EUROPAKO KIROLAK eta JOLASAK

EUROPAKO KIROL eta JOLASAK

Kirol hauetako bakoitza nongoa den ba al dakizu?

PETANKA

MARATOIA

CRICKETA

MUSHING

CABER TOSS

HURLING

BANDY

ZESTA PUNTA

SKYRUNNING

GLIMA

BIZIKLETA PORTUGALDARRA

CROSSAGE

ESGRIMA

ZIKLOBOL

FUTBOL-TENISA

FOOTGOLF

HORSEBALL

URPEKO HOCKEYA

BARRANKISMOA

CROQUET

KAATSEN

TROT edo TROSTA LASTERKETA

WATERBASKET

KUBB

BOBSHLEIG

CHESSBOXING

ZIKLOBOL

Ziklobola bizikleta-modalitate bat da, eta parte-hartzaileek pedalak dituzten bizikletetan egiten dute aurrera. Gizonezkoena baino ez den kirola da, eta aurkariaren atean gola sartzen saiatzen diren bi talde daude. Futboletik dator, baina bizikletak erabiltzen dira. 1893an sortu zuen alemaniar-estatubatuar batek, Nicholas Edward Kaufmannek, eta lehen munduko txapelketak 1929an burutu ziren. Ziklobola oso ezaguna da Alemanian, Suitzan, Austrian, Belgikan, Txekiar Errepublikan eta Japonian.

SKYRUNNING

1992an, alpinista italiar batek, Marino Giacometti, skyrunning-a kirol-diziplina gisa formalizatu zuen. Lehen lehiaketak antolatu zituen Alpeetan (Suitza), eta, ondoren, kirol-marka ezagun baten babesarekin, skyrunningeko munduko zirkuitu bat ezarri zuen, mundu osoko mendikate ezagunenetan. Kirol hau, herri batetik atera, mendi tontorrak igo eta ahalik eta denbora laburrenean ibilbide zuzenenetik itzultzeko asmoz sortu zen. Alpeetan bereziki, erronka ugari sortu ziren. Oztopo naturalak gainditzeko sokak edo kateak dituzten eremuak aurki ditzakegu.

KAATSEN

Trotoi-lasterketak zaldi-lasterketak dira, non zaldiek, trostari eutsi behar dioten sulky izeneko gurdi oso arin bati tira egiten dioten bitartean. Gurdi horren gainean dago jinetea edo jockeya. Trotoi lasterketak XIX. mendearen amaieran sortu ziren kirol gisa Frantzian. Lasterketa osoan zehar, zaldiek trostan egin behar dute, eta inola ere ez arrapaladan korrika (horrek deskalifikatu egiten ditu). Bada modalitate bat, zaldi gaineko trosta, non zaldiak ez diren sulkytik tiraka ibiltzen, baizik eta jinetea zaldiaren gainean doa. Tradizionalki, bigarren modalitate hori Frantzian eta Belgikan bakarrik praktikatzen zen, baina, urteen poderioz, beste leku batzuetan zabaldu da.

Glima Islaindiako borroka tradizionala da. Bikingoen garaitik datorrela uste da. Lau puntuk bereizten dute beste borroka mota batzuetatik: borrokalariek tente egon behar dute beti, erloju-orratzen noranzkoan joango dira aurkariaren inguruan (bals baten antzekoa dirudi), ezin da aurkariaren gainera erori edo indarrez beherantz bultzatu, borrokalariek ahalik eta gehien begiratu behar dute aurkariaren sorbalden gainetik, egokia iruditzen baitzaie ukimenean borrokatzea eta ikustea baino hobeto sentitzea.

GLIMA

KUBB

Uste da jokoa Suedian sortu zela bikingoen garaian. Bi talderen artean jokatzen den jolasa da. Talde bakoitzak egurrezko piezekin ilara bat sortzen du alde banatara, eta helburua beste taldearen egurrak botatzea da, pieza bat jaurtiz.

Bere izena osatzen duten bi kirolak konbinatzen dituen kirol-jokoa da. Futboleko pilota batekin jokatzen da, gorputzaren edozein atal erabiliz, eskuak eta besoak izan ezik, futbolaren antzera. Jokoa tenis kantxa batean egiten da. Alde bakoitzean, jokalari bat, bi edo hiru egon daitezke. Jokalari batek gehienez ere behin jo dezake pilota; gero, bere kideari eman behar zaio, edo, besterik gabe, kontrako aldera pasa. Taldekideen artean gehienez hiru pase eman daitezke. 1922an sortu zen kirola, Txekoslovakia zaharrean (gaur egun, Txekia eta Eslobakia), Slavia Praga futbol taldeko hainbat jokalari futbola eta tenisa futbol pilota batekin nahasten hasi zirenean.

