Kutsatzaileen Infografia-Karraskariak

KutsatzaileenInfografia

1.KIO Alaia,Iker,Ekhiotz eta Endika

Nitrogeno Konposatuak

NO2

N2O

NO

Sufre Konposatuak

H2S

S02

Karbono konposatuak

CO2

CO

Aerosolak,Halogenoak eta beste konposatu toxiko eta kaltegarriak

Aerosolak

Beste batxuk

Halogenoak

NITROGENO MONOXIDOA

JATORRIA

ERAGINA INGURURUMENEAN

-Isurketen 50% -Energiaz, garraioaz eta prozesu-industrialaz. -Bakterio prozesuaz -Suteaz -Deskarga elektrikoaz -NH3 bihurektaz

-Fotosintesia jaisteak orbanak eragiten ditu eta defoliazioa landareenganantz.-Euri azidoak sortzen du eta ozono-geruza suntsitzen ere. -Sortzen da Smog fotokimikoa.

ONDORIOAK OSASUNEAN

-Oxigenoa-garraioan eragiten du.-Neurotransmisore gisa jarduten du. -Mutagenikoa

EZAUGARRIAK

-Gas koloregabea eta usaingabea. -Ez sukoia eta toxikoa

Aerosolak

ONDORIOA OSASUNEAN ETA INGURUMENEAN

JATORRIA

Aerosolek jatorri antropologikoa eta naturala dute: +Antropologikoa: - Ongarriak - Zentral elektrikoak - Garraioa - batez ere erregai fosilak erabiltzen dituzten fabrikak - Lakak - Desodoranteak - Eztul egin dezagun, doministiku egin dezagun… +Naturala: - Itsasoko gatza - kedarra - hautsa

Ondorioa osasunean: Aerosolek birika-ehuna kaltetzen dute arnasten direnean, eta asma bezalako arazo larriak sor ditzakete, baita biriketako gaixotasunekin eta minbiziarekin lotutako arazo kronikoak ere. Ondorioa Ingurumenean: Partikula horiek tenperatura- eta prezipitazio-ereduak ere aldatzen dituzte, eta airearen ikuspena murrizten dute; horrek guztiak eragina du laboreen hazkunde-ahalmenean.

Halogenoak

JATORRIA

ONDORIOA OSASUNEAN

Industria kimikoa eta petrokimikoa: - Industria-disolbatzaileak - Pestiziden eta herbizida halogenatuen fabrikazioa Kontsumo-produktuak: - Hozgarriak eta aerosolak - Konposatu halogenatuak dituzten garbiketa-produktuak eta kosmetikoak Errausketa eta zaborra erretzea: - Hondakinak material kloratuekin erraustea - Hondakin elektronikoak erretzea (bromuroa eta kloroa dute) Nekazaritza-prozesuak: - pestizidak eta ongarri halogenatuak Uraren tratamendua: - Edateko uraren eta igerilekuen klorazioa (klorazio-azpiproduktuak) Iturri naturalak: - Jarduera bolkanikoa - Gasak kloroarekin eta bromoarekin isurtzea erupzioetan - Itsasoko ura - Haluroak airera askatzea ozeanoaren azaletik (adibidez, sodio kloruroa)

-Larruazalaren eta mukosen narritadura -Buruko minak -zorabioak eta narkosia -larruazala lehortzea. Kronikoak: -gibeleko eta giltzurrunetako alterazioak -ukipen-dermatitisa.

DIOXIDO NITROGRENOA

JATORRIA

EZAUGARRIAK

-Isurketen % 50 -Energiaz, garraioaz eta prozesu-industrialaz. -Bakterio prozesuaz -Suteaz -Deskarga elektrikoaz

-Gas arrexka.-Usain handia -Korrosiboa -Narritagarria

ONDORIOAK OSASUNEAN

-NO baino 4 aldiz toxikoagoa.-Arnasbideen adar finagoetan sartzen da. -Usain narritagarria. Hantura birika-ehunean, 50-100 ppm-koa. -lesio itzulezinak, aste gutxiren buruan heriotza eragiten dutenak, 150-200 ppm-koa.

SO2

EZAUGARRIAK

-Euri azidoa: Ur gasak atmosferan erreakzionatu dezake azido sulfurikoa sortzeko, ur eta lurreko ekosistemak kaltetzen dituen euri azidoa eraginez. -Lurzoruaren eta uraren azidotzea: Euri azidoak lurzoruaren eta ur-gorputzen pH-a alda dezake, landareei eta animaliei eraginez. -Ingurumen-erregulazioak: Industrien SO» emisioak mugatuko dituzten araudiak ezartzea. - Emisioak kontrolatzeko teknologiak: Energia-plantetan eta lantegietan emisioak murrizteko kaptura- eta iragazketa-sistemak.

ERAGINA INGURUMENEAN

- Egoera: Kolorerik gabeko gasa, usain zorrotz eta bereizgarria duena. -Disolbagarritasuna: Erraz disolbatzen da uretan, azido sulfurikoa osatuz (HOC). -Erregai fosilak erretzea: Energia eta ibilgailu instalazioetako ikatz eta petrolio errekuntza iturri nagusietako bat da. -Prozesu industrialak: Azido sulfurikoaren ekoizpena eta petrolio-findegiak. -Sumendiak: Sumendien erupzioek atmosferan SOKANAK aska ditzakete. -Arnas narritadura: Arnasbideetan arazoak eragin ditzake, bereziki asma edo biriketako gaixotasunak dituzten pertsonen kasuan. -Airearen kutsadura: Material partikulatua eratzen laguntzen du eta osasun kardiobaskularreko arazoak larriagotu ditzake.

