boliviako herrialdeak erliebe askotarikoa du altitudean, klimatologian eta ekosistemetan, eta hiru eremutan bereizten da nagusiki: goi-ordokia, Andeen azpiko haranak eta yungak, ordokien eta Amazoniako eremua.
Ura eskuratzeko zailtasun handienak landa-eremuetan izaten dira, ez baitute ur-iturri hobetuetarako sarbiderik. Era berean, uraren saneamenduan arazoak daude, eta erronka bihurtu da herrialdeko agintarientzat.
Klimatologiak eta aldaketa meteorologikoak eragin zuzena dute herrialdeko urteko prezipitazioetan; izan ere, lehortea oso nabarmena den guneak daude, baita bertako glaziarren beherakada ere.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: UR MAILA BAXUA TITIKAKA LAKUAN.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA
Zer ekarpen egin dezaket nik?
GURE IKASTETXEAN URAREN KONTSUMOA NOLAKOA DEN AZTERTUKO DUGU
GALDERA HAUEK EGINGO DITUGU IKASGELAN:
- Gure ikastetxean, ba al dago bi sakagailudun zisternarik?
- Ba al dago kontsumo erregulatzailerik gure iturrietan?
- Zer egin dezakegu etxean eta eskolan ura aurrezteko? (adibidez, ……)
TALDEKO PROIEKTUA
- Gure ikastetxean ura behar bezala erabiltzeko kartelak egitea eta iturrien, zisternen, konketen... ondoan jartzea.
GJH berri bat ezagutu
Lurreko ekosistemak ezinbestekoak dira giza bizitzarako. Hala ere, basoak galtzeko joera gero eta handiagoa, lurzoruak degradatzea eta espezieak desagertzea mehatxu larria dira, bai planetarentzat, bai pertsonentzat. Helburu hau betetzeko, ezinbestekoa da naturaren balioa gehiago aitortzea.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat.
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT.
Basoak Lurreko karbono- eta biodibertsitate-erreserba handienetako bat dira, eta ezinbestekoak dira klima-aldaketa arintzeko eta funtsezko ondasunak, zerbitzuak eta bizirauteko bitartekoak eskaintzeko. Azken bi hamarkadetan, ordea, ia 100 milioi hektarea baso galdu dira.
Landare- eta animalia-espezieak ezinbestekoak dira gure existentziarako. Espezieak desagertzeko arrisku indizeak, ordea, gora egiten ari dira urtetik urtera. Ezinbestekoa da premiazko neurriak hartzea balizko galera horiek geldiarazteko; izan ere, ondorio atzeraezin eta sakonak izan ditzakete naturan, eta mehatxu larria izan daitezke giza ongizatearentzat.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE.
2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ.
3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
Landarediaren eta lurzoruen degradazioak higadura eta desertifikazioa eragiten ditu. Desertifikazioak ez du esan nahi lurra basamortu bihurtuko denik, “lur lehorrak” deiturikoak ugaritu egiten direla baizik. Eremu horietan, sastrakak baino ez daude, eta maiz izaten dira lehorteak; beraz, oso erraz erretzen dira. Aldi berean, suteek higadura-prozesuak eta basamortutzea larriagotzen dituzte. Gurpil zoro bat da.
Mediterraneo osoan, basoetan bizi dira animalia gehienak, eta landare espezieen laurden bat baino gehiago. Hala ere, espezie horietako asko arriskuan daude basoak degradatzen direlako, lurra uzten dutelako eta suteak sortzen direlako.
Baso-soiltzearen ondorioz, kalitate txarra dute lurzoruek zuhaitzak moztu ondoren. Sustrai eta hostorik ezak lurraren higadura eragiten du; izan ere, euriek, igarotzean, lurra lokatz bihurtzeaz gain, hari hel diezaioketen mantenugai eta hazi guztiak eramaten dituzte.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: BASOAK BERRITZEA
NIRE AZTARNA JASANGARRIA
Zer ekarpen egin dezaket nik?
GURE IKASGELAN ZUHAITZAK ZAINTZEN DITUGU; HORREGATIK, PAPERA AURREZTEN DUGU
Paper-orriak bi aldeetatik erabiltzen ditugu.
Paperezko esku oihalak zentzuz eta alferrik galdu gabe erabiltzen ditugu.
