RODZAJE I GATUNKI LITERACKIE

LITERATURA PIęKNA

Rodzaje literackie

EPIKA

DRAMAT

LIRYKA

DIALOGI, DIDASKALIA

NARRATOR

PODMIOT LIRYCZNY

graj

LITERATURA

Rodzaje literackie

EPIKA

LIRYKA

DRAMAT

NARRATOR

PODMIOT LIRYCZNY

DIALOGI, DIDASKALIA

GATUNKI EPIKI

MIT

nowela

bajka

opowiadanie

baśń

LEGENDA

POWIEŚĆ

LITERATURA PIęKNA

Rodzaje literackie

EPIKA

LIRYKA

DRAMAT

NARRATOR

PODMIOT LIRYCZNY

DIALOGI, DIDASKALIA

GATUNKI EPIKI

Nowela

bajka

opowiadanie

baśń

Liryka jest rodzajem literackim obejmującym utwory, których treścią są osobiste uczucia, przeżycia, nastroje i refleksje. Osoba wypowiadająca się w utworach lirycznych to podmiot liryczny, a jego formę wypowiedzi nazywamy monologiem lirycznym (rzadziej pojawia się dialog).

Lirykę wyróżnia język poetycki – całkowicie różny od naszej codziennej mowy, pełen środków stylistycznych takich jak: przenośnia (metafora), uosobienie, porównanie, epitet, apostrofa, anafora, epifora, powtórzenie czy wyraz dźwiękonaśladowczy (onomatopeja).

Utwory liryczne składają się z wersów. Wersy mogą grupować się w zwrotki, inaczej strofy (wtedy wiersz nazywamy stroficznym) bądź być ułożone w sposób ciągły, bez zwrotek (wówczas mamy do czynienia z wierszem stychicznym). W wierszach często występują też rymy. Ich ułożenie wpływa na rytm.

stroficzny – ma strofy, stychiczny – ciągły, bez strof, biały – bez rymów, rymowany – z rymami sylabiczny – zgadza się liczba sylab w wersie, sylabotoniczny – prócz tej samy liczby sylab wiersz jest bardziej zrytmizowany (akcenty padają na te same sylaby), wolny – inaczej zwany zdaniowym, różna liczba sylab i długości wersów, zazwyczaj bez rymów.

Jest kilka rodzajów wierszy

LITERATURA PIęKNA

Rodzaje literackie

DIALOGI, DIDASKALIA

DRAMAT

EPIKA

NARRATOR

LIRYKA

PODMIOT LIRYCZNY

PIEŚŃ

PIOSENKA

ODA

WIERSZ

SONET

HYMN

TREN

FRASZKA

Epika (gr. ἐπικός epikós „słowny”) – jeden z trzech rodzajów literackich (obok liryki i dramatu). Ukształtowała się z ustnych sag, podań, legend i mitów o przeszłości.

Obejmuje utwory, w których przedstawione są prawdziwe lub fikcyjne (czyli zmyślone) wydarzenia. Osobą opowiadającą jest narrator, który przedstawia historię i postaci bohaterów.

Utwór epicki ma tzw. Świat przedstawiony

Co to jest?

Baśń – jeden z fantastycznych gatunków epickich, zazwyczaj niewielkich rozmiarów, odwołujący się zwykle do folkloru. .

Dominują w niej elementy fantastyki; opowiada o siłach nadprzyrodzonych, cudownych zdarzeniach, nadnaturalnych postaciach i zjawiskach

Jedną z ważniejszych cech baśni jest nieokreślony czas i miejsce akcji. Często zwycięża w niej dobro nad złem. (chyba że to baśń J. Ch. Andersena)

Bajka – krótki, epicki utwór literacki, zawierający morał (pouczenie), może być wierszowany i żartobliwy. Morał może znajdować się na początku lub na końcu utworu albo wynikać z jego treści. Istotną cechą bajki jest alegoryczność. Bohaterami bajek mogą być ludzie, a także zwierzęta, przedmioty i zjawiska, które uosabiają typy ludzkie, cechy charakteru lub przeciwstawne poglądy i stanowiska. .

