Latín 4º ESO. Gramática

4º ESO

gramática latina

Curso 25-26

DECLINACIÓN

ÍNDICE

- Conceptos básicos

- Enunciado, declinación

- 1ª declinación

- 2ª declinación

- Adxectivos 2-1-2

- 3ª declinación

- Adxectivos 3-3

- 4ª declinación

- 5ª declinación

-Declinación pronominal

CONXUGACIÓN

ÍNDICE

-Conceptos básicos

-Enunciado

-Conxugación

-Desinencias

-Tempos verbais

-Tempos de presente

- Verbo Sum

- Presente

-Pret. Imperfecto

-Futuro Imperfecto

-Pret. Perfecto

Conceptos básicos I

Os casos latinos e a súa función principal son: NOMINATIVO. Marca a función de Suxeito e Atributo. Luna plena est. VOCATIVO. Marca a función de Apelación. Luna, plena et pulchra es. ACUSATIVO. Marca a función de Complemento Directo ou CC. Videmus lunam plenam in caelo. XENITIVO. Marca a función de Modificador ou Complemento do Nome. Vides in caelo lunae plenae faciem? DATIVO. Marca a función de Complemento Indirecto. Poetae lunae plenae carmina scribunt. ABLATIVO. Marca a función de Complemento Circunstancial. Vita humana in luna non est.

Os gramáticos antigos clasificaron as palabras en flexivas ou variables e non flexivas ou invariables. Dentro das primeiras, están os substantivos, adxectivos, pronomes e verbos. Os artigos non existían no latín. Introducímolos nós ao traducir os textos. Son palabras variables os adverbios, conxuncións, preposicións e interxeccións. O nome ou substantivo e o verbo, coma en cáseque todos os idiomas, son os tipos de palabras de maior uso e importancia. En latín, o nome pode ter tres xéneros: masculino, feminino e neutro, e coma en galego e castelán, dous números: singular e plural, aínda que algunhas palabras carecen de singular e só se utilizan en plural. Pero o máis chamativo do latín, é a existencia dos CASOS. O caso sirve para indicar a función da palabra dentro da oración.

Conceptos básicos II

Ao igual ca o verbo se clasifica en conxugacións, os substantivos clasifícanse en declinacións; en latín, existen cinco declinacións: 1ª declinación ou de temas en -a 2ª declinación ou de temas en -o 3ª declinación ou de temas en -i e en consoante 4ª declinación ou de temas en -u 5ª declinación ou de temas en -e Recoñecemos a que declinación pertence cada substantivo polo seu enunciado, isto é, pola forma coa que se nos presenta ou aparece no dicionario. O enunciado dun substantivo faise dando dous casos: O nominativo de singular e, en segundo lugar o xenitivo tamén singular. Cada declinación distínguese por esta 2º forma do enunciado: 1ª declinación, xenitivo en -ae 2ª declinación, xenitivo en -i 3ª declinación, xenitivo en -is 4ª declinación, xenitivo en -us 5ª declinación, xenitivo en -ei. Deste modo, o substantivo vita, -ae será da 1ª; ludus, -i, será da 2ª; lectio, lectionis, da 3ª; metus, -us, da 4ª e dies, diei (dies, -ei), da 5ª.

Unha declinación é o conxunto dos casos nos que pode aparecer unha palabra ou o conxunto de formas que pode ter segundo a función sintáctica que desempeñe na oración. Os substantivos latinos repártense entre estas cinco declinacións segundo o seu tema (a terminación do seu lexema ou raíz). A estes temas engádense as desinencias (ou terminacións) de cada caso. Caso é cada unha das terminacións que adopta unha palabra (substantivo ou adxectivo) segundo a función que desempeña na oración. Magistra, magistrae: mestra Magister, magistri: mestre Discipula, discipulae: alumna Discipulus, discipuli: alumno Professor, professoris: profesor motus, motus: movemento res, rei: cousa

Conceptos básicos III

Mención especial merece o Complemento Predicativo. O Predicativo é unha cualidade ou estado (soe ser un adxectivo) do Suxeito ou do Complemento directo cun verbo diferente ao verbo SUM (verbo copulativo). Magistra severa monstravit O predicativo é a función sintáctica que, por un lado, acompaña a un verbo e, por outro, expresa unha cualidade, propiedade ou estado do Sux ou do CD. ará referencia ao Sux ou ao CD cos verbos que non sexan o verbo SUM e concertará con eles. Exemplo: A súa filla saíu moi contenta do exame. Suxeito V CPred CCLugar Atopei secas as flores. V CPred CD