FUTBOL-TENISA

WATERBASKET

Waterbasket uretako kirol bat da, saskibaloiaren eta waterpoloaren arauak nahasten dituena eta igerileku batean jokatzen dena. Haren asmatzaileak, Francesco Rizzutok italiarrak, kirol hau asmatu zuen 1986an. Helburua, ahalik eta saskiratze gehien lortzea da. Bost jokalariko bi talde daude eta 30 segunduko denboraldiak dituzte jokaldia egiteko.

ZESTA PUNTA

Zesta-punta euskal jatorriko kirola da. Izena euskarazko zestaren puntatik dator, 'zesta-punta'. Jai alai ere esaten zaio. Kirol honen ezaugarri nagusia, pilota indar eta eraginkortasun handiagoarekin jaurtitzea da, jaso eta muturreraino irristatzen utzi ondoren. Bertatik irtengo da frontoiaren aurrekaldera, ahalik eta puntu gehien lortzeko tantuak eginez. Ohikoena bikoteka jokatzea da, eta herrialde garrantzitsuenak Frantzia, Espainia, Mexiko, Filipinak eta Estatu Batuak dira (batez ere Floridan).

FOOTGOLF

Futgolfa, futbolaren eta golfaren fusioan datzan kirol bat da, nahiz eta azken horretatik hurbilago egon. Jokalariek futboleko baloi bat kolpatzen dute ahalik eta kolpe gutxienekin zuloetan sartzeko. Futboleko baloi bat erabiltzen da golfeko piloten ordez, eta golfeko makilen ordez oinak erabiltzen dira. Jokalariek zuloetan sartu behar dute baloia, eta zulo horiek tamaina egokikoak dira baloia sartzeko. Jokoa 9 edo 18 zuloko zirkuitua egitean datza. Zirkuitua ahalik eta kolpe edo ukitu gutxien emanda osatzen duen jokalaria izango da irabazlea. Herbehereetan sortu zen 2009an.

PETANKA

Petanka, bolak jaurtiz bi edo pertsona gehiagoren artean jokatzen den jokoa da. Distantzia jakin batetik tamaina ertaineko bola batzuk aurrez bota den beste bola txikiago batetik ahalik eta gertuen botatzean datza. Gaur egungo jokoa 1907an sortu zen.

CHESSBOXING

Bi jokalariko kirola da, eta xakea eta boxeoa uztartzen dituen hibridoa da. Enki Bilal, komikigile frantziarrak, 1992an asmatu zuen kirol honen kontzeptua. Hala ere, Iepe Rubingh artista nederlandarrak eraman zuen kontzeptua praktikara 2003ko udaberrian. Chess boxinga hainbat herrialdetan praktikatzen da, baina gehien Alemanian, Erresuma Batuan eta Errusian praktikatzen da. Hamaika jokaldi egiten dira, boxeoa eta xakea tartekatuz, xake-partidako lau minuturekin hasita, eta boxeoko hiru minuturekin jarraituta. Jokaldi bakoitzaren artean minutu bateko etenaldia dago, lehiakideek janzkera aldatzen dutelarik.

BOBSLEIGH

Bere jatorria Suitzako Alpeetan dago XIX. mendearen amaieran. Zehazki, munduko lehen bobsleigh kluba 1897an sortu zen St. Moritz, Suitzan, eta handik Europako beste leku batzuetara zabaldu zen. Ofizialtzat jo ditzakegun lehen lehiaketak 1914koak dira. Irteera oso garrantzitsua da. Lehen metro horietan tripulatzaileek ahalik eta abiadurarik handiena lortu behar dute, jaitsiera baino lehen, lera bultzatuz; horregatik, pertsona indartsuak izan behar dute. Lerak balazta bat duen arren, balazta hori helmuga-lerroa gainditzean baino ez da erabiltzen. Abiadurak 150 km orduko baino gehiagokoak izan daitezke.

BIZIKLETA PORTUGALDARRA

Jokoa oztopo-zirkuitu bat bizikleta batekin zeharkatzean datza. Jokalariek txandak egin behar dituzte ibilbidea betetzeko, eta bizikleta elkarri pasatzen diote zirkuituari itzuli oso bat egitean. Jokoaren arduradunak talde bakoitzak egiten dituen itzuli osoen kopurua idatzi behar du, eta hori da probaren azken emaitza.

