Timeline Educación Superior

Taula Periodikoa

Historian zehar

Jöns Jacob Berzelius

Johann Wolfgang Döbereiner

Dmitri Mendeléyev

Henry Moseley

Glenn Seaborg

1817

1869

1914

1803

1940

1864

1898

1939

1815

2016

Marie Curie

John Newlands

William Prout

Marguerite Catherine Perey

GAUR EGUN

Bibliografia

Egileak: Ainhize,Enara G., Sarah E. eta Sara O.- 4.DBH

Henry Moseley

Erresuma Batuan jaio 1887ko azaroaren 23a demonstratu zuen elementuen tabla periodikoa zenbaki atomikoaren bidez ordenatu behar dela. Oso garrantzitsua izan zen jakiteak nola ordenatzen diren elementuak taula periodikoan elementu gehiegi zeudelako baina ez zekitelako nola ordenatu.Lehen taula periodikoa ordenatuta zegoen masa atomikoaren tamainaren arabera eta hori arraroa eta deserosoa iruditzen zitzaien beste zientifikoei. Ere bai konturatu zen elementu batzuk oraindik falta zirela taula periodikoan.

• Londresen jaio 1785ko urtarrillak 15 eta 1915ko abuztuak 10 hil. Prout ezaguna da proposatu zuen teoriagaitik: Elementu ororen pisu atomikoa zenbaki oso bat dela, hidrogenoaren pisuaren multiploa; beraz, hidrogeno atomoa da benetan funtsezkoa den partikula bakarra, eta beste elementu kimiko batzuen atomoak zenbait hidrogeno atomoren elkarketaz osatuta daude. Oso garrantzitsu izan zen aurkikuntza hau 1920an Ernest Rutherfford protoiak deskubritzean protoi izena jarri zien Prout-en ohorez.

William Prout

Berzelius (1803-1824)

Berzelius kimika modernoaren aita bezala hartzen da. Berzeliusek 1803an aurkitu zuen zerioa, eta 1817an selenioa. Silizioa (1824), torioa (1824), titanioa eta zirkonioa nola isolatzen ziren aurkitu zuen. Pisu atomikoak hidrogeno pisuaren multiplo osoak ez zirela deskubritu zuen (adibidez: kloroaren pisua hidrogenoaren pisu atomikoa baino 35,5 aldiz handiagoa da), Berzeliusek Prouten hipotesia ere ezeztatu zuen, hau da, elementuak hidrogeno atomoetatik abiatuta eraikitzen direla. *Prout beranduago agertzen da Berzelius lehenago hasi zelako "taula periodikoan" eragina izaten*

Marguerite Catherine Perey

Marguerite Catherine Perey izan zen frantzioaren (Fr) aurkitzailea, 1939an. Akitinio elementua ikertzen hari zen frantzioa aurkitu zuenean, ohartu zen akitunioaren desintegrazio erredioaktiboaren onddrioz elementu berri bat sortzen zela. Ez zuen Nobel saririk lortu, baina, 1962an, Parisko Zientzia Akademiako lehen emakume hautatua izan zen, Marie Curiek ere lortu ez zuena.

John Newlands

1864an, orduan ezagutzen ziren hirurogeita bi elementuak zortzi taldetan sailkatu zituen, euren propietate masa atomikoan oinarrituta, eta “zortzikotearen araua” aipatu zuen, zortzi elementuro antzeko propietate kimikoak dituztela dioena. Newlands-en elementuen taula

Marie Curie

1898an, Marie eta Pierre Curriek polonioa (Po) eta radio (Ra) identifikatu zituzten, pechblenda minerala, gaur egun uraninita deitzen dena aztertuz. Radioaren aurkikuntzak oso laster izan zituen ondorio garrantzitsuak. Gaur egun "erradioterapia" deitzen duguna, hau da, gaixo dagoen giza gorputzari erradioaktibitatea aplikatzea. Tumore gaizto jakin batzuen aurka borrokatzeko aukera ematen du, bereziki larruazalean, barne-organo batzuetan eta artikulazioetan. Ez zioten Nobel Saria eman nahi Marie Curieri emakume izateagatik. Bi elementu aurkitu arren.