Aínda que o orde das palabras en latín é bastante libre e non se poden poñer regras de obrigado cumprimento, existen algunhas normas que soen cumprirse: • Os complementos do nome van diante do substantivo, ao contrario que en galego ou castelán • Os complementos do verbo (CD, CI, CC, etc.) van diante do verbo, que soe aparecer ao final das frases. En latín, as preposicións poden aparecer, única e exclusivamente, diante de acusativo e diante de ablativo. Analízanse xuntos preposición+ablativo= CC ou preposición+acusativo=CC sempre fan a función de Complemento Circunstancial, aínda que aparezan cun Acusativo. Este, cunha preposición, perde a súa función orixinal de Complemento Directo e convértese en Complemento Circunstancial. Trans Rhenum: ao outro lado/ a través do Rin (prep.+acus) Super Troia: sobre Troia (prep.+abl) Os significados das preposicións serán moi variados. Algunhas serán exclusivas do acusativo e outras exclusivas do ablativo, pero tamén as haberá que poidan aparecer con cualquera dos dous casos (o dicionario sempre o indica) In + Acusativo ou Abl. E, ex + Ablativo Ad + Acusativo A, ab + Ablativo

Declinación latina

1ª

Os substantivos desta declinación son MAIORITARIAMENTE femininos, pero hai algúns masculinos que podemos distinguir polo seu significado: Nomes de oficios: nauta, -ae (mariñeiro); poeta, -ae (poeta);incola, -ae (habitante) Nomes propios de varón: Catilina, -ae (Catilina)

2ª

Nesta declinación hai substantivos masculinos, femininos e neutros. Estes últimos distínguense polo enunciado: Nom. -um e xenitivo -i. Dos outros dous xénero predominan os substantivos masculinos, pero tamén hai femininos, os nomes de árbores.

ADXECTIVOS

Os adxectivos en latín, se acompañan a un substantivo (cousa que é o habitual), deben concordar con el en xénero, número e caso. Por este motivo, disporán de diferentes formas para poder adaptarse a cualquera nome. Existen varios tipos de adxectivos, dependendo da maneira en que se declinen. OS ADXECTIVOS DA PRIMEIRA CLASE (2ª-1ª-2ª) Estes adxectivos enúncianse con tres nominativos singulares, correspondentes a cada xénero: masculino, feminino e neutro. Así, o primeiro nominativo declinarase coma os masculinos da 2ª declinación (-us ou -er); o segundo, declinarase pola 1ª declinación; e o terceiro, pola 2ª neutro (nominativo en -um) Bonus, bona, bonum (Bonus, -a, -um) Masc. Fem. Neutro

Os adxectivos concertan co substantivo en xénero, número e caso. Lupus bonus/ nauta bonus Lupa bona/ Pirus bona Oppidum bonum Masculinos Femininos Neutro

• Poeta
• Poeta
• Poetam
• Poetae
• Poetae
• Poeta

• Lupus
• Lupe
• Lupum
• Lupi
• Lupo
• Lupo

• Lupa
• Lupa
• Lupam
• Lupae
• Lupae
• Lupa

• Oppidum
• Oppidum
• Oppidum
• Oppidi
• Oppido
• Oppido

• Pirus
• Pire
• Pirum
• Piri
• Piro
• Piro

• Boni
• Bonarum
• Bonas
• Bonae
• Bonam
• Bono
• Bonae
• Bonum
• Bona
• Bonum

• Puerum
• Nauta
• Dominum
• Puellae
• Dona
• Filiam
• Viae
• Terras
• Aquilarum
• Belli

Adxectivos

• Amica, -ae: amiga
• Aqua, -ae: auga
• Aula, -ae: aula
• columba, -ae: pomba
• discipula, -ae: alumna

• epistula, -ae: carta
• filia, -ae: filla
• litera, -ae: letra
• luna, -ae: lúa
• magistra, -ae: mestra
• nauta, -ae: mariñeiro

• pluvia, -ae: chuvia
• poeta, -ae: poeta
• puella, -ae: rapaza
• rosa, -ae: rosa
• sella, -ae: silla
• stella, -ae: estrela
• schola, -ae: escola
• tabula, -ae: mesa
• terra, -ae: terra
• vita, -ae: vida

Aegrota: enferma Alba: brancaBona: boaClara: brillanteLaeta: contenta Maesta: tristeMagna: grande Parva: pequenaPulchra: fermosa Rotunda: redonda

Pronomes /desinencias/verbo ser persoais estar

Verbos

egotu ille/illa nos vos illi/illae

-o-s -t -mus -tis -nt

sumes est sumus estis sunt

• Audio
• Amo
• Do
• Facio
• Studeo
• Scribo
• Sedeo
• Video

Substantivos

Sux + Verbo + CD + CI + CC

Preposicións

• A, ab + abl.: de, desde
• E, ex + abl.: desde dentro
• In + ac.: a, cara a
• In + abl.: en
• cum +abl.: con
• per +ac.: por, a través

Conxuncións

• Et: e, y

• nam: pois
• non: non
• nunc: agora
• sed: pero
• semper: sempre

Facemos oracións con este vocabulario.