CROQUET

Kroketa zurezko edo plastikozko bolak mailu batekin jotzean datza, joko-zelaian dauden uztai txikietatik pasaraziz Languedocen (Proventza, Frantziako hegoaldean) sortu zen XII. eta XIII. mendeetan, eta XIX. mendearen bigarren erdialdetik aurrera hasi zen garatzen, Ingalaterran. 1851n iritsi zen Irlandatik, eta han erabili zen lehen aldiz, 1835ean, kroket hitza. Kroketa mailu batekin, lau bola urdin eta beltz (gorriarekin eta horiarekin) jokatzen da, sei arku eta pika bat (peg) dituen zelai batean. Bakarrik edo binaka joka daiteke. Helburua da aurrez ezarritako bidea amaitzea, bi pilotarekin eta norabide egokian, arku bakoitza bi aldiz pasatuz (lehenengo itzulian eta gero itzuli). .

HURLING

Hurlinga, futbol gaelikoakin batera, Irlandako kirol erregea da. Jatorri zelta du eta munduko kirolik zaharrenetakoa da. Horri buruzko mito asko dagoen arren, bere praktika 1272 a.C urtean dokumentatu zen lehen aldiz, irlandar elezahar ospetsu batean aurkitutako kontakizun baten bidez. XII. mendean, hurling-a legez kanpo utzi zen bere indarkeriagatik, baina XIX. mendean oso ezaguna egin zen Irlandako gizarteko goi-klaseen artean, eta apurka-apurka gaur egun duen garrantzia hartu zuen.

CROSSAGE

Belgikako herri askotan, Erdi Aroko «jeu de crosse» edo egungo golfaren antzeko tradizioa mantentzen da. Erabat ezohikoa, «crossage de rue» Valonia eskualdeko tradiziorik originalenetakoa da. Joko honetan, "chôlette" bat (egurrezko pilota edo aparra) "crosse" batekin (makila) jotzen da. Herriko kafetegien aurrean jarritako garagardo upel batzuk dira helburua... Egun osoan zehar, jokalariek geldialdi txikiak egiten dituzte kafetegi bakoitzean eta, gaua iritsitakoan, otordu tipiko bat zerbitzatzen dute.

ESGRIMA

Kirol gisa, Espainian, Ropera ezpatarekin sortutakoa da, arma hori zaldun jantzien parte zelako. Esgrimako arma modernoen erabilera aldi berean zabaldu zen Europa osoan. Borroka-kirol honetan, behar bezala babestuta dauden bi lehiakidek elkar ukitu behar dute armarekin, eta hiru modalitate bereizten dira: sablea, ezpata eta floretea.1 Honela definitzen da: "defentsarako eta erasorako artea, ezpata, florete edo antzeko arma batekin". Esgrima modernoa entretenimendu- eta lehiaketa-kirola da, baina jatorrian garatu ziren arauei eta teknikei jarraitu behar diete, dueluetan ezpata eraginkortasunez maneiatzeko.

HORSEBALL

Horseball-a (ingelesez, horse, «zaldi» eta ball, «baloi)) zaldiko kirola da, eta saskibaloia, errugbia eta poloa nahasten ditu. Helburua da, ahalik eta gol gehien lortzea kontrako taldearen saskian.. Lau jokalariko bi talde daude aurrez aurre Horiek lurretik jaso behar dute, desmuntatu gabe, larruzko sei heldulekuz osatutako armazoi batean bildutako pilota bat, eta, pase eta defentsa multzo baten bidez, saskiratze finko batzuetan sartu behar dute. Ingelesezko izena izan arren, horseball-a Frantziako hego-mendebaldean sortu zen 70eko hamarkadan.

MUSHING

Txakurrek edo mushingek tiratutako leren lasterketa, gaur egun kiroltzat hartzen bada ere, garraiobide nordikoa izan da (eta oraindik ere bada), tiro-txakurren eta eskien erabilera ezaugarri duena, eta elurtutako gainazaletatik azkar mugitzeko balio zuen. Gaur egun, oso gutxitan erabiltzen da mush terminoa, baina modalitate honetako korridoreari musher edo leraren gidari esaten zaio. TIratutako lera klasikoaz gain, modalitate desberdinak daude: bizikletaz, korrika, eskia....