Papera eta kartoia banatzen ditugu edukiontzi urdinera eramateko.
Altzairuak zaintzen ditugu: mahaiak, aulkiak, armairuak…
Gailu elektronikoak erabiltzen ditugu ikasketetan, papera aurrezteko.
Materiala denon artean erosten dugu, ontzietan aurrezteko.
NIRE FAMILIARI KONTATUKO DIOT. ETXEAN ERE EGIN DEZAKEGU
GURE IKASTETXEKO PATRUILA BERDEA GARA
NIRE AZTARNA JASANGARRIA
Zer ekarpen egin dezaket nik?
Landareei edo zuhaitzei min egiten dien norbait ikusten badugu (zuhaitzetara igo, hostoak erauzi...), ez egiteko eskatuko diogu
- Zuzendaritzari jolasaldietan parte hartzen uzteko eskatzen diogu.
- Bereizgarri bat jartzen diogu geure buruari (domina berde bat, adibidez)
- Hiru kidek osatzen dituzte patruilak.
- Egunero (edo esaten diguten egunetan) ateratzen gara, patioko orduan.
Norbaitek lurrera zaborra botatzen duela ikusten badugu, zakarrontzia erabiltzeko eskatuko diogu
Zaborra jasotzen dugu.
Animaliaren bat molestatzen norbait ikusten badugu, ez egiteko eskatuko diogu
GJH berri bat ezagutu
ERREFERENTZIA BIBLIOGRAFIKOAK
Aepect Solidarioko Taldeak egindako material didaktikoa:
- Alicia Lopez Romero
- Domingo Conejo Siles
- Claudio Jimenez Conde
- Mª Carmen Torres Redondo
- M. Luisa Rovira
- Karmele Díaz Aristizabal
- Olga Faura Párraga
- De Tienda, L. Arenas, F. Gracia, J. (2020) Retos de la educación ante la Agenda 2030. Los ODS entre el humanismo y la ecología. https://dialnet.unirioja.es/servlet/libro?codigo=776555
- Larrea, M. (2018) La cooperación al desarrollo ante la Agenda 2030 y los ODS. Ambienta. La revista del Ministerio de Medio Ambiente, 122, 42-51. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6948512
- Mata-Perelló J.M. y Mata R. (2011). Geología social: una nueva perspectiva de la geología y del patrimonio geológico. Introducción al conocimiento del patrimonio geológico y minero de Bolivia, 8-1, 179-188. http://www.sedpgym.es/index.php/18-publicaciones/actas
- Organización de Naciones Unidas (2024). 17 objetivos para transformar nuestro mundo. https://www.un.org/sustainabledevelopment/es/
Nazio Batuen Erakundearen GJHen irudi ofizial guztiak eta infografiak deskargatu eta erabili dira, web-orri honetan adierazten diren erabilera-arauak jarraituz:
https://www.un.org/sustainabledevelopment/es/news/communications-material/
- The Geological Society (2024) Geology for Society. https://www.geolsoc.org.uk/geology-for-society
- VV. AA. (2018) Geoética y la responsabilidad común hacia la existencia de la especie humana sobre el planeta tierra. Enseñanza de las ciencias de la tierra, 26.2, 249-251. https://raco.cat/index.php/ECT/article/view/338692
- VV. AA. (2020) Importancia del diseño universal para el aprendizaje (DUA): caso de estudio en la enseñanza de las Ciencias de la Tierra. Enseñanza de las ciencias de la tierra, 28.2, 155-166. https://www.raco.cat/index.php/ECT/article/view/383650
Material hau Creative Commons BY-NC-SA lizentziapean argitaratzen da, eta irabazi-asmorik gabeko xedeetarako erabiltzeko baimena ematen da, betiere iturria eta egilea aipatzen badira eta lizentzia berarekin partekatzen badira. Baimen honetatik kanpo geratzen da, beraz, baliabide horiek helburu komertzialetarako erabiltzea edozein produktu edo argitalpenetan. Material hau erabiliz gero, "Aepect Solidaria" aipatu behar da material horren sortzaile gisa.