3ª declinación

Temas en consoanteou Temas imparisílabos

Temas en -i ou temas parisílabos

Adxectivos da 1ª clase de 3 terminacións

2-1-2

Os adxectivos concertan co substantivo en xénero, número e caso. Lupus bonus/ nauta bonus Lupa bona/ Pirus bona Oppidum bonum

2-1-2

Igual que nos substantivos da 2ª declinación hainos con nominativo en -us e en -er, nos adxectivos sucede o mesmo. Hai adxectivos en: -us, -a, -um -er, -a, -um

Vocabularium Anni Menses Numeri Cardinales Ordinales

• Tempus, -oris: Tempo
• Hora, -ae: división do día, hora
• Vigilia, -ae: división da noite
• Dies, -ei: día
• Vesper, vesperi: tarde
• Nox, noctis: noite
• Mensis, -is: mes
• Annus, -i: ano
• Saeculum, -i: século
• Vita, -ae: vida
• Aevus, -i: época
• Aetas, -atis: idade
• Ver, veris: primavera
• Aestas, -atis: verán, estío
• Autumnus, -i: outono
• Hiems, hiemis: inverno
• Kalendae, -arum: Kalendas
• Nonae, -arum: Nonas
• Idus, -us: Idus

• Unus, -a, -um
• Duo, -ae, -i
• Tre, tria
• Quattuor
• Quinque
• Sex
• Septem
• Octo
• Novem
• Decem
• Undecim
• Duodecim
• Tredecim
• Quattuordecim
• Sedecim
• Septendecim
• Duodeviginti
• Undeviginti

• Ianuarius, -ii
• Februarius, -ii
• Martius, -ii
• Aprilis, -is
• Maius, -ii
• Iunius, -ii
• Iulius, -ii
• Augustus, -i
• September, -bri
• October, -bri
• November, -bri
• December, -bri

• Primus, -a, -um
• Secundus
• Tertius
• Quartus
• Quintus
• Sextus
• Septimus
• Octavus
• Novenus
• Decimus
• Undecimus
• Duodecimus
• Tredecimus
• Vicessimus
• Trigessimus
• Quadragessimus
• Quinquagessimus
• Sexagessimus
• Septuagessimus
• Octogessimus
• Nonagessimus
• Centesimus

• Viginti
• Viginti et unus
• Viginti et duo
• Viginti et tres
• Viginti et quatuor
• Viginti et quinque
• Viginti et sex
• Viginti et septem
• Duodetriginta
• Undetriginta
• Triginta
• Quadraginta
• Quinquaginta
• Sexaginta
• Septuaginta
• Octoginta
• Nonaginta
• Centum
• Ducenti, -ae, -a

CATEGORÍAS VERBAIS

O sistema verbal latino presenta 5 categorías: PERSOA: primeira, segunda e terceira.NÚMERO: singular e plural.TEMPO: pasado, presente e futuro.MODO: indicativo, subxuntivo e imperativo.VOZ: activa, media e pasiva.

ENUNCIADO DOS VERBOS

En latín os verbos enúncianse con cinco formas. As tres primeiras permitirannos coñecer o tema de presente; a segunda e a terceira, a conxugación; a cuarta daranos o tema de perfecto e, a última, que non existe nas nosas linguas, o tema de supino.

1ª conxugación

-as, -are

2ª conxugación

-es, -ere

3ª conxugación

-is, -ere

4ª conxugación

-is, -ire

• Vinco, vincis, vincere, vici, victum: vencer
• Iacio, iacis, iacere, ieci, iactum: lanzar
• Hiberno, hibernas, hibernare, hibernavi, hibernatum: invernar
• Paro, paras, parare, paravi, paratum: preparar
• Haereo, -es, -ere, haesi, haesum: estar fixo
• Gero, -is, -ere, gessi, gestum: levar, producir, encargarse
• Pono, -is, -ere, posui, positum: poñer
• Fluo, -is, -ere, fluxi, fluxum: fluir
• Aperio, -is, -ire, aperui, apertum: abrir
• Maneo, -es, -ere, mansi, mansum: quedar
• Aro, -as, -are, -avi, -atum: arar
• Sero, -is, -ere, sevi, satum: sementar
• Finio, -is, -ire, finivi, finitum : limitar, acabar
• Fingo, -is, -ere, finxi, fictum: modelar
• Condo, -is,-ere, condidi, conditum: fundar

