Atmosfera (Aiora eta Aiara)

ATMOSFERA

HODEIEN SORRERA

Hodeiak uraren zikloaren bidez sortzen dira.1. Lurrunketa: ura lurrundu egiten da gorantz joaten da. 2. Kondentsazioa: Hodeiak sortzen dira. Hodeiak izotzez eta ur tantaz sortzen dira. 3. Prezipitazioa: Ur tantak lurrera jaisten dira. Euri, elur eta kaskabar moduan.

HODEI MOTAK

1. STRATU

5. KOMULUNINBO

2. STRATOCOMULU

6. KUMULU

3. ZIRROSTRATU

7. ALOSTRATU

4. ZIRRUAK

8. NINBOSTRATU

EL NIÑO Y LA NIÑA

Zer dira?

Zergaitik sortzen da El Niño eta ze kalte eragiten ditu?

Nola sortzen da La Niña?

URAKANAK

Urakanak gure naturako fenomeno atmosferiko bortitzenak dira. Lur planetaren prozesu natural bat dira, eremu tropikaleko gehiegizko energia eskualde hotzenetara garraiatzeko. Satelitetik ikusita, hodeien eta haize gogorren zurrunbilo edo espiral erraldoi horiek 74 mph baino gehiagoko abiaduretara iristen dira, eta itsasoaren gainazalean mugitzen dira lurra ukitu arte edo latitude ertain edo polarretan ur hotzagoen gainean hiltzen diren arte.

Nola sortzen dira urakanak?

Zer lekutan sortzen dira?

Zein eskala erabiltzen dira neurtzeko?

Azken urteetako urakanak

1. Milton urakana

4. Ida urakana

2. Katrina urakana

5. Ingrid urakana

Conceptos

Nombre asignatura

FRONTE ATMOSFERIKOAK

Zer dira?

Fonte hotza/beroa

BIOMAK

Bioma, eremu biotikoa edo paisaia bioklimatikoa dela-eta, Lurraren gainazaleko eskualde bat da, klimari, florari eta faunari dagokienez uniformeak dituena, eta, horrela, bertan aurki daitezkeen ekosistema-motetatik eta barietateetatik abiatuta identifika daitekeen eremu bat da.

Tundara

Basamortua

Baso epela

Taiga

Poloetako basamortuak

Estepa

Oihan tropikala

Mendiko basoak

Bereziki, Pirinioetan aurkitzen da eta baita beste zenbait mendi garaitako gailurretan ere. Faunari dagokionez azeri grisa, puma argentinoa eta oreina auritu daitezke. Florari dagokionez algarrobia, eta maitena dira nagusienak.

Kumuluak garapen bertikal nabarmena eta ertzak ongi definituak dituzten hodei bakartuak dira. Hodei kotoikarak dira eta gainaldeak, askotan, azalorearen antza izaten du.

lurpe izoztua, prezipitazio gutxi eta zuhaitz-landarerik gabeko lur laua da. Tundran aurki ditzakegun animalia ohikoenak erbia, otsoak, azeri artikoa, belatzak, hartz polarrak, elur-oreinak, karibeak, idi musketariak, hegazti-espezie desberdinak izan daitezke. Tundrako landaredia goroldioz, likenez, belarrez eta zuhaixka baxuez osatuta dago batez ere.

Urakanak ekaitz elektriko batzuk metatu eta ur ozeaniko beroen gainean mugitzen direnean sortzen dira. Ekaitzaren eta gainazal ozeanikoaren aire beroa konbinatu eta igotzen hasten dira, eta, beraz, presio baxua sortzen da ozeanoaren gainazalean.

Taiga edo baso boreala konifero-baso ezaugarri nagusitzat duen bioma da. Oro har, taiga deritzo Errusiako eskualdeari; eta baso boreala, ezaugarri hori duten munduko beste eskualdeei. Fauna: Erbi artikoa, Lepahoria, Oreina, Hartz arrea, Altzea, Jatuna, Otso artikoa. Flora: Landarediari dagokionez, taigan koniferoak dira nagusi. Zuhaitz mota hauek taigako baldintzetara moldatuta daude. Hona hemen taigako landarediaren adibide batzuk: Pizeak, pinuak, alertzeak, tsugak eta Izeiak.