CABER TOSS

kaber jaurtiketa Eskoziako ekitaldi atletiko tradizional bat da, zurezko enbor handi bat jaurtitzean datza, telefono-zutoin baten antzekoa. Kaberraren historia ez da ondo ezagutzen. Kaberraren egungo forma XIX. mendearen hasierakoa da. Askok uste dute kaberraren jaurtiketa batailetan enborrak jaurtita edo zubiak eraikitzeko erreketara enborrak botata sortu zela. Kaber tradizional batek 5-6 metro inguruko luzera du, eta 35 eta 60 kilo bitarteko pisua izan dezake.

URPEKO HOCKEYA

Urpeko hockeya 1954an asmatu zen Britainia Handian. Hockeyaren aldaera den kirol bat da, bi taldetan jokatzen dena. Talde bakoitzean 10 jokalari daude, eta horietatik 6 dira jardunean dauden jokalariak; gainerako 4ak, berriz, ordezkoak dira. Partida igerileku sakon batean egiten da, eta helburua gol bat sartzea da aurkako taldearen atean, 1.2 kg-ko puck (disko) batekin. Jokalariek stick bat (makila), betaurrekoak, arnasketa-hodia -snorkel-, babes-eskularruak eta hegatsak dituzte.

BANDY

Ingalaterran sortu zen arren, Errusiako joku nazionala da. Hamaika jokalariko bi talderen artean jokatzen da. Helburua, pilota biribila beste taldearen atean sartzea da, makilak erabiliz. Futbol-zelai baten tamainako izotzezko pista batean jokatzen da eta ez du hesirik atzeko eta alboko lerroetan. Bandyak futbolaren eta belar hockeyaren antzeko arauak ditu. Bandy partida batek bi erdi ditu, bakoitza 45 minutukoa. Jokoz kanpoko araua ere ezartzen da.

BARRANKISMOA

Cazalet, Duboscp, Mailly eta Ollivierrek osatutako talde frantses batek, Oladibiako arroila jaitsi zuen 1933an, Ipar Euskal Herrian. Jaitsiera hori barrankismoaren lehen ibilbide modernotzat jotzen da. Ibai bateko arroiletan edo sakanetan egiten den abentura-kirola da. Ibilbide mota asko egon daitezke, ibiliz, igeri eginez, eskegiz eta kasu askotan rapelatuz. Era berean, askotan beharrezkoa izaten da ur-putzuetara salto egitea edo aurkitzen diren oztopo naturalak saihestea. Barrankismoa praktikatzeko kasko bat, neoprenoa eta eskarpinak, arnesa, blokeatzaile mekanikoak, jarduerarako bereziki diseinatutako soka, labana bat eta txilibitu bat behar dira. Gainera, motxila berezi bat behar da, barruan harrapatuta gera daitekeen ura kanporatzeko gaitasuna izan behar duena.

CRICKETA

Cricketa (ingelesez cricket) bate eta pilota kirol bat da, non hamaika jokalariko bi taldek jokatzen duten. Belarrezko zelai batean jokatzen da, gutxi gorabehera obalatua (eliptikoa). Zelaiaren erdian, pitch izeneko lur-eremu angeluzuzen bat dago. Ingalaterran sortua, cricketa Indiako azpikontinenteko herrialdeetan masa-kirola da. .

MARATOIA

K. a. 490. urtean, Grezian, Maratongo Guduan greziarrek persiarrak mendean hartu zituzten. Kondairak dio, Filipidesek Maratonetik Atenaserako bidea korrika egin zuela albistea jakinarazteko, eta misioa bete ondoren hil zela. Horixe da maratoi modernoaren oinarria eta askok uste dute probaren 42,175 kilometro horiek Maraton eta Atenasen arteko distantzia direla. Baina bi puntuen artean 200 kilometro baino gehiago daude.

KAATSEN

Kaatsenaren jatorria Kristo aurreko bigarren mendearen hasieran dago, Herbehereetan. Gaur egun, joko hau oso ezaguna da Herbehereetan eta Belgikan, eta Europako hainbat naziotan zabaldu da.go. Joko-zelaia 61 metro luze eta 32 metro zabal da. Kaatsenean bi talde daude aurrez aurre, bakoitza hiru jokalariz osatua. Baloiak 24 g pisatzen du, eta 3,5 cm-ko diametroa du. Atletek esku biluzi batez edo eskularru batez babestuta jo behar dute baloia. Tenisaren antzeko kalifikazioa du, eta talde batek sei joko eta bi ehiza saskiratzen dituenean jokoa irabazten du. Belgikan espezialitate honi pelote-kaatsen deitzen zaio. .