Nowela to krótki utwór literacki, pisany prozą. Charakterystyczną cechą gatunku jest jego konstrukcja: jednowątkowa (lub dwuwątkowa) akcja powinna sprawnie zmierzać do punktu kulminacyjnego i rozwiązania. Opowiadana historia skupia się na ogół wokół jednego motywu, zdarzenia, przedmiotu mającego jednocześnie znaczenie symbolicze.

Doskonałym przykładem takiej realizacji jest „Katarynka” Prusa.

Nowele są zwykle realistyczne, opowiadane przez obiektywnego narratora, a ich akcja toczy się w jasno określonym miejscu i czasie.

BUDOWA NOWELI

punkt kulminacyjny

rozwinięcie akcji

zawiązanie akcji

po którym następuje zmiana w życiu bohaterów

rozwiązanie akcji,

ekspozycja (przedakcja)

LITERATURA

Rodzaje literackie

DRAMAT

LIRYKA

EPIKA

DIALOGI, DIDASKALIA

GATUNKI EPIKI

PODMIOT LIRYCZNY

NARRATOR

baśń

Nowela

bajka

POWIEŚĆ

opowiadanie

MIT

LITERATURA PIęKNA

Rodzaje literackie

EPIKA

LIRYKA

PODMIOT LIRYCZNY

NARRATOR

GATUNKI EPIKI

GATUNKI liryki

DRAMAT

DIALOGI, DIDASKALIA

GATUNKI DRAMATU

Nowea

komedia

DramAT właściwy

DRAMAT ROMANTYCZNY

tragedia

DRAMAT

GATUNKI DRAMATU

komedia

DIALOGI, DIDASKALIA

Nowea

DramAT właściwy

DRAMAT ROMANTYCZNY

tragedia

POWIEŚĆ

POWIEŚĆ PRZYGODOWA

POWIEŚĆ DETEKTYWISTYCZNA

POWIEŚĆ FANTASTYCZNA

POWIEŚĆ MŁODZIEŻOWA

POWIEŚĆ SCIENCE FICTION

POWIEŚĆ FANTASY

mit

opowieść będąca elementem wierzeń danej społeczności. Treści mitów to nie tylko dzieje bogów, herosów i wielkich bohaterów, ale i historie związane z życiem zwykłych ludzi (np. opowieści wyjaśniające zjawiska przyrody, prawa natury itp.).

LITERATURA piękna

Rodzaje literackie

DRAMAT

EPIKA

LIRYKA

Info

jak napisać?

LEGENDA

• OPOWIEŚĆ dotycząca życia świętych i bohaterów lub jakichś wydarzeń historycznych, nasycona motywami fantastyki i cudowności, ale mająca w sobie jakies ziarno prawdy: miejsce, osobę lub wydarzenie prawdziwe

• OPOWIEŚĆ o osobie otoczonej niezwykłą sławą

• zmyślona lub przesadzona historia dotyczące sławnych ludzi, miejsc albo zdarzeń historycznych

• krótki tekst na marginesie mapy, objaśniający występujące na niej symbole graficzne i barwne

FANTASY

• fantasy koncentruje się na elementach magicznych i nadprzyrodzonych.
• W fantasy, realistyczne zasady działania świata są często łamane, co pozwala na wprowadzenie magicznych postaci, potworów oraz fantastycznych krain.
• w fantasy dominują smoki, czarodzieje i niezwykłe przygody w alternatywnych rzeczywistościach, czyli w całkowicie nowym, wymyślonym przez autora świecie

Opowiadanie jest to krótki utwór literacki o prostej fabule i niewielkiej liczbie bohaterów, odznaczający się swobodną kompozycją. Cechuje się barwnym i dynamicznym językiem, ukazuje przyczynę i skutek pewnego ciągu zdarzeń oraz jego – szczęśliwe lub nieszczęśliwe – zakończenie.