ODS AEPECT Solidaria EUSKARA
DOMINGO
Created on March 5, 2025
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Smart Presentation
View
Practical Presentation
View
Essential Presentation
View
Akihabara Presentation
View
Pastel Color Presentation
View
Blackboard Presentation
View
Higher Education Presentation
Explore all templates
Transcript
¡SUPERJASANGARRIAK!
EUSKARA
6 erronka gure lurra hobetzeko
Hasi
Lizentziapean egindako lana
AURKIBIDEA
1. Aepect solidariaren aurkezpena
2. Garapen Jasangarrirako Helburuen aurkezpena
3. Garapen jasangarriak eta lurraren zientziak
4. “Superjasangarrien” aurkezpena
5. Créditos finales
Zer da AEPECT Solidaria?
Asociación Española para la Enseñanza de las Ciencias de la Tierra elkarteko Ekintza Solidarioa boluntarioen talde batek osatzen du, eta hezkuntza, gizartea aldatzeko eta eraldatzeko tresna dela sinisten dugu. Hezkuntzaren alorrean lan egitean, Boliviako eta Peruko herriak ezagutzeko zortea izan dugu, eta, zehazkiago, bertako eskolak, ikasleak, irakasleak eta komunitateak, elkartrukerako programan eta mikroproiektuetan parte hartuz. Gure proiektuak aurrera jarraitzen du, urtez urte gure ekintzak ekonomikoki eta emozionalki sostengatzen dituzten boluntario eta emaile guztien laguntzarekin eta gure kontraparte boliviar eta perutarrari esker, gure eskuineko eskua lurrean.
Informazio gehiago…
WEB AEPECT (CCOPERACIÓN)
FACEBOOK
BLOG AEPECT SOLIDARIA
Zer dira GJHak?
Nazio Batuek 20215ean onartu zituzten Garapen Jasangarriko Helburuak (GJH), pobreziari amaiera emateko, planeta babesteko eta 2030erako pertsona guztiek bakea eta oparotasuna izan dezaten bermatzeko deialdi unibertsal gisa. 17 GJHak pobreziarekin, gosearekin, hiesarekin eta emakumeen eta nesken aurkako diskriminazioarekin amaitzeko diseinatuta daude.Hezkuntzaren helburu nagusietako bat etorkizuneko erronkei aurre egin eta ezagutzaren eta balio etiko eta sozialen bidez mundu hobea eraikiko duten herritarrak prestatzea da. Horregatik, funtsezkoa da GJHak lortzeko. GJH web (NBE), GJH aurkezteko ipuina, GJH aurkezteko bideoa (iturria: Smile and Learn)
VÍDEO PRESENTACIÓN ODSFuente: Smile and Learn
CUENTO PRESENTACIÓN ODS
WEB ODS ONU
Garapen jasangarriak eta lurraren zientziak
Lurraren zientziek modu erabakigarrian laguntzen dute garapen iraunkorreko helburu horiek lortzen. Horrela, Geologiak gizakiak erabiltzen dituen baliabide gehienak aztertzen ditu: energia, mineralak edo ura. Beste alderdi batzuez ere arduratzen da, hala nola hondakinen kudeaketaz, eraikinak, errepideak eta beste azpiegitura batzuk eraikitzeko erabiltzen diren materialen azterketaz, ingurumen-arazoei irtenbideak bilatzeaz, ekosistemak babesteaz, energia berriztagarriak lortzeaz edo hondamendi naturalak aztertzeaz. Lurraren zientziek, azken batean, giza jardueraren eta Lur planetaren arteko baliabideen eta elkarreraginen ikuspegi globalagoa izaten laguntzen digute, ahalik eta modu jasangarrienean eta bidezkoenean bizitzea lortzeko. AEPECTek (Lurreko Zientzien Irakaskuntzarako Espainiako Elkartea) bat egiten du behar horrekin eta konpromiso horrekin.
Dokumentu osoari sarbidea
¡SUPERJASANGARRIAK!
MISIO SUPERJASANGARRIA: IKONOREN BAT SAKATU. GJHei BURUZKO GAUZA GEHIAGO IKASI ETA MUNDUAN ZEHAR BIDAIATU ERREALITATE DESBERDINAK EZAGUTZEKO
Aldaketa klimatikoa gizakiaren jarduerak egunerokotasunean duen eragin zuzena da, eta eragin kaltegarria du ez bakarrik bizi-kalitatean, baita gure planetaren egoeran ere. Metodo tradizionalen aurrean baliabideen ekoizpena pixkanaka industrializatzeak eta Lurreko berotegi-efektuko gasen emisioen kontrolik ezak ondorio negatiboak dakartzate, batez ere populazio pobretuenei.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT
Klima-aldaketak gure planetan dituen ondorioei buruzko pdf dokumentua, enpresek egoera horren murrizketan nola eragin dezaketen azaltzen duena.