ITURRIAK

KONTROL NEURRIAK

ONDORIOA OSASUNEAN

CO2 Karbono Dioxidoa

JATORRIA

FUNTZIOA ETA ERAGINA OSASUNEAN

CO2 gasak beroa xurgatzen(eguzkiaren beroa) duen gas bat da.Funtzio hau funtsezkoa da berotegi efekturako, zeina beharrezkoa da izatea nagusiki, lurrako tenperatura mantentzeko. Baina CO2 gehiegi badago atmosferan,bero gehiegi xurgatuko du eta lurraren tenperatura ez da egonkorra izango, baizik eta igotzen joango da gehiegi izaterarte. Klima-aldaketak era askotara eragiten dio osasunari; esate baterako, gero eta ohikoagoak diren muturreko fenomeno meteorologikoek eragindako heriotzak eta gaixotasunak eragiten ditu, hala nola bero-boladek, ekaitzek eta uholdeek, elikadura-sistemen alterazioak, zoonosien eta gaixotasunen gorakadak.

-Naturala:Sumendiak,landareen deskonposizioa eta baso suteak -Antropogenikoa:Zentral el ektrikoak,garraioa,industria, ikatz-, petrolio- eta gas-errekuntza .

OXIDO NITROSOA

ERAGINA INGURURMENEAN

JATORRIA

-Kontzentrazio baxu horiek gorabehera, NEDOren potentziak esan nahi du oraindik ere eragin esanguratsua duela kliman. Berotegi-efektuko hirugarren gas kaltegarriena da, eta gaur egun ikusten ari garen berotzearen % 6 inguru eragiten du.

-Naturala, lurzoruko deskonposizio bakteriologikoko prozesu mikroskopioengatik.-Ongarri nitrogenatuen erabilerak areagotu egiten du. -Baso-suteak eta industria-jarduera gutxiago.

ONDORIOAK OSASUNEAN

BATEZ BESTEKO BIZITZA

-Begien, sudurren eta eztarriaren narritadura-Zorabioa eta logura

-120 urte irauten du atmosferan.

EZAUGARRIAK

-Oso egonkorra da, ia geldoa troposferan.-Xurgapen energetikoaz gain, berotegi-efektu gasek (BEG) gisa potentziala dute.

Beste konposatu toxiko eta kaltegarriak

Metal astunak

Gorputzerako kaltegarriak izaten dira pozoitsuak izaten direlako gorputzerako batez ere nerbio sistemarako

Konposatu organiko lurrunkorrak

Arnasketa aparatuan eta nerbio sisteman arazoak sor dezakete, ozono troposferikoa sortzen dute

Metal astunak

Besteek berdin noziboak dira gorputzerako kalteak sortzen zenbait gorputzeko arlotan

Jatorria

jatorri antropogenikoa dute gehienetan baina 2004an hamabi zikinak debekatu ziren eta horainarte jarraiti dute hauetako asko debekatzen

CO Karbono Monoxidoa

+Naturala: -Materia organikoaren deskonposizio anaerobikoa (metanoaren oxidazioa) -Egurraren errekuntza, sumendiek eta baso-suteak +Antropogenikoa: CO erregairen bat pizten den bakoitzean ekoizten da, hala nola gas naturala, gas propanoa, gasolina, petrolioa, kerosenoa, egurra edo ikatza.Adibidez, txarto eragindako kombustio-aparatuetatik datorrena

JATORRIA

ERAGINA OSASUNEAN

-Karbono monoxidoarekin intoxikatzea da Estatu Batuetan pozoitzeak eragindako heriotzen kausa nagusia. - buruko mina, goragalea, gorakoak, zorabioa, ikusmen lausoa, nahasmena, bularreko mina, ahultasuna, bihotzeko faila, arnasa hartzeko zailtasuna, konbultsioak

-Hirietan dagoen CO gizaki jardueretatik dator %90-ean -Etxebizitzen barruan, zura erabiltzen duten sukaldeak, tximiniak, labeak edo behar bezala funtzionatzen ez duten bestelako gas-aparatuak karbono monoxidoaren iturri izan daitezke -Hirietan dagoen CO kontzentrazioaren %90-95 EZ da naturala gainera,ohikoa baino 100 aldiz handiagoa den kontz entrazioa dauka

EZAUGARRIAK

H2S

-Uraren kutsadura: Ur-iturrietan disolba daiteke, uretako faunari eta florari eraginez. -Azidotasuna: Bere oxidazioak lurzorua eta ura azidotzen lagun dezake. -Monitorizazioa: Detekzio-sistemak inplementatzea HNSak sor daitezkeen industrialdeetan eta eremuetan. -Hondakin-uren tratamendua: Aireztapena eta deskonposizio anaerobikoa bezalako prozesuek bere kontzentrazioa murrizten lagun dezakete. - Erregulazio zorrotzak: Industrian sulfuro lurrunkorren emisioa mugatzen duten araudiak

-Usaina: Arrautza ustelaren berezko usaina du, eta horrek erraz identifikatzen du kontzentrazio txikietan. -Toxikotasuna: Oso toxikoa da; kontzentrazio handiekiko esposizioa hilgarria izan daiteke. -Materia organikoaren deskonposizioa: Ingurune anaerobikoetan sortzen da, hala nola zabortegietan, hondakin-u retan eta sedimentuetan. -Industria-jarduerak: petrolioaren eta gasaren ekoizpena, findegiak eta zenbait prozesu kimiko. -Epe laburreko esposizioa: Begietan, sudurrean eta eztarrian narritadura eragin dezake, baita goragalea eta zorabioak ere. -Epe luzerako esposizioa: Arnasketa- eta neurologia-arazoak eragin ditzake, nerbio-sistema zentralari eraginez.

PROPIETATEAK

ERAGINA INGURURMENEAN

KONTROL NEURRIAK

ITURRIAK

ERAGINA OSASUNEAN