science fiction - fantastyka naukowa, SF, odmiana literatury fantastycznej;

termin określający literaturę (także film) fantastyczną, w której konstrukcję świata przedstawionego uzasadniają wyjaśnienia o charakterze naukowym lub przynajmniej mające pozory naukowości. Zawarte w utworach science fiction wizje futurologiczne są pozbawione z reguły znamion cudowności (charakterystycznych dla baśni, legendy lub odmiany fantastyki zwanej fantasy), w fabule zaś przestrzega się zasad prawdopodobieństwa.

Elementy science fiction występowały już w literaturze XVII–XVIII w., rozwój nastąpił w 2. połowie XIX w. (J. Verne, m.in. 20 000 mil podmorskiej żeglugi, Wyprawa do wnętrza Ziemi; H.G. Wells Wehikuł czasu, Wojna światów),

Nie występuje narrator ani podmiot liryczny, świat przedstawiony jest ukazany poprzez zachowanie oraz wypowiedzi postaci. Akcja dramatu jest wyraźnie zarysowana i ma wyraźny tok przebiegu. W dramacie występuje tekst główny (składający się z dialogów oraz monologów) i didaskalia (tekst poboczny, wspomagający realizację dzieła). Dramat zbudowany jest z aktów, które podzielone są na sceny.

Podmiot liryczny

to osoba mówiąca w wierszu

Podmiot liryczny może być

• przedmiotem, zjawiskiem czy nawet pojęciem abstrakcyjnym. Wtedy mamy do czynienia z liryką maski

• osobą, która opowiada o sobie i własnych doświadczeniach, przekazuje nam swoją wizję świata

za postacią historyczną lub mitologiczną – mówi się wtedy o liryce roli

Podmiot liryczny może „schować się”

Rodzaj podmiotu lirycznego zależy od tego, czy przemawia on jako „ja”( indywudualny) , czy jako „my”(zbiorowy)

liryka bezpośrednia – podmiot liryczny mówi o swoich uczuciach. Rozpoznacie ją po zaimkach „ja” i „mój” i czasownikach w pierwszej osobie liczby pojedynczej: mówię, śpiewam, tęsknię itd

liryka pośrednia – podmiot liryczny jest ukryty i trudno coś o nim powiedzieć. W utworze opisuje lub relacjonuje sytuację liryczną jako obserwator.

Bajka – krótki utwór literacki zawierający morał (pouczenie), często jest wierszowany, czasem żartobliwy. Morał może znajdować się na początku lub na końcu utworu albo wynikać z jego treści. Istotną cechą bajki jest alegoryczność

Podmiot liryczny

to osoba mówiąca w wierszu

Podmiot liryczny może być

• przedmiotem, zjawiskiem czy nawet pojęciem abstrakcyjnym. Wtedy macie do czynienia z liryką maski

• osobą, która opowiada o sobie i własnych doświadczeniach, przekazuje nam swoją wizję świata

za postacią historyczną lub mitologiczną – mówi się wtedy o liryce roli

Podmiot liryczny może „schować się”

Rodzaj podmiotu lirycznego zależy od tego, czy przemawia on jako „ja”( indywudualny) , czy jako „my”(zbiorowy)

liryka bezpośrednia – podmiot liryczny mówi o swoich uczuciach. Rozpoznacie ją po zaimkach „ja” i „mój” i czasownikach w pierwszej osobie liczby pojedynczej: mówię, śpiewam, tęsknię itd

liryka pośrednia – podmiot liryczny jest ukryty i trudno coś o nim powiedzieć. W utworze opisuje lub relacjonuje sytuację liryczną jako obserwator.