Brasilgo klima-aldaketari eta Amazonia inguruko ingurumenean eragiten dituen ondorioei buruzko webgunea, batez ere baso-soiltzearen, kontrolatu gabeko nekazaritzaren eta berotegi-efektuko gasen ondorioz.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu.
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1º.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE. 2º.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ. 3º.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
Lurreko tenperaturaren gorakada edo “berotze globala”, hondamendi naturalak eta poloen urtzearen ondoriozko itsas mailaren gorakada dira azken urteotan Brasilen areagotu diren klima-aldaketen adibide batzuk, batez ere, 2020an herrialde horretako bioma arriskugarritasun-mailan jarri zuten suteen kopuru handia.
Nazioartean diseinatutako estrategia komun batzuek hezkuntzaren, sentsibilizazioaren eta giza gaitasunaren hobekuntzaren alde egiten dute, klima-aldaketari buruz kontzientziatzeko eta haren ondorioak murrizteko neurriak praktikan jartzeko tresnak emateko.
Klimaren Aldeko Ekintza Agendan (New York, 2014), gobernuek ontzat jo dute enpresak zentro bihurtzea, haien efizientzia energetikoa hobetzeko, karbono isurketa murrizteko eta produktu eta zerbitzu berritzaileak eta klimatikoki adimendunak garatzeko. “Trantsizio berdea” deitzen zaio, enplegu berde eta inklusiboak sortzen laguntzen duena.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: DEFORESTAZIOA BRASILEN
NIRE AZTARNA JASANGARRIAZer ekarpen egin dezaket nik?
ESKOLAN NOLA BIRZIKLATZEN DUGUN AZTERTUKO DUGU
GELAN, GALDERA HAUEK EGINGO DITUGU:
• Gure ikastetxean ahal dugun guztia birziklatzen dugu? • Argi naturala ahalik eta gehien aprobetxatzen dugu? • Ba al dago berdegunerik gure ikastetxean? Eta gure auzoan? • Material birziklatua erabiltzen duzu eskolako jardueretarako? • Inoiz egin al duzu paper birziklaturik? eta plastilina? • Berogailua edo aire girotua modu egokian erabiltzen ditugu energia aurrezteko?
PROIEKTUA
- Material birziklatuekin eskolako materiala egitea: musika-tresnak, paper birziklatua, artisau-plastilina, Gorputz Hezkuntzarako materialak... - Ikertu berotze globala zer den. Nola lagun dezakegu murrizten?
GJH berri bat ezagutu
Gure lurrak, ozeanoak eta basoak azkar degradatzen ari dira, baliabideen gehiegizko ustiapenaren eta klima-aldaketa planeta osoan izaten ari den aurrerapen azkarraren ondorioz. Arrazoi honengatik, elikatzeko behar ditugun baliabideak murrizten dira, eta lehorteei eta uholdeei lotutako arriskuak handitzen dira. Gizarteak aurrera egin behar du nekazaritzako elikagaien sistema jasangarri baterantz, guztientzako janari elikagarria hornitu eta ekosistemak zaindu ahal izateko.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT
Munduan 821 milioi pertsonak gosea dutela kalkulatzen da, eta munduko 5 urtetik beherako biztanleen % 22k ez dute behar adina nutrizio. Obesitateak gora egiten jarraitzen du, osasungarriak ez diren dietak kontsumitzearen eta elikagaiak gaizki banatzearen ondorioz.
Elikagaien segurtasun eza eta lekualdatze behartua estuki lotuta daude. Munduko elikadura-krisirik okerrenetako hamarretik bederatzi barne-desplazatu gehien dituzten herrialdeetan gertatzen dira. Lekualdatutako pertsonen % 80 diru-sarrera txikiak eta ertainak dituzten herrialdeetan bizi dira, eta elikagaien arloko segurtasun-gabezia handia duten herrialdeetan.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu.
