Juan Perez Lazarraga-Aiara, Igotz eta Naia

Juan Perez Lazarraga

AURKIBIDEA

GARAIA

3-5or.

IDAZLEAREN LITERATUR ESTILOA

9-10 or.

BIOGRAFIA

6-8or.

OBRAK/LANAK

11-12 or.

1. GARAIA

GARAIA

XVI-XVII.MENDEAK

XVI. mendea, pizkunde garaia esaten zitzaion, izan ere asmakizun ugari egon ziren. Inprenta sortu zen eta horrek aldaketa ugari ekar zituen ahozko literaturari. Horri esker izkribuak papelean ditugulako. Garai horretan eskuz egiten zirenez esku izkribuak, oso garestiak ziren eta ez zeuden denen esku. Aberatsek soilik zituzten abantaila horiek.

EUSKAL LITERATURA

Euskal Herrian dagokionez, poesi gehiago zeuden prosak baino, baina hala ere, gehiago dira herritik sortu diren olerki kantatuak olerki idatzi eta jasotakoak baino. Euskal Herrian bizi ziren gutxi batzuk irakurle alfabetatuak ziren. Eta gainera, Euskal Herrian bertso asko egiten ziren eta horregatik olerki asko lortu ditugunak, bertsoneurriak dituzte.

GARAIA

IPAR EUSKAL HERRIAN

HEGO EUSKAL HERRIAN

2. BIOGRAFIA

BIOGRAFIA

Joan Perez Lazarraga

Arabako Larreako dorreko jauna izan zen, eta “poeta” izengoitiarekin ezagutu da.

Pruden Gartzia ikertzaileak 1547a proposatzen du bere jaiotza-data gisa; Patri Urkizuren arabera, 1548.ean edo 1549.ean jaio bide zen; zuhurragoa zen José Luis Vidaurrazaga eta 1547-1550 tartea proposatu zuen. Lehen haurtzaroa Ozetan egin zuen, eta gurasoak 1562 inguruan aldatu ziren Erdoñara. 1567an Madrilen zela dirudi, bere eskuizkribu bateko ohar batean dioenaren arabera, baina ez dakigu ezer ziurrik bere bizitzaz, ezkontza-egunera arte. 1575.ean ezkondu zen Arriolan, Katalina Gonzalezekin. Bi seme-alaba izan zituzten, Agustin eta Maria.

BIOGRAFIA

Joan Perez Lazarraga

Joan Perez Lazarragak kargu publikoak izan zituen eskualdean: Erdoñako elizako maiordomo, Barrundiako Ermandadeko alkate. Era berean, Arabako Batzar Nagusietako akta baten aipatzen da hain zuzen Valladolidera joan zela «a sus negocios» eta, han zegoela aprobetxatuz, probintziaren izenean izapide batzuk egiteko eskatu zitzaion.1605eko apirilaren 11n eman zuen testamentua, gaixorik zela, eta biharamunean hil zen (segur aski, Larreko dorrean bertan, han bizi baitzen).

3.IDAZLEAREN LITERATUR ESTILOA

IDAZLEAREN LITERATUR ESTILOA

JOAN PEREZ LAZARRAGA

Horiez gain, hirugarren lan bat ere aipatu izan da, Arabaren historiaz gaztelaniaz idatzia, baina ez dago horren inguruko datu ziurrik, eta, edonola ere, ez da eskuizkribuaren alerik ezagutzen; baliteke kronika genealogikoa bera aipatzeko beste modu bat izatea. Artzain eleberria XVI. eta XVII. mendeetako literatura generoa da. Protagonistak mundu bukoliko batean kokaturik dauden artzainak dira, beren amodio esperientziak, zoritxarrekoak gehienetan, bizi eta partekatzen dituztenak.

Idazletzat, euskal literaturan, Pizkunde garaiko egilerik bakarrenetakoa dugu, Bernart Etxeparerekin batera. Bi idazlan ezagutzen dira Joan Perez Lazarragak idatziak: Lazarragatarren leinuaren kronika genealogiko bat (gaztelaniaz idatzia) eta Lazarragaren eskuizkribua deitu ohi den literatura lanen bilduma bat (lan horietatik gehienak euskaraz idatziak dira, baina badira gaztelaniazkoak ere).