Ingrid urakana 2013ko urakanen denboraldiko bigarren urakana izan zen, eta denboraldiko suntsitzaileena , baina ez zen biziena izan.Ingrid Diez depresio tropikaletik abiatuta garau zen. 2013ko irailaren 17a.

Urakanak tropikoetan sortzen dira Ekuadorretik gertu. Ezin dira ekuatorean bertan sortu, han ez baitago Koriolisen Indarrik. Koriolisen indarrari esker, urakan batek bira egiten du, eta, era berean, ura biratzen hasten da hustubide batetik erortzen denean, ordutegiaren aurkako noranzkoan, ipar hemisferioan.

Euri-oihan tropikalak Lurreko tropikoen artean eta Ekuatoretik hurbil dauden baso trinkoak dira. Ipar eta hegoaldeko 23 °ra arteko latitudeetan aurkitzen dira, gehienak itsas mailetik hurbileko behe-lurretan (altuera txikietan, beraz), baina altuera handiagoko mendi tropikaletako maldetan ere badaude.

Planetako bi hemisferioetako klima epeleko lurraldeetan dauden basoak dira. Fauna: bertako espezie askok hibernatu egiten dute izozteak dauden garaietan. Hauek dira bertako animalien adibide batzuk: oreinak, altzeak, basurdeak eta hartzak. Flora: Hainbat zukaitz mota daude baso honetan. Hauek dira adibide batzuk: sekuoia, astigarra eta izeia.

Behe-hodei multzo zabalak dira. Orokorrean zati argiak eta zati gris ilunak izaten dituzte. Batzuetan hodei geruza etengabea izaten da baina beste batzuetan hutsarteak izaten ditu.

Ida urakana Atlantikoko 4.mailako urakana izan zen, hilgarria eta suntsitzailea, eta Louisiana estatuan Estatu Batuetan erregistratu zen bigarren urakan kaltegarrienta izan zen. 2021eko abuztuaren 26a- 2021eko irailaren 1a.

Kumuluninboak oso garapen bertikal handia duten ekaitz hodeiak dira. Oinarria 2.000 metrotik behera izaten da eta gainaldea 15 edo 20 kmko altitudean egon daiteke.

Urak hozten direnean Ekuatorearen inguruan, itsasoaren tenperatura klimaren parera jaisten da. Hau, La niña fenomenoa datorren seinale da. La niña fenomenoa gertatzen ari den bitartean, Ekuatorean eta pazifikoan urak berotu egiten dira, Ozeanian zentratzen dira eta lainoak eta euriteak sortzen dira. Ozeaniako itsas mailaren presioa jaitsi egin da, eta Ozeano Bare tropikalean gora egin du, Hego Amerikako eta Erdialdeko Amerikako kostaldeen ondoan. Horren ondorioz, Ekuatore Pazifikoaren bi muturren arteko presio-aldea handitu egiten da, eta, ondorioz, itsas mailak behera egiten du Kolonbia, Ekuador, Peru eta Txile iparraldeko kostaldean, eta gora Ozeanian.

Katrina urakana 2005eko Atlantikoko urakan garaian suntsitzaileena eta hildako gehien eragin zituen urakana izan zen. Estatu Batuan kalte ekonomiko eta hildako gehien zituenekoa. 2005ko abuztuaren 23a-2005ko abuztuaren 31a.

Basamortua bioma lehorra da, prezipitazio urrien ondorioz landare- eta animalia-populazio txikia duena. Lurreko eremu orografiko handiena osatzen dute: munduko basamortuen azalera guztira 50 miloi kilometro koadro da. Gehienbat Asia mendebalde eta erdialdean, Afrika iparraldean eta Australian daude. Baina Ameriketan ere badira.

La escala Saffir-Simpson define y clasifica la categoría de un huracán en función de la velocidad de los vientos del mismo. La categoría 1 es la menos intensa (vientos de 119 a 153 km/h); la categoría 5 es la más intensa (vientos mayores que 250 km/h).