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE. 2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ. 3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
Mehatxu klimatikoaz gain, gatazkaren, COVID-19aren pandemiaren eta gosearen ondorioak pairatzen ari da Hego Sudan. Uholdeek munduko nazio pobreenetako batean izan duten eragina suntsitzailea da. Familia askok galdu dituzte beren laborantza lurrak eta ganadua, eta horiekin batera beren bizibideak. Gainera, euriteek milaka pertsona etxerik gabe utzi dituzte.
Hego Sudan. Munduko herrialderik gazteena. Sudanen sezesio-gerra bat gainditu ondoren, gatazka urtarrilean 2005ean, bake-akordio baten sinadurarekin amaitu zen. 2011ko urtarrilean erreferendum bat egin zen, aukera independentistari % 98,83ko gehiengo nabarmena emanez.
Gerra zibilak zatika hautsi ditu independentziak bultzatu zituen batasun eta oparotasun ametsak. Belaunaldi gehienentzat oraindik ezezagun handia da bakea. Hego Sudango lehen hauteskunde demokratikoak 2023rako zeuden aurreikusita gerrari amaiera eman zion bake akordioan, baina trantsizio gobernuak eta oposizioak 2024. urtearen amaierara atzeratzea adostu zuten.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: ERREFUXIATUEN KRISIA
ASTEBETE BATEAN ZENBAT JANARI ALFERRIK GALTZEN DEN AZTERTUKO DUGU.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA Zer ekarpen egin dezaket nik?
ERREGISTRO ORRIA: ELIKAGAIAK ALFERRIK GALTZEA.
- Egin erregistro-orri bat, eta idatzi zenbat lagun zareten etxean.
- Idatzi asteko eguna, alferrik galtzen den elikagaia eta gutxi gorabeherako kantitatea.
- Beste zutabe batean, idatzi zergatik joaten den zaborretara:
- Iraungita-Plater hondarrak-Aprobetxatu gabeko soberakinak-Gaizki kontserbatua/ontzia apurtuta-Hozkailuan/jakitokian ahaztuta.ERREGISTRO ONDORENGO HAUSNARKETA.
GJH berri bat ezagutu
Herrialdeek energia behar dute dena funtziona dezan: fabrikak, etxeak, garraioak… Helburua da energia hori ahalik eta jasangarriena eta eskuragarriena izatea. Herrialde guztiek elektrizitatea izatea, erregai garbiak eta seguruak erabiltzea, energia ahalik eta gehien aprobetxatzeko gai izatea eta energia berriztagarriak gehiago erabiltzea dira lortu beharreko helburuak.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat.
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT.
Egungo erritmoan, 2030. urterako 660 milioi pertsona inguruk energia elektrikorik gabe jarraituko dute, eta ia 2.000 milioi pertsonak sukaldean erabiltzeko erregaien eta teknologia kutsatzaileen mende jarraituko dute.
Energia berriztagarrien erabilera handitu egiten da energia elektrikoaren sektorean, baina mugak daude berokuntzan eta garraioan. Hala, energia berriztagarriak gora egiten ari dira herrialde garatuetan, eta gutxien aurreratuta dauden herrialdeak, berriz, atzean geratzen ari dira.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE. 2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ. 3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
India da hazkunde azkarrena izaten ari den herrialdeetako bat. Horrek, halaber, hazkunde esponentziala ekarri du energiaren erabileran, eta desberdintasun handia herritarrek energia-iturrietara duten sarbidean.
Baina Indiak munduko herrialderik kutsatzaileenetako bat izatetik energia berriztagarrian, eolikoan eta eguzki-energian, funtsean, munduko liderretako bat izatera igaro nahi du. Bere oparotasuna horren menpe dago.
Indiaren garapen oparo eta iraunkorra lortzeko, sare elektrikoa modernizatu eta zabaldu behar da, garraioak hobetu behar dira eta erregai fosilen inportazioak murriztu behar dira.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: INDIAK, EGUZKI IZPIAK APROBETXATZEN DITU.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA Zer ekarpen egin dezaket nik?
GURE ESKOLA AZTERTUKO DUGU: NOLA AURREZTU DEZAKEGU ENERGIA?
GARRAIOA
ARGIZTAPENA.
