ERROMAKO LITERATURA

ERROMAKO LITERATURA

SARRERA

• Alejandro Handiak bere inperioa ekialderantz zanbaldu zuen. Erroma, ordea, mendebaldean zegoen.
• Hor sortuko zen mendebaldean izan den inperio handiena eta iraupen luzekoena.
• Erromaren sorrera Kartagoren aurkako gerra punikoen ondoren sortu zen, Mediterraneo inguruko lur guztien jabe egin ziren.

1. KOMEDIA

KOMEDIA

• Greziarrengandik ikasi zituzten komediak sortzeko baliabideak: argumentua, egitura eta pertsonaia motak.
• Beraien testuingurura moldatu zituzten.
• Egile nagusiak: Plauto eta Terentzio.

PLAUTO

• Herriari atsegin ematea zuen helburu.
• Pertsonaien psikologian sakondu beharrean, komikotasuna eta karikatura erabiltzen ditu.
• Pertsonaia “tipoak”: soldadu harroputza, etxeko morroi maltzurra, prostituta lotsagaldua, agure lizuna…
• Hizkuntza kalekoa da, oso bizia.
• Ehundik gora antzerki idatzi zituen, baina zazpi bakarrik irtsi zaizkigu.
• Ezagunenak: Soldadu harroputza, Lapikoa eta Anfitrioia.

TERENTZIO

• Afrikarra zen, Kartagokoa.
• Esklaboa izan zen, baina heziketa ona jaso zuen.
• Plautoren gaien antzekoak erabili zituen eta Menandroren eragina ikus daiteke.
• Gertakizun nagusiak honakoak izaten dira: maiteminduen arteko gaizki ulertuak, esklaboen amarruak, guraso eta seme-alaben arteko belaunaldi borrokak etab.
• Plautok ez bezala, aristokraziarentzat idazten zuen.
• Pertsonaien psikologian gehiago sakontzen du.
• Sei komedia bakarrik iritsi zaizkigu: Androseko neskatxa, Bere buruaren torturatzailea, Eunukoa…

2. PROSA

2. PROSA

• Prosaren barruan idazle bikainak eman zituen latinak.
• Hiru genero: oratoria, historia eta eleberria.

ORATORIA

• Zizeron da oratoriak inoiz eman izan duen idazlerik handiena.
• Politikaz eta gizarteaz idatzi zuen, baita historiaz eta filosofiaz ere.
• Hizlari aparta.
• Zizeronek eta Kintilianok ondutako erretorika klasikoak XIX. mendera arte iraun zuen.
• Seneka da filosofiaren eta genero didaktikoen arloko beste sortzaile handi bat.

HISTORIA

• Erromatarrek historia liburu baliotsuak idatzi zituzten.
• Egile nagusiak: Julio Zesar eta Tito Livio.
• Julio Zesarrek De bello Gallico eta De bello Civili idatzi zituen, Galiako gerra eta gerra zibilari buruzkoak.
• Aberastasun handikoak dira eta xehetasun asko dituzte, hala ere, ez dira historialari batek egindakoak.
• Tito Liviok Ab Urbe idatzi zuen, Erromatar zibilizazioaren historia.

ELEBERRIA

• Historiako lehen eleberriak Erroman idatzi ziren.
• Helenismoan bezala, abentura bat kontatzen dute.
• Bi eleberri iritsi zaizkigu:
• Petronio: Satyricon
• Apuleio: Urrezko astoa

3. POESIA

POESIA

• Aipatutako generoetan obra bikainak egon arren, literatura erromatarraren fruitu gorena poesia da.
• Bi poesia mota:
• Poesia epikoa: greziarren epopeien ildoa jarraitzen dute.
• Lirika: pertsonaien sentimentuei lotuta dago.

VIRGILIO

• Poesiaren bi ildoak landu zituen.
• Bukolikoak eta Georgikoak idatzi zituen.
• Eneida idazteko enkargua egin zion orduko enperadoreak.
• Erromako poema epiko nagusia da.

BUKOLIKOAK

• Hamar artzain kantak osatzen dute.
• Paisaia irrealak dira, idealizatuak.

GEORGIKOAK

• Poema honek laborantzaren dohainak laudatzen ditu.
• Didaktikoa da.
• Helburua laborantzaren esparruaren berri ematea da.

ENEIDA

• Lehenengo sei kantetan Odisea du eredu.
• Azken sei kantetan, berriz, Iliada.
• Homerorekin alderatuta, heroiak humanoagoak dira.
• Mitoa eta errealitate historikoa uztartzen ditu.

Katulo

• Erromako goi familia batekoa.
• Maitasun kontuetan xahutu zuen aberastasuna.
• Greziar lirika ondo ezagutzen zuen.
• Maitasunaren atsegin eta atsekabeak bikain kantatu zituen.
• Lana:
• Carmina: 116 poemaz osatutako liburua.

horazio

• Bizitza neurritsuaren aldekoa zen.
• Gehiegikeria baztertzen zuen.
• Poeta lirikoa eta satirikoa izan zen.
• Odetan erakusten du bere gailentasuna.
• Gaurdaino iritsi den bere topikoa Carpe diem da. Unea aprobetxatzearen garrantzia azpimarratzen du, gero ez baitakigu ahalko dugun.
• Lanak:
• Beatus ille
• Arte poetikoa

ovidio

• Batez ere maitasuna landu zuen.
• Augustok erbestera bidali zuen, baina ez dakigu arrazoia.
• Erbestean ez zuen lortu aurretik idatzitako obren mailara iristea.
• Lanak:
• Maitasun ikasbidea
• Heroidak
• Metamorfosiak