Mendeléyev

Mendeléyeven taula periodikoan, elementuak taldekatuta zeuden familietan (antzeko propietate kimikoekin). Lehen bertsioan 6 familia zeuden eta 1871ean beste bertsio bat publikatu zuen 8 familiekin. Taula ez zegoen guztiz beteta, eta arrazoia izan zuen hutsuneak uztean, etorkizunean aurkituko ziren elementuak jartzeko.

Gaur egungo bertsioa (2016)

Taula periodikoaren azken aldaketa 2016an gertatu zen, IUPACek lau elementu berri ofizialki onartu zituenean: Nihonio (Nh), Moskovio (Mc), Tennessino (Ts) eta Oganeson (Og), horrela taularen zazpigarren aldia osatuz. Horrekin, taula 118. elementuraino iritsi zen. Taula periodikoak gaur egun arte, zientzia hobeto ulertzea, elementu eta materialen aurkikuntza/erabilera... etab. ahalbidetu digu. Taula periodikoari esker, adibidez medikuntzan, erradioa minbizia aurkitzeko erabiltzen da. Kobaltoa ere aipatzekoa da, teknologian ezinbestekoa dena. Ikusten denez, 200 urte ingurukoko historia du taula periodikoak, oso gutxi dena gizakiaren historiarekin konparatuz. Ziur aski, etorkizunean, elementu gehiago aurkituko dira, sistema aldatuko da... hau da, zientzia garatzen dago oraindik ere.

Döbereiner

Elementu ezagunak sailkatzeko saiakera batzuk egin zituen (Döbereinerren triadak), eta kidetasunen eta antzekotasunen arabera taldekatu zituen: kloroa, bromoa eta iodoa; litioa, sodioa eta potasioa; sufrea, selenioa eta teluroa. Antzeko propietateak dituzten elementuak taldekatzeko lehen saiakeretako bat egin zuen, eta adierazi zuen 3 elementuko zenbait multzotan nolabaiteko antza zuela.Döbereiner elementu horien propietate kimikoak pisu atomikoekin erlazionatzen saiatu zen, haien artean antzekotasun handia ikusiz.

Glenn Seaborg

Glenn Theodore Seaborg kimikari atomiko eta nuklear estatubatuarra izan zen, eta 1951ean Kimikako Nobel Saria jaso zuen, «elementu transuranikoen kimikan egindako aurkikuntzengatik». Seaborgek eta bere taldeak 1940ko eta 1950ko hamarkadetan 10 elementu berri sintetizatu zituzten. Plutonioa (Pu), Curioa (Cm), Berkelio(Bk) eta Kalifornioa (Cf) izan ziren batzuk.

Erabili ditugun informazio iturriak

• https://rinconeducativo.org/es/efemerides/19-octubre-1909-nace-marguerite-perey-descubridora-francio-primera-mujer-academica-academie-des-sciences/
• https://www.christeyns.com/es-es/ano-internacional-de-la-tabla-periodica-2/#:~:text=Seaborg%20ha%20sido%20el%20%C3%BAnico,seaborgio%2C%20con%20el%20s%C3%ADmbolo%20Sg
• https://principia.io/2015/04/19/seaborg-descubridor-de-elementos-transuranidos.IjExNyI/
• https://historia.nationalgeographic.com.es/a/marie-curie-cientifica-a-que-no-querian-dar-premio-nobel_22366
• https://www.lenntech.es/periodica/historia/historia-de-la-tabla-periodica.htm
• https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/ Dialnet Clickimika Rincon educativo
• https://oercommons.org/courseware/lesson/91655/student/?section=6
• https://rinconeducativo.org/es/recursos-educativos/jons-jacob-berzelius-padre-notacion-quimica-actual/
• Eta Wikipedia