URA
APARATU ELEKTRIKOAK
NIRE AZTARNA JASANGARRIA Zer ekarpen egin dezaket nik?
FAMILIAN HITZ EGITEN DUGU. ZERGATIK EZ GOAZ GEHIAGO AUTOBUSEZ EDO OINEZ?
Pasa den astean, zenbat aldiz joan zinen autobusez edo trenez?
Pasa den astean, zenbat aldiz joan zinen kotxez?
Pasa den astean, zenbat aldiz joan zinen oinez?
GJH berri bat ezagutu
FAMILIAN ERABAKITZEN DUGU NORA JOAN AUTOBUSEZ, TRENEZ EDO OINEZ. HORRELA ENERGIA AURREZTEN DUGU.
Elikagaien ekoizpen eta kontsumo arduratsua lehentasunezko ekintza da mundu osoan, azken urteotan hondakin kutsatzaile ugari eta elikagai asko alferrik galdu ondoren. Materialak berrerabiltzea, murriztea eta birziklatzea sustatzeko politikak ezarri nahi dira.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat.
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT.
Kontsumo eta ekoizpen jasangarriaren modalitate berrien garrantziari buruzko pdf dokumentua, bai eta enpresek zein kontsumitzaile txikiek praktikan jar ditzaketen irtenbideei buruzkoa ere, hondakinak murriztuz eta modu arduratsuan erosiz.
12. helburu honek enpresek ingurumena babesteko eta beren jardueran baliabide birziklatuak erabiltzeko egiten duten lanaren garrantzia azpimarratzen du, kutsadura minimizatuz eta naturarekin bat datozen bizimodu osasungarriak sustatuz.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE. 2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ. 3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
Elikagaien sektoreak eta haren ekoizpenak berotegi-efektuko gasen guztizko emisioen % 22 inguru eragiten dute, basoak laborantza-lur bihurtzearen ondorioz, gehienbat. Energia-politika eta -sistema berriztagarriak eta ez-kutsatzaileak erabiltzeak asko gutxituko lituzke emisio horiek.
Elikagaien gehiegizko kontsumoak eta kontrolik gabeko produkzioak eragina dute janari-hondakin masiboen hazkundean, goseak dagoen munduko populazioaren hazkundearekin kontrajarrita. Kontsumo-ohitura onak alternatiba eraginkorrak dira egoera horri buelta emateko.
2030ean lortu beharreko xedeetako bat da materialak murrizteko, birziklatzeko eta berrerabiltzeko praktikak sustatzea, hondakinek ingurumenean duten inpaktuan nabarmen eraginez. Eguneroko keinu txikiek lagundu dezakete horretan, hala nola poltsa birziklatuak erabiltzea, plastikoa murriztea...
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: ELIKAGAIEN KATE HOTZA.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA Zer ekarpen egin dezaket nik?
GURE KONTSUMO-OHITURAK AZTERTUKO DITUGU.
GALDERA HAUEK EGINGO DITUGU IKASGELAN:
PROIEKTUA:
GJH berri bat ezagutu
Ura funtsezko elementua da izaki bizidun guztien bizitzarako, baina, gaur egun klima-aldaketak bizi duen eskasia dela eta, gobernuek alternatibak eta erabilera hidriko egokiak bilatzea bultzatu behar dute, bai edateko ura eskuratzeari, higieneari eta nekazaritzari dagokionez, ikuspegi unibertsal eta integral batetik.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat.
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT.
NBEren mendeko nazioarteko agentzia da, eta uraren erabileraren garapen jasangarriari buruz mundu mailan hainbat erakundek egiten dituzten ekintzak koordinatzen ditu, bai uraren saneamenduari, bai kontsumoari dagokionez.
Munduko ur-eskasiari eta haren ondorioei buruzko pdf dokumentua, gobernuaren konponbideak aplikatzen ez badira, egoera hau desagerrarazteko alternatibei buruzko hausnarketa eskainiz.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE. 2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ. 3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
olivia ur ugariko herrialdea da, baina bere geologia dela eta, ez da banaketa berdinzale bat egiten. Boliviako herrialdeak erliebe askotarikoa du altitudean, klimatologian eta ekosistemetan, eta hiru eremutan bereizten da nagusiki: goi-ordokia, Andeen azpiko haranak eta yungak, ordokien eta Amazoniako eremua.