Lurretik hurbilen agertzen diren hodeiak dira. Lurraren mailan daudenean behe laino edo lanbro esaten zaie. Prezipitazio txikiak ekar ditzakete: langarra, elurbustia edo elur xehea.

Estepa leku lehorretan agertzen da, itsasoetatuk urruti. Latitude ertainetan agertzen dira eta gehienetan, klima kontinentaletan. Ez dago zuhaitzik. Horien ordez belarrak eta sustrai txikiak dira nagusi. Kardoia, kaktuak, zistusak eta hainbat belar mota agertzen dira.

Milton urakana zikloi tropikal boteretsu eta suntsitzailea izan zen, eta Mexikoko Golkoan inoiz erregistratu den Atlantikoko bigarren urakan handiena bihurtu zen. 2024ko urriaren 5a, larunbata – 2024ko urriaren 10a, osteguna.

Zirruak izotz kristal txikiz osaturik dauden goi mailako hodeiak dira, troposferaren goiko aldean eratzen direnak. Harizpi txurien antza izaten dute eta jeneralean ez dira trinkoak izaten.

Bi fenonemo lokal dira, pazifikoko zonalde tropikalean ematen direnak. Kontrako fenomenoak dira, 'El Niño'-n urak berotu egiten dira, Peruko itsas-gizonek paratu zioten izena, gabon egunetan gertatu ohi delako paratu zioten izen hau, gerora jabetuko ziren kontrako fenomenoa ere ematen zela, eta horri, 'La Niña' izena jarri zioten.

El Niño fenomenoa uztak suntsitzen dituzten uholdeen eta lur-irristatzeen erantzulea da. "El Niño" k baldintza meteorologikoen patroi normala aldatzen duenez, ekaitzak, uholdeak, tornadoak eta urakanak nabarmentzen dira. Batzuetan presio atmosferikoaren aldaketa ere agertzen da, eta horrek haizearen norabidea eta abiadura aldatzea eragiten du, El Niño fenomenoa gertatzen den eskualde berean. Aldaketa horri Oscilación del Sur (OS) esaten zaio. Bi fenomeno horiek bereizita edo aldi berean ager daitezke, azken hori gertatzen denean ENO (Haurra/Hegoaldeko oszilazioa) deitzen zaio; kasu horietan ondorioak larriagoak dira.

Poloetako basamortuek urtean 100-200ml inguru prezipitazio jasotzen dituzte. Hango tenperatura maximoa ez da 10 gradutara iristen. Antartidan eta Groenlandian kokatzen dira. Faunari dagokionez; hartz zuria, azeri artikoa, otso artikoa, erbia artikoa eta elur-oreina aurkitu daitezke. Floran aldiz; likenak eta goroldioak dira nagusienak nahiz eta 350 espezietik gora dauden.

Fronte atmosferikoa tenperatura eta dentsitate desberdineko bi aire-masen arteko muga da. Ezin dira berehala nahastu, dentsitateak desberdinak direlako. Nahastu beharrean, masa arinena eta beroena masa hotz eta trinkoaren gainetik igotzen hasten da, eta frontea bien arteko igarobidean dago.

Fronte hotzak, oro har, mendebaldetik ekialdera mugitzen dira, eta beroak, berriz, aurrera, nahiz eta edozein norabide har ditzakete.

Altostratuak erdi-mailako hodei estratiformeak dira. 2.000 eta 5.000 metro arteko garaieran eratzen dira eta 500-3000 metroko lodiera izaten dute. Gris koloreko geruza zabal uniformeak dira, apur bat ildoxkatuak, muga lausoak dituztenak.

Zirrostratuak goi mailako hodei mehe eta, gehienean, uniformeak dira, izotz kristal txikiz osatutakoak eta halo izeneko gertaera meteorologikoa sortarazten ahal dutenak.

Ninbostratuak geruza asko dituzten hodei gris eta ilunak izaten dira, forma berezirik gabeak. Prezipitazio ugari eta iraunkorrak eragiten ditu, baina inoiz ez tximista edo trumoirik. Latitude epeletan azpialdea 300 eta 2.000 metro artean izaten da eta 3.000 metro inguruko lodiera izaten du.