Bajka – krótki utwór literacki zawierający morał (pouczenie), często jest wierszowany, czasem żartobliwy. Morał może znajdować się na początku lub na końcu utworu albo wynikać z jego treści. Istotną cechą bajki jest alegoryczność

Powieść fantastyczna

gatunek literacki, który obejmuje wszelkie utwory, w których występują elementy magiczne, nadprzyrodzone lub nierealistyczne. Utwory fantastyczne przenoszą nas w świat wyobraźni, gdzie wszystko jest możliwe.

NARRATOR

Osoba, która relacjonuje zdarzenia, przedstawia bohaterów oraz opisuje miejsca i emocje.

Narrator w pierwszej osobie zazwyczaj sam bierze udział w wydarzeniach, które opowiada. Jest konkretną postacią, wie, co sam przeżywa. Nie ma szans, żeby wniknął w myśli innych bohaterów, może jedynie zgadywać, o czym myślą i czego chcą.

Narrator trzecioosobowy posiada zdolność dostrzegania, słyszenia oraz posiadania wiedzy o wszystkim. Ma możliwość jednoczesnego przebywania w wielu miejscach. Wnikliwie analizuje myśli wszystkich bohaterów.

Nie występuje narrator ani podmiot liryczny, świat przedstawiony jest ukazany poprzez zachowanie oraz wypowiedzi postaci. Akcja dramatu jest wyraźnie zarysowana i ma wyraźny tok przebiegu. W dramacie występuje tekst główny (składający się z dialogów oraz monologów) i didaskalia (tekst poboczny, wspomagający realizację dzieła). Dramat zbudowany jest z aktów, które podzielone są na sceny.

Podmiot liryczny

to osoba mówiąca w wierszu

Podmiot liryczny może być

• przedmiotem, zjawiskiem czy nawet pojęciem abstrakcyjnym. Wtedy macie do czynienia z liryką maski

• osobą, która opowiada o sobie i własnych doświadczeniach, przekazuje nam swoją wizję świata

za postacią historyczną lub mitologiczną – mówi się wtedy o liryce roli

Podmiot liryczny może „schować się”

Rodzaj podmiotu lirycznego zależy od tego, czy przemawia on jako „ja”( indywudualny) , czy jako „my”(zbiorowy)

liryka bezpośrednia – podmiot liryczny mówi o swoich uczuciach. Rozpoznacie ją po zaimkach „ja” i „mój” i czasownikach w pierwszej osobie liczby pojedynczej: mówię, śpiewam, tęsknię itd

liryka pośrednia – podmiot liryczny jest ukryty i trudno coś o nim powiedzieć. W utworze opisuje lub relacjonuje sytuację liryczną jako obserwator.

Świat przedstawiony w dziele epickim to wymyślona rzeczywistość, w której rozgrywają się wydarzenia opisywane w utworze. Składa się z kilku ważnych elementów:

Czas akcji

Miejsce akcji

Bohaterowie

Wydarzenia

Nie występuje narrator ani podmiot liryczny, świat przedstawiony jest ukazany poprzez zachowanie oraz wypowiedzi postaci. Akcja dramatu jest wyraźnie zarysowana i ma wyraźny tok przebiegu. W dramacie występuje tekst główny (składający się z dialogów oraz monologów) i didaskalia (tekst poboczny, wspomagający realizację dzieła). Dramat zbudowany jest z aktów, które podzielone są na sceny.

Nie występuje narrator ani podmiot liryczny, świat przedstawiony jest ukazany poprzez zachowanie oraz wypowiedzi postaci. Akcja dramatu jest wyraźnie zarysowana i ma wyraźny tok przebiegu. W dramacie występuje tekst główny (składający się z dialogów oraz monologów) i didaskalia (tekst poboczny, wspomagający realizację dzieła). Dramat zbudowany jest z aktów, które podzielone są na sceny.

NARRATOR

Osoba, która relacjonuje zdarzenia, przedstawia bohaterów oraz opisuje miejsca i emocje.

