Erlatibozkoak (BATXI 2A: 61 eta 60)

erlatibozko perpaus menderatuak

Idazlana aberasteko eta testua hobeto ulertzeko.

Akats ohikoenak

DEKLINABIDEA

Erlatibozkoa

-TAKO/RIKO EZJOKATUA

-(E)NJokatua

APOSIZIOAN, ZEIN .... BAIT-... ,

Trebatu

Perpaus elkartuak: menderakuntza eta juntadura.

Menderakuntza perpaus txertatua perpaus nagusiaren barruan kokatzen denean gertatzen da. Horretarako menderagailua* itsasten zaio aditz nagusiari. Juntadura bi perpaus bakun, hau da, maila bereko bi perpaus elkartzen direnean gertatzen da. Ez dago perpaus nagusirik, biak dira sintaktikoki beregainak. Juntagailua erabili ohi da, baino egitura bikoitzen bidez egiten bada, alborakuntza aplikatzen da.

ZEIN.... BAIT-/-EN: Erlatibozko ez-murriztaileak

• ISaren azalpena eskaintzen dute, ISa osatuz eta informazio gehigarria emanez, ez dira erreferentzia zehazteko erabiltzen, informazio gehiago (ez erabakiorra) emateko baizik.
• Ez dira maiz gertatzen ahozko jardunean, bai, ordea, itzulpenetan.
• Zein .... bait-: ekialdekoa, izenordaina mugagabean.
• Zeina .... ...-(e): mendebaldekoa, izenordaina mugatuan.

Elizondo, zein Baztango herri handiena baita, hiriburua da. Guardiako harresia, zein XII. mendekoa baita, Labrazakoa bezain polita da. Elizondo, zeina Baztango herri handiena den, hiriburua da. Guardiako harresia, zeina XII. mendekoa den, Labrazakoa bezain polita da. Etxepare, nor Donibane-Garazikoa baitzen/zen, lehen euskal literatura egilea da. Iruñea, non oraindik erromatar arrastroak agerian baitaude/dauden, hiri txikia da.

PERPAUSA

(oración, clause)

• Perpaus bakuna: aditz eta AS bakarra, bere baitan beste perpausik ez duen perpausa.
• (+)2 perpausez osaturikoari perpaus elkartua (konposatu) deritzo.
• Sintaktikoki beregain den perpausa, ez da ezeren menpeko edo dependientea: perpaus nagusia.
• Beste perpaus baten barruan txertatzen den perpausa, sintaktikoki beste perpaus baten -nagusia- menpekoa edo dependientea da: perpaus menderatua (txertatua).

Perpausa esanahi osoa duen hizkuntzaren oinarrizko unitate minimoa da. Bere kabuz, berak bakarrik, zentzu osoa dauka (ez du besterik behar). Hitzez osaturiko unitate sintaktiko independientea da perpausa.Perpausaren ardatza, muina, burua (núcleo) aditza da. Aditzik gabe ez dago perpausarik. Aditzaren inguruan eratzen da aditz sintagma (AS) eta izenaren inguruan eratzen da izen sintagma (IS).

Ikusi dugun katua > ikusitako katua. Ikusitako katua beltza da.

-TAKO/-DAKO edo -(R)IKO: EZJOKATUA,murriztailea.

1. Bakarrik ekintza burutuak.2. Bakarrik adizki jokatugabeak: denborarik eta pertsonarik gabekoak. 3. Arau fonologikoak: aditza > aditz-partizipioa > -tako/-dako edo -(r)iko: egin > eginda / eginik > egindako / eginiko kontsonantez: hildako, esandako, joandako, egindako, izandako, egondako. bokalez: apurtuta, ikusita, beteta, gordeta, eraikita.

Menderagailuaren deklinazioa eta erreferentea izkutatzea.

Menderagailuak, bai -(e)n eta baita -tako/riko ere, deklinatu daitezke.ondokoa (IS nagusia) -a(k) artikuluaren bidez ordezkatu daiteke eta hori ere deklinatu daiteke. Atzo ikusi nuen katua (NOR) ikusi dut gaur. (nor/zer: ikusi, eta nor/zer: atzo ikusi) Atzo ikusi nuen katuaz (ZERTAZ) ez naiz oroitzen. (zertaz: oroitu, nor/zer: atzo ikusi) Atzo ikusi nuen katuarekin gurutzatu naiz berriro gaur. > Atzo ikusitakoarekin gurutzatu naiz berriro. Atzo ikusi nuen katu+a > atzo ikusitako+a > atzoko+a Gaur jan dudanarekin hiru egunetarako daukat. > Gaurkoarekin hiru egunetarako daukat. Gaur janari kopuru zehatz bat jan dut. > Gaur jan dudan+a > Gaurko+a

Erlatibozkoaren berezitasunak

• Erlatbiozko perpausa ez da AS nagusiaren mendekoa, baizik eta IS nagusiaren mendekoa.
• Erreferentea (erlatibozkoak eta nagusiak amankomunean duten izena) menderagailuaren bidez txertatzen da perpaus nagusian.
• Erlatibozkoa BETI-BETI erreferentearen aurretik jartzen da idatzizkoan: izenaren ezkerretara .
• Funtzioa: ISari buruzko informazioa eman eta informazioa antolatzea modu efiziente eta iristerrazean. Adjetibo funtzioa -tako/-riko modukoa denean.
• Motak: zehaztuak eta ez-zehaztuak.
• Murriztaileak: erreferentea identifikatzeko erabiltzen dira (posible guztien artean bat aukeratzeko): Bere anaiaren eskutik doan mutil txikia Oroitz da.
• Ez-murriztaileak: erreferentea dagoeneko identifikatuta dago, komen artean aposizioan. Oroitz, zein Bilbon bizi den, bere anaieran eskutik doa txikia delako.

ez

-(e)n: murriztailea

Goizean katu bat ikusi dugu.Katua beltza da. [[Goizean ikusi dugu + -(e)n (katua) ] katua beltza da]] Goizean ikusi dugun katua beltza da. Beltza da goizean ikusi dugun katua.

Akatsak ohikoenak

1. Erlatibozkoa eta konpletiboa nahastea, gaztelaniaz biak "que" baitira. Una amiga mía, que es dueña de una empresa, no sabe conducir. Nire lagun batek, enpresa baten jabea dela, ez daki gidatzen. Lagun bat daukat enpresa baten jabe dena, ez daki gidatzen. 2. Erlatibozkoa izenaren atzean jartzea. Lagun bat daukat enpresa bat duena/*duela > Enpresa bat duen lagun bat daukat.