Untitled genially

Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων

Σημειώσεις για το μάθημα της β' Γυμνασίου

Εικονομαχία

• Συγκλόνισε το Βυζάντιο από τις αρχές του 8ου έως τα μέσα του 9ου αιώνα.

Είναι σύμφωνη με τις παραδόσεις της ορθοδοξίας η λατρεία των εικόνων ή όχι;

• Πρωτεργάτες της εικονομαχικής κίνησης υπήρξαν ο Λεων Γ' και ο γιος του Κωνσταντίνος Ε', οι οποίοι είχαν επηρεαστεί από τις ανεικονικές (αντίθετες στη λατρεία των εικόνων) αντιλήψεις της ιουδαϊκής και της ισλαμικής θρησκείας και γι' αυτό απέρριπταν τη λατρεία των εικόνων ως εκδήλωση ειδωλολατρική.

Οι λόγοι που οδήγησαν στις ανεικονικές (εικονομαχικές) αντιλήψεις:

• Οι ανεικονικές αντιλήψεις ήταν διαδεδομένες στους κατοίκους της Μ. Ασίας που συνόρευαν με το Ισλάμ. Οι Ίσαυροι ευνοούσαν του πληθυσμούς αυτούς
• Εκείνα τα χρόνια εκδηλώνονταν δεισιδαιμονίες και υπερβολές γύρω από τη λατρεία των εικόνων
• Οι Ίσαυροι επιθυμούσαν να μειώσουν την επιρροή των μοναχών (και τη δύναμη των μοναστηριών), που ήταν φανατικοί οπαδοί των εικόνων
• Επικρατούσε η ιδέα ότι οι επιτυχίες των εχθρών (κυρίως Αράβων) οφείλονταν στην οργή του Θεού για όσα συνέβαιναν στο χώρο της λατρείας

Εικονομάχοι καλύπτουν την εικόνα του Χριστού με ασβέστη Ψαλτήρι Χλουντόφ Δημιουργήθηκε στην Κωνσταντινούπολη γύρω στο 830 μ.Χ. Κρατικό Ιστορικό Μουσείο, Μόσχα

Α’ φάση Εικονομαχίας (726-787)

• Άρχισε με την απομάκρυνση της εικόνας του Χριστού από την Χαλκή Πύλη της Πόλης.
• Οι εικονόφιλοι τιμωρήθηκαν με εξορίες, φυλακίσεις και δημεύσεις περιουσιών
• Τις εικόνες υπερασπίστηκε ο Ιωάννης Δαμασκηνός, ο μεγαλύτερος θεολόγος της εποχής που έζησε στο Αραβικό Χαλιφάτο (Δαμασκός της Συρίας)
• Η Α’ φάση τερματίστηκε με την Ζ’ Οικουμενική Σύνοδο (787) που συγκλήθηκε με πρωτοβουλία της αυτοκράτειρας Ειρήνης της Αθηναίας και αποκατέστησε πανηγυρικά τις εικόνες διευκρινίζοντας ότι στις εικόνες αποδίδεται μόνο τιμητική προσκύνηση

Κατά τη Α' φάση της εικονομαχίας (726-787), οι μοναχοί είναι οι πρώτοι που δέχονται τις συνέπειες της διαμάχης. Στην εικόνα, διωγμοί μοναχών, λεπτομέρεια από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη 12ου-αρχές 13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 28vb.

Ιωάννης ο Δαμασκηνός

Η αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία. Τμήμα από το Pala d’ Oro που βρίσκεται στη Βενετία. 10ος αι.

Ζ' Οικουμενική Σύνοδος, Μόσχα

Β’ φάση Εικονομαχίας (815-843)

• Δεν είχε ούτε τη διάρκεια ούτε την ένταση της Α’ φάσης
• Εγκαινιάστηκε από το Λέοντα Ε’
• Και αυτή τερματίστηκε από μια αυτοκράτειρα, τη Θεοδώρα, μητέρα του ανήλικου Μιχαήλ Γ’
• Η Σύνοδος του 843 προχώρησε στην οριστική αποκατάσταση και αναστήλωση των εικόνων

Στα πλαίσια της εικονομαχικής κρίσης ο Πατριάρχης Νικηφόρος, στέλνει επιστολή στον αυτοκράτορα Μιχαήλ Β' (820-829) υπέρ της αναστήλωσης των εικόνων, λεπτομέρεια από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη 12ου-αρχές 13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 28vb.

Ασημένιο μιλιαρήσιο που κόπηκε από τον Λέοντα Γ΄κατά τον εορτασμό της στέψης του γιου του Κωσταντίνου Ε΄ ως συναυτοκράτορα (720). Επιγραφή IHSUS XRISTUS NICA / LEON S CONSTANTINE EC ΘΕU BASILEIS.

Σημασία της ήττας των εικονοκλαστών

• Θεωρείται νίκη της ελληνικής παράδοσης απέναντι στην ανεικονική ασιατική παράδοση
• Τερματίστηκαν οι θρησκευτικές διαμάχες
• Ξεκίνησε περίοδος γόνιμης συνεργασίας κράτους – εκκλησίας (ιεραποστολικό έργο)
• Τα μοναστήρια άρχισαν να πολλαπλασιάζονται και να πλουτίζουν
• Περιορίστηκαν οι υπερβολές στη λατρεία των εικόνων

Οι συνέπειες της εικονομαχίας

• Δίχασε το Βυζαντινό λαό
• Η εκκλησία της Ρώμης δυσαρεστημένη από τους εικονομάχους αυτοκράτορες ζήτησε στήριξη στους Φράγκους ηγεμόνες
• Απαγορεύτηκε η παράσταση Θείων προσώπων και η ανάρτηση εικόνων και διατάχθηκε η καταστροφή τους.
• Πολλά έργα τέχνης καταστράφηκαν και οι εκκλησίες διακοσμήθηκαν με ζώα, φυτά και διακοσμητικά μοτίβα
• Μετά τη νίκη των εικονολατρών καταστράφηκαν πολλά σημαντικά κείμενα εικονομάχων

Εικόνα από το εσωτερικό του Ναού της Αγίας Ειρήνης στην Κων/πολη. Στην κόγχη του Ιερού δεν εικονίζεται, όπως συνήθως, η Παναγία αλλά ένας σταυρός από την εποχή της εικονομαχίας