Narrator w pierwszej osobie zazwyczaj sam bierze udział w wydarzeniach, które opowiada. Jest konkretną postacią, wie, co sam przeżywa. Nie ma szans, żeby wniknął w myśli innych bohaterów, może jedynie zgadywać, o czym myślą i czego chcą.

Narrator trzecioosobowy posiada zdolność dostrzegania, słyszenia oraz posiadania wiedzy o wszystkim. Ma możliwość jednoczesnego przebywania w wielu miejscach. Wnikliwie analizuje myśli wszystkich bohaterów.

Nie występuje narrator ani podmiot liryczny, świat przedstawiony jest ukazany poprzez zachowanie oraz wypowiedzi postaci. Akcja dramatu jest wyraźnie zarysowana i ma wyraźny tok przebiegu. W dramacie występuje tekst główny (składający się z dialogów oraz monologów) i didaskalia (tekst poboczny, wspomagający realizację dzieła). Dramat zbudowany jest z aktów, które podzielone są na sceny.

Hymn (z greckiego hýmnos – pieśń pochwalna) – uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym charakterze wypowiedzi, komponowana na cześć bóstwa, szczególnej osoby, wydarzenia, ojczyzny (kraju), a także idee.

Podmiot liryczny

to osoba mówiąca w wierszu

Podmiot liryczny może być

• przedmiotem, zjawiskiem czy nawet pojęciem abstrakcyjnym. Wtedy mamy do czynienia z liryką maski

• osobą, która opowiada o sobie i własnych doświadczeniach, przekazuje nam swoją wizję świata

za postacią historyczną lub mitologiczną – mówi się wtedy o liryce roli

Podmiot liryczny może „schować się”

Rodzaj podmiotu lirycznego zależy od tego, czy przemawia on jako „ja”( indywudualny) , czy jako „my”(zbiorowy)

liryka bezpośrednia – podmiot liryczny mówi o swoich uczuciach. Rozpoznacie ją po zaimkach „ja” i „mój” i czasownikach w pierwszej osobie liczby pojedynczej: mówię, śpiewam, tęsknię itd

liryka pośrednia – podmiot liryczny jest ukryty i trudno coś o nim powiedzieć. W utworze opisuje lub relacjonuje sytuację liryczną jako obserwator.

Podmiot liryczny

to osoba mówiąca w wierszu

Podmiot liryczny może być

• przedmiotem, zjawiskiem czy nawet pojęciem abstrakcyjnym. Wtedy macie do czynienia z liryką maski

• osobą, która opowiada o sobie i własnych doświadczeniach, przekazuje nam swoją wizję świata

za postacią historyczną lub mitologiczną – mówi się wtedy o liryce roli

Podmiot liryczny może „schować się”

Rodzaj podmiotu lirycznego zależy od tego, czy przemawia on jako „ja”( indywudualny) , czy jako „my”(zbiorowy)

liryka bezpośrednia – podmiot liryczny mówi o swoich uczuciach. Rozpoznacie ją po zaimkach „ja” i „mój” i czasownikach w pierwszej osobie liczby pojedynczej: mówię, śpiewam, tęsknię itd

liryka pośrednia – podmiot liryczny jest ukryty i trudno coś o nim powiedzieć. W utworze opisuje lub relacjonuje sytuację liryczną jako obserwator.

NARRATOR

Osoba, która relacjonuje zdarzenia, przedstawia bohaterów oraz opisuje miejsca i emocje.

Narrator w pierwszej osobie zazwyczaj sam bierze udział w wydarzeniach, które opowiada. Jest konkretną postacią, wie, co sam przeżywa. Nie ma szans, żeby wniknął w myśli innych bohaterów, może jedynie zgadywać, o czym myślą i czego chcą.

Narrator trzecioosobowy posiada zdolność dostrzegania, słyszenia oraz posiadania wiedzy o wszystkim. Ma możliwość jednoczesnego przebywania w wielu miejscach. Wnikliwie analizuje myśli wszystkich bohaterów.

NARRATOR

Osoba, która relacjonuje zdarzenia, przedstawia bohaterów oraz opisuje miejsca i emocje.