Ura eskuratzeko zailtasun handienak landa-eremuetan izaten dira, ez baitute ur-iturri hobetuetarako sarbiderik. Era berean, uraren saneamenduan arazoak daude, eta erronka bihurtu da herrialdeko agintarientzat.
Klimatologiak eta aldaketa meteorologikoak eragin zuzena dute herrialdeko urteko prezipitazioetan; izan ere, lehortea oso nabarmena den guneak daude, baita bertako glaziarren beherakada ere.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: UR MAILA BAXUA TITIKAKA LAKUAN.
NIRE AZTARNA JASANGARRIA Zer ekarpen egin dezaket nik?
GURE IKASTETXEAN URAREN KONTSUMOA NOLAKOA DEN AZTERTUKO DUGU
GALDERA HAUEK EGINGO DITUGU IKASGELAN:
TALDEKO PROIEKTUA
GJH berri bat ezagutu
Lurreko ekosistemak ezinbestekoak dira giza bizitzarako. Hala ere, basoak galtzeko joera gero eta handiagoa, lurzoruak degradatzea eta espezieak desagertzea mehatxu larria dira, bai planetarentzat, bai pertsonentzat. Helburu hau betetzeko, ezinbestekoa da naturaren balioa gehiago aitortzea.
MUNDUKO ZEIN LEKUTARA BIDAIATUKO DUTE SUPERJASANGARRIEK, GJH HONI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO?
GJH honi buruz informazio gehigarria irakasleentzat.
GJH HONI BURUZ INFORMAZIO GEHIGARRIA IRAKASLEENTZAT.
Basoak Lurreko karbono- eta biodibertsitate-erreserba handienetako bat dira, eta ezinbestekoak dira klima-aldaketa arintzeko eta funtsezko ondasunak, zerbitzuak eta bizirauteko bitartekoak eskaintzeko. Azken bi hamarkadetan, ordea, ia 100 milioi hektarea baso galdu dira.
Landare- eta animalia-espezieak ezinbestekoak dira gure existentziarako. Espezieak desagertzeko arrisku indizeak, ordea, gora egiten ari dira urtetik urtera. Ezinbestekoa da premiazko neurriak hartzea balizko galera horiek geldiarazteko; izan ere, ondorio atzeraezin eta sakonak izan ditzakete naturan, eta mehatxu larria izan daitezke giza ongizatearentzat.
Infografia orokor honek GJH honekin lotutako zenbait datu interesgarri eskaintzen ditu
MAPAN ADIERAZITAKO LEKUAN SAKATU AURRETIK, JARDUERA BAT PROPOSATZEN DIZUGU: 1.- SAKATU IKONOAREN GAINEAN ETA BEGIRATU ARRETAZ AGERTZEN DEN IRUDIA ZURE IKASKIDEAREKIN IRUZKINIK EGIN GABE. 2.- EGIN TALDEKO BATZAR TXIKI BAT, IKONOA SAKATUZ AGERTZEN DIREN BI ANTOLATZAILE GRAFIKOETAKO BAT ERABILIZ. 3.- DINAMIKA HORI EGIN ONDOREN, SAKATU MAPAN ETA ZALANTZA ASKO ARGITUKO DIRA.
Landarediaren eta lurzoruen degradazioak higadura eta desertifikazioa eragiten ditu. Desertifikazioak ez du esan nahi lurra basamortu bihurtuko denik, “lur lehorrak” deiturikoak ugaritu egiten direla baizik. Eremu horietan, sastrakak baino ez daude, eta maiz izaten dira lehorteak; beraz, oso erraz erretzen dira. Aldi berean, suteek higadura-prozesuak eta basamortutzea larriagotzen dituzte. Gurpil zoro bat da.
Mediterraneo osoan, basoetan bizi dira animalia gehienak, eta landare espezieen laurden bat baino gehiago. Hala ere, espezie horietako asko arriskuan daude basoak degradatzen direlako, lurra uzten dutelako eta suteak sortzen direlako.
Baso-soiltzearen ondorioz, kalitate txarra dute lurzoruek zuhaitzak moztu ondoren. Sustrai eta hostorik ezak lurraren higadura eragiten du; izan ere, euriek, igarotzean, lurra lokatz bihurtzeaz gain, hari hel diezaioketen mantenugai eta hazi guztiak eramaten dituzte.