• Vinco, -is, -ere, vici, victum: vencer
• Iacio, -is, -ere, ieci, iactum: lanzar
• Hiberno, -as, -are, -avi,-atum: invernar
• Paro, -as, -are, -avi, -atum: preparar
• Haereo 2 haesi, haesum: estar fixo
• Gero 3 gessi, gestum: levar, producir, encargarse
• Pono 3 posui, positum: poñer
• Fluo 3 fluxi, fluxum: fluir
• Aperio 4 aperui, apertum: abrir
• Maneo 2 mansi, mansum: quedar
• Aro 1 : arar
• Sero 3 sevi, satum: sementar
• Finio 4 finivi, finitum : limitar, acabar
• Fingo 3 finxi, fictum: modelar
• Condo 3 condidi, conditum: fundar

• Agnus, -i: año
• Albus, -a, -um: branco
• Amoenus, -a, -um: ameno, agradable
• Cerasum, -i: cereixa
• Cerasus, -i: cerdeira
• Cervus, -i: cervo
• Cibus, -i: comida
• Cupressus, -i: ciprés
• Dementia, -ae: toleira
• Epistula, -ae: carta
• Exertitium, -ii: exercicio
• Folium, -ii: folla
• Herba, -ae: herbas
• Hortus, -i: xardín
• Ianua, -ae: porta
• Liber, libri: libro
• Malum, -i: mazá
• Malus, -i: maceira
• Miser, -era, -erum: desgrazado
• Niger, nigra, nigrum: negro
• Olea, -ae: oliveira
• Pluvia, -ae: choiva
• Stultus, -a, -um: necio
• Umbra, -ae: sombra
• Vinum, -i: viño

• Aperio, -is, -ire, aperui, apertum: abrir
• Bibo, -is, -ere, bibi, ___:beber

• Claudo, -is, -ere, clausi, clausum
• Cognosco, -is, -ere, cognovi, cognitum: coñecer
• Confido, -is, -ere, ___, ___: confiar
• Cresco, -is, -ere, crevi, cretum: crecer
• Curo 1: coidar
• Doceo, -es, -ere, docui, doctum: ensinar
• Edo, -is, edere,

• Facio, -is, -ere, feci, factum: facer
• Finio, -is, -ire, finivi, finitum: acabar
• Ignoro 1: ignorar
• Intro 1: entrar
• Lateo, -es, -ere, latui, ___: agochar
• Lego, -is, -ere, legi, lectum: ler
• Ludo, -is, -ere, lusi, lusum: xogar
• Maneo, -es, -ere, mansi, mansum: quedar

• Paro 1: preparar

• Pono, -is, -ere, posui, positum: poñer
• Scribo, -is, -ere, scripsi, scriptum: escribir
• Studeo, -es, -ere, studui, ___: estudar
• Voro1: devorar

• Cum: prep. de abl. con
• Et: conx. e
• Sine: prep. de abl.sin
• Inter: prep. de acus. entre
• Ad: prep. de ac. cara a
• In: prep. de abl. en
• Sub: prep. de abl. debaixo de
• Ex: prep. de abl. desde, de dentro

• Meus, -a, -um
• Tuus, -a, -um
• Suus, -a, -um
• Noster, -tra, -trum
• Vester, -tra, -trum
• Ego, tu, ille, illa, nos, vos, Illi, illae

DESINENCIAS

Os tempos verbais engaden desinencias que indican persoa e número. Estas poden ser de varios tipos: DESINENCIAS PERSOAIS XERAIS DA VOZ ACTIVA e DESINENCIAS propias do PRETÉRITO PERFECTO.

Tempos verbais

tempos de perfecto

Tempos de presente

Presente

Pretérito Perfecto

Pretérito Pluscuamperfecto

Pretérito Imperfecto

Futuro Imperfecto

Futuro Perfecto

TEMPOS DE PRESENTE DO VERBO SUM

PRESENTE DE INDICATIVO

Formación do pretérito imperfecto

• Claudo
• claudis
• venit
• venimus
• sentitis
• sentiunt

• Muto
• mutas
• delet
• delemus
• facietis
• faciunt

• Navigabam
• navigabas
• delebat
• delebamus
• inveniebatis
• inveniebant

• Natabam
• natabas
• sedebat
• sedebamus
• cupiebatis
• cupiebant

PRETÉRITO IMPERFECTO

• Lupus
• Lupe
• Lupum
• Lupi
• Lupo
• Lupo

• Puer
• Puer
• Puerum
• Pueri
• Puero
• Puero

• Vir
• Vir
• Virum
• Viri
• Viro
• Viro

• Oppidum
• Oppidum
• Oppidum
• Oppidi
• Oppido
• Oppido

• Oppida
• Oppida
• Oppida
• Oppidorum
• Oppidis
• Oppidis

• Lupi
• Lupi
• Lupos
• Luporum
• Lupis
• Lupis

• Viri
• VirI
• Viros
• Virorum
• Viris
• Viris

• Pueri
• Pueri
• Pueros
• Puerorum
• Pueris
• Pueris