Narrator w pierwszej osobie zazwyczaj sam bierze udział w wydarzeniach, które opowiada. Jest konkretną postacią, wie, co sam przeżywa. Nie ma szans, żeby wniknął w myśli innych bohaterów, może jedynie zgadywać, o czym myślą i czego chcą.

Narrator trzecioosobowy posiada zdolność dostrzegania, słyszenia oraz posiadania wiedzy o wszystkim. Ma możliwość jednoczesnego przebywania w wielu miejscach. Wnikliwie analizuje myśli wszystkich bohaterów.

NARRATOR

Osoba, która relacjonuje zdarzenia, przedstawia bohaterów oraz opisuje miejsca i emocje.

Narrator w pierwszej osobie zazwyczaj sam bierze udział w wydarzeniach, które opowiada. Jest konkretną postacią, wie, co sam przeżywa. Nie ma szans, żeby wniknął w myśli innych bohaterów, może jedynie zgadywać, o czym myślą i czego chcą.

Narrator trzecioosobowy posiada zdolność dostrzegania, słyszenia oraz posiadania wiedzy o wszystkim. Ma możliwość jednoczesnego przebywania w wielu miejscach. Wnikliwie analizuje myśli wszystkich bohaterów.

Podmiot liryczny

to osoba mówiąca w wierszu

Podmiot liryczny może być

• przedmiotem, zjawiskiem czy nawet pojęciem abstrakcyjnym. Wtedy macie do czynienia z liryką maski

• osobą, która opowiada o sobie i własnych doświadczeniach, przekazuje nam swoją wizję świata

za postacią historyczną lub mitologiczną – mówi się wtedy o liryce roli

Podmiot liryczny może „schować się”

Rodzaj podmiotu lirycznego zależy od tego, czy przemawia on jako „ja”( indywudualny) , czy jako „my”(zbiorowy)

liryka bezpośrednia – podmiot liryczny mówi o swoich uczuciach. Rozpoznacie ją po zaimkach „ja” i „mój” i czasownikach w pierwszej osobie liczby pojedynczej: mówię, śpiewam, tęsknię itd

liryka pośrednia – podmiot liryczny jest ukryty i trudno coś o nim powiedzieć. W utworze opisuje lub relacjonuje sytuację liryczną jako obserwator.

NARRATOR

Osoba, która relacjonuje zdarzenia, przedstawia bohaterów oraz opisuje miejsca i emocje.

Narrator w pierwszej osobie zazwyczaj sam bierze udział w wydarzeniach, które opowiada. Jest konkretną postacią, wie, co sam przeżywa. Nie ma szans, żeby wniknął w myśli innych bohaterów, może jedynie zgadywać, o czym myślą i czego chcą.

Narrator trzecioosobowy posiada zdolność dostrzegania, słyszenia oraz posiadania wiedzy o wszystkim. Ma możliwość jednoczesnego przebywania w wielu miejscach. Wnikliwie analizuje myśli wszystkich bohaterów.

Nie występuje narrator ani podmiot liryczny, świat przedstawiony jest ukazany poprzez zachowanie oraz wypowiedzi postaci. Akcja dramatu jest wyraźnie zarysowana i ma wyraźny tok przebiegu. W dramacie występuje tekst główny (składający się z dialogów oraz monologów) i didaskalia (tekst poboczny, wspomagający realizację dzieła). Dramat zbudowany jest z aktów, które podzielone są na sceny.

Nie występuje narrator ani podmiot liryczny, świat przedstawiony jest ukazany poprzez zachowanie oraz wypowiedzi postaci. Akcja dramatu jest wyraźnie zarysowana i ma wyraźny tok przebiegu. W dramacie występuje tekst główny (składający się z dialogów oraz monologów) i didaskalia (tekst poboczny, wspomagający realizację dzieła). Dramat zbudowany jest z aktów, które podzielone są na sceny.