4. OBRAK/ LANAK

OBRAK ETA LANAK

Lan garrantzitsuena

Eskuizkribu honetan, lehenengo aldiz “Euskal Herria” hitza agertzen da. Eta esaten dutenez Mendebaldeko euskalkian eta debagoiengo euskalkian idatzi zuen, beste batzuk ere agertzen dira ordea. Hasieran, artzain eleberri bati buruz idatzi zuen, baina gero prosaz eta bertsoz, 4 neska-mutillen maitasunetaz idatzi zuen. Amaitzeko, 46 poema egin zituen: 37 euskaraz eta 9 gaztelaniaz amodiorari buruz.

Joan Perez Lazarragari izena ematen dion lana ordea, Lazarragaren eskuizkribua da. 1564-1567 urteetan idatzi zen, baina 2004. urteko otsailaren 18an aurkeztu zuen jendaurrean Gipuzkoako Foru Aldundiak. Guztira 51 orri dira eskuizkribuan, gehienak euskaraz idatziak, eta gainerakoak gaztelaniaz idatziak; baina pleguak ez daude osorik, eta gutxienez beste hamasei orri galdu dira ezagutzen dugun zatian, gehi aurretik izan zitezkeenak.

ITURRIAK

Garaia:

• Euskarako liburua

• Auñamendi Eusko Entziklopedia

Biografia:

• Wikipedia Entziklopedia askea

• Auñamendi eusko entziklopedia

Idazlearen literatur estiloa:

• Auñamendi Eusko entziklopedia

• Wikipede Entziklopedia aske

Obrak eta lanak:

• Auñamendi Eusko Entziklopedia

ESKERRIK ASKO!!

Bere familia

• Joan Perez Lazarraga Lazarragatarren leinukoa zen, hots arabar noblezia txikiko familia ezagunekoa. Gurasoak, Pedro Perez Lazarragako eta Elena Saez Erdoña, 1546ko urriaren 7an ezkondu ziren, eta aitaren bigarren ezkontzako bost seme-alabetatik lehenengoa Joan izan zen.

HEGO EUSKAL HERRIAN

Hego Euskal Herrian, XVI. mendean, lau-bost multzotan zailkatzen dira: Erlijioa, hizkuntza, ahosko euskal literatura, errefrau-bildumak eta Lazarragaren poemak eta eleberriak. Idazle guzti horiei esker, urte batzuk lehenago Euskal Herrian guduak zein gerrak egon zirela badakigu. Izan ere, beraien ahozko literaturan erakusten baitigute. Tamalez, ulermen arazo handiak ditugu beraien lanak ulertzerakoan, izan ere, garai horretan ez zegoen Euskara Batua, eta bakoitzak beraren euskalkian idazten edota hitz egiten zuten.

IPAR EUSKAL HERRIAN

Euskal Herrian gutxi argitaratu zen, eta gainera, argitaratutakoak ez daude osorik. Hau da, atal bat edo ez da ailegatu gaur egunera. Euskal literatura Ipar Euskal Herrian sortu zen 1545ean gutxi gorabehera. Urte horretan lehenengo liburua euskaraz idatzita (ezaguten duguna) sortu zen. Ipar Euskal Herrian, pertsona aipagarrienak hauek dira: Etxepareren Linguae vasconum primitiae (1545) Baskoinen hizkuntzaren lehen fruituak esan nahi du. Baita Leizarragaren itzulpenak ditugu.

Bi idazlan ezagutzen dira Joan Perez Lazarragak idatziak: Lazarragatarren leinuaren kronika genealogiko bat (gaztelaniaz idatzia) eta literatura-lanen bilduma bat (gehienak euskaraz idatzitako lanak dira, baina badira gaztelaniazkoak ere). Horiez gain, hirugarren lan bat ere aipatu izan da, Arabaren historiaz gaztelaniaz idatzia, baina ez dago horren inguruko datu ziurrik.