ZURE AZTARNA JASANGARRIA UZTEKO ZER EGIN DEZAKEZUN JAKIN NAHI BADUZU, SAKATU HEMEN
BIDEOA: BASOAK BERRITZEA
NIRE AZTARNA JASANGARRIA Zer ekarpen egin dezaket nik?
GURE IKASGELAN ZUHAITZAK ZAINTZEN DITUGU; HORREGATIK, PAPERA AURREZTEN DUGU
Paper-orriak bi aldeetatik erabiltzen ditugu.
Paperezko esku oihalak zentzuz eta alferrik galdu gabe erabiltzen ditugu.
Papera eta kartoia banatzen ditugu edukiontzi urdinera eramateko.
Altzairuak zaintzen ditugu: mahaiak, aulkiak, armairuak…
Gailu elektronikoak erabiltzen ditugu ikasketetan, papera aurrezteko.
Materiala denon artean erosten dugu, ontzietan aurrezteko.
NIRE FAMILIARI KONTATUKO DIOT. ETXEAN ERE EGIN DEZAKEGU
GURE IKASTETXEKO PATRUILA BERDEA GARA
NIRE AZTARNA JASANGARRIA Zer ekarpen egin dezaket nik?
Landareei edo zuhaitzei min egiten dien norbait ikusten badugu (zuhaitzetara igo, hostoak erauzi...), ez egiteko eskatuko diogu
Norbaitek lurrera zaborra botatzen duela ikusten badugu, zakarrontzia erabiltzeko eskatuko diogu
Zaborra jasotzen dugu.
Animaliaren bat molestatzen norbait ikusten badugu, ez egiteko eskatuko diogu
GJH berri bat ezagutu
ERREFERENTZIA BIBLIOGRAFIKOAK
Aepect Solidarioko Taldeak egindako material didaktikoa:
- De Tienda, L. Arenas, F. Gracia, J. (2020) Retos de la educación ante la Agenda 2030. Los ODS entre el humanismo y la ecología. https://dialnet.unirioja.es/servlet/libro?codigo=776555
- Larrea, M. (2018) La cooperación al desarrollo ante la Agenda 2030 y los ODS. Ambienta. La revista del Ministerio de Medio Ambiente, 122, 42-51. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6948512
- Mata-Perelló J.M. y Mata R. (2011). Geología social: una nueva perspectiva de la geología y del patrimonio geológico. Introducción al conocimiento del patrimonio geológico y minero de Bolivia, 8-1, 179-188. http://www.sedpgym.es/index.php/18-publicaciones/actas
- Organización de Naciones Unidas (2024). 17 objetivos para transformar nuestro mundo. https://www.un.org/sustainabledevelopment/es/
Nazio Batuen Erakundearen GJHen irudi ofizial guztiak eta infografiak deskargatu eta erabili dira, web-orri honetan adierazten diren erabilera-arauak jarraituz: https://www.un.org/sustainabledevelopment/es/news/communications-material/
- The Geological Society (2024) Geology for Society. https://www.geolsoc.org.uk/geology-for-society
- VV. AA. (2018) Geoética y la responsabilidad común hacia la existencia de la especie humana sobre el planeta tierra. Enseñanza de las ciencias de la tierra, 26.2, 249-251. https://raco.cat/index.php/ECT/article/view/338692
- VV. AA. (2020) Importancia del diseño universal para el aprendizaje (DUA): caso de estudio en la enseñanza de las Ciencias de la Tierra. Enseñanza de las ciencias de la tierra, 28.2, 155-166. https://www.raco.cat/index.php/ECT/article/view/383650
Material hau Creative Commons BY-NC-SA lizentziapean argitaratzen da, eta irabazi-asmorik gabeko xedeetarako erabiltzeko baimena ematen da, betiere iturria eta egilea aipatzen badira eta lizentzia berarekin partekatzen badira. Baimen honetatik kanpo geratzen da, beraz, baliabide horiek helburu komertzialetarako erabiltzea edozein produktu edo argitalpenetan. Material hau erabiliz gero, "Aepect Solidaria" aipatu behar da material horren sortzaile gisa.